Kumiliki kampuni ya simu hakuhakikishi kuwa itakuwepo kwenye simu za wateja. Nchini Guinea, serikali sasa inamiliki Areeba yote, lakini kampuni hiyo inapoteza nafasi dhidi ya Orange katika huduma za simu, intaneti ya simu na fedha kwa simu.
Kampuni ya umma inayohitaji kufufuliwa
Rais Mamadi Doumbouya amemteua Mamy Diaby kuwa mkurugenzi mkuu wa Areeba Guinea na Mohamed Diallo kuwa naibu mkurugenzi mkuu. Amri hiyo ilitangazwa hadharani tarehe 26 Oktoba 2026, kwa mujibu wa vyombo kadhaa vya habari vya Guinea. Uongozi mpya unaanza kazi katika kampuni inayopaswa kurekebisha fedha zake na kurejesha wateja.
Uteuzi huo unafuatia serikali kuichukua kampuni hiyo hatua kwa hatua. Tarehe 30 Desemba 2024, mamlaka ilinunua hisa zote za asilimia 75 zilizokuwa zinamilikiwa na kundi la Afrika Kusini la MTN. Kisha, tarehe 11 Desemba 2025, amri ilithibitisha kuwa serikali inamiliki mtaji wote. Wizara ya Uchumi na Fedha inasema tathmini iliyofanywa na kampuni ya ushauri ya EY ilibaini kuwa kampuni ilikuwa karibu kushindwa kulipa madeni yake.
Mwezi Julai 2025, wanahisa waliidhinisha operesheni iliyoitwa « coup d’accordéon »: kupunguza mtaji ili kufidia hasara, kisha kuuongeza kwa kubadilisha madeni yanayodaiwa na serikali kuwa mtaji. Mazungumzo na wadai wa umma, wakiwemo mamlaka ya kodi na Mamlaka ya Udhibiti wa Posta na Mawasiliano (ARPT), pia yanalenga kupunguza madeni. Wizara imetaja uwezekano wa kurejesha fedha iwapo hali ya kifedha itaimarika.
Marekebisho hayo ni hatua ya kihasibu, lakini yenyewe hayatoshi kurejesha biashara. Areeba inapaswa pia kufadhili mtandao wake, kuboresha ubora wa huduma na kupanua huduma zake, hasa za 4G. Uwekezaji huo utahitaji rasilimali kutoka kwa kampuni ambayo wizara inasema imeathiriwa kifedha.
Pengo la soko lazidi kupanuka
Takwimu za hivi karibuni zilizochapishwa na ARPT zinaonyesha ukubwa wa changamoto. Katika robo ya pili ya 2026, Orange ilikuwa na asilimia 85.4 ya wateja wa simu, ikilinganishwa na asilimia 13.4 ya Areeba na asilimia 1.2 ya Cellcom. Wakati huo, idadi ya jumla ya wateja nchini ilikuwa milioni 13.2. Kituo cha uchunguzi cha ARPT, mdhibiti wa sekta nchini Guinea, pia huchapisha viashiria tofauti vya simu, intaneti ya simu na malipo ya kidijitali.
Katika intaneti ya simu, kushuka kwa Areeba kunaonekana zaidi: sehemu yake ya wateja ilishuka kutoka asilimia 20.4 mwishoni mwa 2024 hadi asilimia 8.5 mwezi Juni 2026, huku sehemu ya Orange ikifikia asilimia 90.9. Katika huduma za fedha kwa simu, sehemu ya Areeba ya soko ilishuka kutoka asilimia 11 hadi asilimia 6 katika kipindi hicho. Sehemu ya Orange ilipanda kutoka asilimia 89 hadi asilimia 94.
Takwimu za mapato zilizotolewa kwa robo ya pili ya 2026 pia zinaonyesha tofauti hiyo: inadaiwa Areeba ilipata faranga za Guinea bilioni 101, ikilinganishwa na bilioni 208 mwaka mmoja uliotangulia, sawa na kushuka kwa asilimia 51.4. Inadaiwa Orange ilipata faranga za Guinea bilioni 2,573, ikiwa ni ongezeko la asilimia 23.4 kwa mwaka. Kiasi hiki kimeripotiwa katika taarifa zilizopo; ukurasa wa umma wa ARPT unathibitisha kuwa kituo cha uchunguzi cha robo hiyo kilichapishwa, lakini hauonyeshi moja kwa moja majedwali ya kina yaliyotumika hapa.
Sehemu za soko hazielezi kila kitu kuhusu uzoefu wa watumiaji. Hata hivyo, zinaonyesha kuwa suala si kulinda tu kampuni ya umma au ajira zake. Kwa wateja, mambo muhimu ni upatikanaji wa mtandao, uthabiti wake, bei ya vifurushi na upatikanaji wa huduma za kifedha kwa simu. Tofauti kati ya mji mkuu, Conakry, na maeneo yenye wakazi wachache pia zinaweza kufanya uwekezaji wa mtandao kuwa muhimu zaidi.
Wajibu wa serikali kama mmiliki wa hisa
Kuichukua Areeba kumeiweka serikali katika nafasi mbili: kuwa mmiliki pekee wa hisa na mamlaka ya umma yenye jukumu la kuhakikisha sekta ina ushindani. ARPT inaendelea kuwa na jukumu kuu la udhibiti na uchapishaji wa takwimu. Kutenganisha usimamizi wa kampuni na udhibiti wa soko kutakuwa muhimu ili kudumisha imani ya wateja, wadai na kampuni nyingine za simu.
ECOWAS, jumuiya ya kiuchumi inayojumuisha nchi za Afrika Magharibi, ndiyo mfumo wa ushirikiano wa kikanda. Lakini changamoto ya haraka iko Guinea: kubadili umiliki wa umma kuwa huduma ya kuaminika, bila kuendelea kuhamishia hasara kwenye fedha za umma. Uteuzi wa Mamy Diaby unaanzisha awamu mpya ya usimamizi; hata hivyo, peke yake hauhakikishi kuwa Areeba itarejea kwenye ushindani.
Viashiria vijavyo vya ARPT vitasaidia kupima iwapo kampuni itaweza kutuliza idadi ya wateja, mapato na huduma zake za kidijitali. Pia, itafaa kufuatilia uwekezaji uliotangazwa, utekelezaji wa makubaliano na wadai na matokeo ya uongozi mpya. Kwa mamlaka, jukumu sasa ni kuonyesha kuwa umiliki wa umma unaweza kwenda sambamba na maboresho yanayoonekana kwa wateja.



