Mtu anapomweleza daktari wa akili hadithi yake, anatarajia maneno yake yabaki ndani ya chumba cha matibabu. Nchini Algeria, imani hiyo ndiyo kiini cha kesi inayohusisha siri ya kitaaluma, simulizi ya kifasihi na kumbukumbu ya vita vya wenyewe kwa wenyewe ambayo bado inazozaniwa.
Mahakama ya Oran inatarajiwa kutoa uamuzi wake Jumanne tarehe 27 Oktoba 2026 katika kesi inayomhusu daktari wa akili Aïcha Dahdouh. Siku iliyotangulia, alikanusha tuhuma hizo katika taarifa iliyotumwa kwa Agence France-Presse. Mlalamikaji, Saâda Arbane, anaamini kuwa maelezo kuhusu maisha yake binafsi na ya kitabibu yalitumika katika riwaya ya Houris ya Kamel Daoud, ambaye ni mume wa daktari huyo. Madai hayo bado yanapingwa: uamuzi wa mahakama bado haujulikani.
Huko Oran, kesi inayohusiana na majeraha ya miaka ya 1990
Kesi hiyo inarejelea muongo mweusi, kipindi cha vurugu za kisiasa na za kutumia silaha nchini Algeria, ambazo zilikuwa kali zaidi katika miaka ya 1990. Saâda Arbane anasema kuwa akiwa mtoto alinusurika katika shambulio lililomjeruhi vibaya na kumfanya ashindwe kuzungumza kawaida. Anasema alitambua baadhi ya mambo ya maisha yake katika Aube, mhusika mkuu wa Houris, iliyochapishwa mwaka 2024 na kutunukiwa tuzo ya Goncourt mwaka huohuo.
Kwa hiyo, mgogoro huo hauhusu tu swali la msukumo wa kifasihi. Pia unahusu kulindwa kwa taarifa zinazotolewa wakati wa matibabu ya afya ya akili, ridhaa ya kusimulia tukio lililompata mtu na uwezekano wa manusura kudhibiti jinsi hadithi yake inavyosambazwa. Malalamiko mawili yaliyowasilishwa Oran mwezi Agosti 2024 yaliweka wazi suala hili la kisheria. Taarifa zilizochapishwa mwanzoni mwa kesi zilisema kuwa hatua hizo ziliwalenga mwandishi na mke wake, kwa msingi wa madai ambayo mahakama inapaswa kuyachunguza.
Eneo hilo halina shirika la pamoja la kiuchumi linalolingana na ECOWAS au Umoja wa Ulaya: Algeria ni mwanachama wa Umoja wa Maghreb ya Kiarabu, ambao shughuli zake za kisiasa zimekuwa chache. Katika kesi hii, mfumo muhimu zaidi ni wa kitaifa. Mahakama ya Oran inapaswa kutathmini ukweli kwa mujibu wa sheria za Algeria, huku kesi hiyo ikisababisha pia taratibu za kisheria nchini Ufaransa.
Daktari wa akili akanusha kufichua siri
Katika taarifa yake ya tarehe 25 Oktoba, Aïcha Dahdouh anasema: «Mimi sina hatia. Sijafichua siri ya matibabu. Sijaiba faili». Anaongeza kuwa siri ya matibabu ni «mojawapo ya misingi ya maadili ya kitabibu» na anasisitiza kuwa amekuwa mwaminifu kwa kanuni hiyo. Hii ni hoja yake ya kujitetea, wala si hitimisho lililofikiwa na mahakama.
Daktari huyo wa akili anasema pia anataka kusikilizwa kama mtaalamu, bila maneno yake kuchanganywa na ya mume wake. «Sauti ya Kamel Daoud haipaswi kuifuta yangu», anaandika. Anasema hakubaliani na misimamo yake kuhusu Algeria, Uislamu au Palestina, wala mtazamo wake kuhusu maumivu ya wengine. Kujitenga huku kunatokea wakati mjadala wa umma mara nyingi huwa unawachukulia wenzi hao kama mhusika mmoja.
