Uamuzi uliochukuliwa Conakry dhidi ya kituo cha televisheni cha umma cha Burkina Faso unaonyesha mvutano unaozidi mjadala wa televisheni. Kiini cha mzozo huo ni kufungwa kwa maeneo ya uchimbaji mdogo wa dhahabu katika Upper Guinea, kuondoka kwa wafanyakazi wa kigeni na simulizi mbili zinazokinzana kuhusu namna mamlaka zilivyoendesha operesheni zao.
Kuanzia Siguiri hadi kusimamishwa kwa kituo
Mvutano huo ulianzia kaskazini-mashariki mwa Guinea, karibu na Siguiri, eneo lenye dhahabu ambako uchimbaji mdogo wa dhahabu huvutia wafanyakazi kutoka nchi kadhaa za Afrika Magharibi. Mamlaka za Guinea zilisitisha shughuli hiyo katika operesheni dhidi ya uchimbaji wanaoueleza kuwa haramu au usio na utaratibu. Zimetaja hasa uharibifu wa udongo, mimea na mito, pamoja na hatari zinazohusishwa na baadhi ya kemikali.
Hata hivyo, hatua hiyo imewaathiri watu ambao kipato chao hutegemea moja kwa moja maeneo ya migodi. Miongoni mwao kuna raia wengi wa Burkina Faso. Baada ya operesheni hizo, baadhi ya watu waliondoka kuelekea Mali, lakini maelezo kuhusu kuondoka kwao yanatofautiana: baadhi ya mamlaka na vyombo vya habari vinazungumzia kufukuzwa nchini, ilhali Conakry inaeleza hatua hiyo kuwa kufungwa kwa maeneo na utekelezaji wa sheria. Taarifa zilizopo hazitoshi kupima kwa usahihi idadi ya walioondoka kwa hiari, walioondolewa kwa nguvu au waliohama kwa sababu ya kupoteza kazi.
Tarehe 19 Novemba 2026, Mamlaka ya Juu ya Mawasiliano (HAC), mdhibiti wa vyombo vya habari nchini Guinea, ilipiga marufuku matangazo ya Radiodiffusion Télévision du Burkina (RTB) nchini Guinea hadi itakapotangaza vinginevyo. Uamuzi huo ulifuatia tahariri kuhusu sera ya Guinea dhidi ya uchimbaji mdogo wa dhahabu. HAC ilisema maudhui hayo yalikuwa na uhasama dhidi ya nchi na yaliharibu taswira ya Rais Mamadi Doumbouya. Marufuku hiyo pia inataka kituo hicho kuondolewa kwenye vifurushi vya televisheni, linaripoti West Africa Democracy Radio.
Mitazamo miwili kuhusu operesheni za migodi
Katika tahariri yake, RTB ilikosoa kile ilichokiita matumizi ya viwango viwili: wachimbaji wadogo wa dhahabu wanafukuzwa, huku kampuni kubwa za migodi zikiendelea kuchimba dhahabu. Makala hiyo pia ilitilia shaka kiwango cha mapato ya madini kinachokwenda kwa serikali ya Guinea. Madai hayo ni sehemu ya maoni ya wahariri wa Burkina Faso; yenyewe pekee hayathibitishi hali halisi ya kodi au mikataba ya migodi nchini Guinea.
Kwa upande wake, Conakry inatetea operesheni hiyo, ikisema ililenga kukabiliana na uharibifu wa mazingira na uchimbaji haramu. Lakini suala la utekelezaji wa sheria haliondoi maswali kuhusu madhara kwa watu wala kuhusu kufuatwa kwa taratibu. Kwa hiyo, ni muhimu kutofautisha sababu zilizotolewa na mamlaka, ukosoaji wa RTB na ukweli uliothibitishwa na vyanzo huru.
Mahakama ya Guinea iliwahukumu watu 224 katika kesi zinazohusiana na uchimbaji haramu wa dhahabu kaskazini-mashariki mwa nchi: wachimbaji 202 na viongozi wa zamani wa maeneo 22, kwa mujibu wa Associated Press. Idadi hiyo inahusu watu waliohukumiwa na haipaswi kuchanganywa na jumla ya waliokamatwa au walioondoka kwenye maeneo ya migodi. Kwa mujibu wa taarifa zilizotolewa, raia wa kigeni waliohukumiwa walipigwa marufuku ya kukaa nchini kwa miaka kumi; mawakili wa utetezi wametangaza nia ya kukata rufaa. Maelezo ya hukumu hizo na hatua zake zozote za baadaye za kisheria yanapaswa kufuatiliwa kando.
Taarifa kuhusu vifo zinahitaji tahadhari zaidi. Taarifa zilizosambazwa wakati wa operesheni hizo zimetaja vifo vya watu kumi, wakiwemo raia watano wa kigeni. Waziri wa Usalama wa Burkina Faso, Mahamadou Sana, pia alitaja watu waliojeruhiwa na waliopigwa risasi. Kauli hizo zimetolewa na mamlaka za Burkina Faso; vyanzo vilivyochunguzwa havitoshi kuthibitisha kwa kujitegemea mazingira ya kila tukio wala utambulisho wa wahanga wote. Habari ya Associated Press kuhusu mapigano pia imeripoti kuwa watu wasiopungua kumi walikufa, kwa mujibu wa mamlaka.
Mzozo wa ndani wenye athari za kikanda
Kwa wachimbaji wadogo wa dhahabu, kufungwa kwa maeneo ya uchimbaji kunamaanisha kwanza kupoteza kipato na, kwa baadhi yao, kuhamia nchi jirani. Madhara hayaishii kwa wafanyakazi pekee: yanahusu pia familia, wasafirishaji, wafanyabiashara wadogo na jamii zinazoishi karibu na maeneo ya migodi. Kwa upande mwingine, uharibifu wa mazingira huathiri wakazi wa eneo hilo, hasa pale mito na ardhi vinapoharibiwa. Kwa hiyo, sera endelevu inapaswa kushughulikia kwa pamoja ulinzi wa mazingira, kurasimisha shughuli za uchimbaji na masharti ya kuondoka kwa watu walioathiriwa.
Kusimamishwa kwa RTB kumeongeza suala la upatikanaji wa habari. Mamlaka za Guinea zinasema hatua hiyo inalinda heshima na taswira ya mkuu wa nchi; kituo hicho kilikuwa kimechapisha ukosoaji wa kisiasa ulioambatana na mchoro wa kejeli. Hatua hiyo inazuia umma wa Guinea kupata chombo cha habari cha kigeni, wakati mjadala wenyewe unahusu namna raia wa Burkina Faso walivyotendewa. Ikiwa marufuku hiyo itaendelea, itaondolewa au hatua za mawasiliano kati ya nchi hizo zitachukuliwa, hayo yatakuwa viashiria muhimu vya mwelekeo wa mzozo.
Muktadha wa kikanda pia ni muhimu. Guinea bado ni mwanachama wa Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi (CEDEAO), huku Burkina Faso ikiwa imejiondoa kwenye jumuiya hiyo pamoja na Mali na Niger mwezi Januari 2025. Tofauti hizo za kitaasisi hazizuii nchi hizo mbili kushughulikia uhamaji wa kuvuka mipaka na shughuli za uchimbaji zisizokomea kwenye mipaka. Hata hivyo, zinafanya njia za mazungumzo ya nchi mbili na ushirikiano na nchi za kupitisha wasafiri, zikiwemo Mali, kuwa muhimu zaidi.
Kwa hiyo, uzito wa suala hili unazidi mvutano wa moja kwa moja kati ya Conakry na Ouagadougou. Linaonyesha changamoto inayokabili maeneo kadhaa ya dhahabu Afrika Magharibi: kutekeleza kanuni za mazingira bila kuwafanya wafanyakazi wahamiaji kuwa watu wa kulaumiwa, na kuruhusu ukosoaji wa vyombo vya habari bila kutatua mvutano wa kisiasa kwa marufuku za kudumu. Kwa muda mfupi, matokeo ya rufaa za kisheria, masharti ya kurejea au kupata makazi mapya kwa watu waliohama na hadhi ya RTB nchini Guinea vitasaidia kupima iwapo mzozo utabaki kuwa wa eneo hilo au utazidi kupanuka.