Kwa upande wake, Saâda Arbane anadai kuwa baadhi ya maelezo ya maisha yake yanafanana na yale ya mhusika huyo na kwamba alikataa hadithi yake itumiwe. Uhusiano wa matibabu kati ya wanawake hao wawili umeripotiwa na vyombo kadhaa vya habari. Hata hivyo, kuthibitisha kuwa kulikuwa na matibabu hakutoshi kuthibitisha kuwa taarifa zilipitishwa, kama vile madai ya kufanana hayathibitishi yenyewe chanzo cha kila kipengele cha riwaya. Hilo ndilo hasa jambo ambalo kesi inapaswa kufafanua.
Wasomaji wanapaswa pia kutofautisha kesi mbalimbali za mahakamani. Nchini Algeria, Kamel Daoud alihukumiwa bila kuhudhuria mahakamani mwezi Aprili 2026 kifungo cha miaka mitatu jela, kwa mujibu wa tangazo alilotoa mwenyewe, katika kesi inayohusishwa na Houris. Nchini Ufaransa, aliachiliwa huru mwezi Septemba katika kesi ya kashfa iliyofunguliwa na Saâda Arbane kuhusu matamshi yaliyotolewa kwenye vyombo vya habari. Uamuzi huo hauamui suala tofauti la madai ya kukiuka faragha wala suala la siri ya matibabu. Associated Press iliripoti tangazo la hukumu nchini Algeria; kuachiliwa huru nchini Ufaransa kunahusu mzozo tofauti.
Suala la imani kwa wagonjwa
Kwa wagonjwa, suala hili lina umuhimu wa moja kwa moja: waweze kuzungumzia kiwewe bila kuhofia kuwa mambo yao ya faragha yatatumika tena nje ya mazingira ya matibabu. Kwa wahudumu wa afya, kesi hii inakumbusha kuwa usiri si kanuni ya kinadharia tu. Unahitajika ili kuwezesha uhusiano wa matibabu, hasa wagonjwa wanaposimulia vurugu za zamani au matukio yanayowafanya wanyanyapaliwe.
Kwa Saâda Arbane, kesi hiyo inahusu kutambuliwa kwa faragha na ridhaa yake. Kwa Aïcha Dahdouh, inahusu wajibu wake wa kitaaluma na dhana ya kutokuwa na hatia. Kwa Kamel Daoud, inagusa uhuru wa ubunifu na mazingira ya kisiasa ambamo riwaya yake imepigwa marufuku nchini Algeria. Masuala haya yanaingiliana, lakini hayafanani. Uhuru wa kifasihi hauondoi moja kwa moja tuhuma za kufichua siri; vivyo hivyo, tuhuma pekee hazithibitishi kosa.
Mjadala huo pia unaendelea katika mazingira ya kumbukumbu rasmi ya vita vya wenyewe kwa wenyewe. Mkataba wa Amani na Maridhiano ya Kitaifa, uliopitishwa mwaka 2005, unaweka masharti kuhusu namna kipindi hicho kinavyoweza kuzungumziwa hadharani. Wakosoaji wa maandishi hayo wanaona kuwa yanazuia mjadala wa kihistoria; wanaounga mkono wanasisitiza lengo la kuleta utulivu baada ya miaka ya vurugu. Katika kesi hii, mazingira hayo ya kisiasa yanaweza kuathiri jinsi madai yanavyopokelewa na umma, lakini hayawezi kutumika kutabiri hukumu.
Uamuzi wa Oran, hatua inayofuata
Hukumu inayotarajiwa tarehe 27 Oktoba itaamua ikiwa tuhuma ya kufichua siri ya matibabu itathibitishwa dhidi ya daktari huyo wa akili. Huenda isijibu yenyewe maswali yote yaliyoibuliwa kuhusu riwaya hiyo: kesi nchini Ufaransa, madai yanayohusu faragha na rufaa zozote zinafuata njia zake tofauti.
Katika kiwango cha Maghreb na Afrika, kesi hiyo inaangazia mvutano unaokabili nchi nyingi: jinsi ya kulinda usiri wa kitabibu, utu wa watu na uhuru wa ubunifu, huku mahakama ikiruhusiwa kuchunguza tuhuma bila kutumiwa kwa malengo ya kisiasa. Kwa hiyo, uamuzi wa Oran utafuatiliwa nje ya Algeria pia, lakini maana yake itategemea ukweli utakaokubaliwa na mahakama na sababu zitakazotolewa.



