Sibut, kurejea kwa sala kunamaanisha mengi zaidi ya kuanza upya kwa shughuli za kidini
Jiji linapoanza tena kusikia mwito wa muadhini, si suala la ibada pekee. Huko Sibut, katika mkoa wa Kémo, katikati mwa Jamhuri ya Afrika ya Kati, ishara hiyo pia inasimulia kurejea kwa hali tete kwa familia, wafanyabiashara na maisha ya kijamii ambayo yalivunjwa kwa muda mrefu na vita. Jiji hilo, lililo kwenye njia ya Bangui-Sibut-Bambari, bado ni kituo muhimu cha kupitisha bidhaa kati ya mji mkuu na maeneo ya ndani ya nchi.
Kurejea huku kunafanyika katika nchi ambayo bado imeathiriwa na watu kulazimika kuhama makwao. Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi linakadiria kuwa mwishoni mwa 2024, raia 676 177 wa Jamhuri ya Afrika ya Kati walikuwa bado wakimbizi katika nchi jirani, huku Jamhuri ya Afrika ya Kati pia ikiwapokea wakimbizi kutoka Sudan, Chad na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Benki ya Dunia ilikadiria kuwa idadi ya watu wote nchini ilikuwa 5 330 690 mwaka 2024.
Katika mazingira haya, ishara yoyote ndogo ya kurejea ina umuhimu. Huko Sibut, kujengwa upya kwa msikiti, kufunguliwa tena kwa biashara ndogondogo na kurejea kwa wakaazi Waislamu vinaonyesha kuwa hali ya utulivu inaanza kurejea katika eneo hilo. Lakini mchakato huu bado ni dhaifu, kwa sababu unategemea usalama, upatikanaji wa makazi na kuaminiana kwa majirani.
Jiji la kibiashara, kisha kuvunjika kwa hali mwaka 2013
Kabla ya mzozo, Sibut ilijulikana kama jiji lenye shughuli nyingi za kibiashara. Nafasi yake kwenye barabara inayounganisha Bangui na maeneo ya kaskazini na mashariki iliifanya kuwa kituo muhimu kwa wafanyabiashara, wafugaji na wasafirishaji. Uchumi huu uliotegemea usafirishaji uliathirika pakubwa wakati mzozo wa Jamhuri ya Afrika ya Kati ulipozidi mwaka 2013, baada ya muungano wa Séléka, ambao wengi wao walikuwa Waislamu, kutwaa Bangui, kisha makundi ya kujilinda ya anti-balaka, yaliyotokana hasa na jamii kubwa ya Wakristo na waumini wa dini za jadi, kuanza kulipiza kisasi.
Madhara yaliwakumba mara moja Waislamu katika jamii za katikati mwa nchi. Huko Sibut, kitongoji cha Adramane kiliharibiwa kwa sehemu au kuachwa, na msikiti mkuu uliporwa kisha kubomolewa. Wafanyabiashara walikimbilia Chad au maeneo mengine, huku familia nzima zikiziacha nyumba, vibanda vya biashara na maeneo waliyoyazoea. Hili si kipindi kifupi tu cha vita: katika miji kadhaa ya Jamhuri ya Afrika ya Kati, kurejea kwa Waislamu kumeendelea kutegemea ujenzi upya wa mali na usalama wa usafiri.
Jambo hili halihusu Sibut pekee. Tafiti za kitaaluma kuhusu Jamhuri ya Afrika ya Kati zinaonyesha kuwa kurejea kwa jamii za Kiislamu mara nyingi kumekabiliwa na vikwazo vinavyohusiana na mali zilizoharibiwa, ugawaji upya wa viwanja na ukosefu wa hati za ardhi. Kwa maneno mengine, amani pekee haitoshi: bila nyumba, bila eneo la biashara na bila uhakikisho wa umiliki wa ardhi, kurejea kunabaki kuwa kwa hatari.
Usalama, uchumi wa eneo na kumbukumbu za mzozo
Kurejea kwa usalama kulikuwa sharti la kwanza. MINUSCA, ujumbe wa Umoja wa Mataifa uliotumwa nchini tangu 2014, uliunga mkono kuleta utulivu katika njia kadhaa, ikiwemo ya Sibut, kwa kutoa misafara ya ulinzi na kufanya operesheni za usalama. Uwepo wa Jeshi la Jamhuri ya Afrika ya Kati, likiungwa mkono na washirika wa nje, pia uliiwezesha serikali kurejea katika baadhi ya maeneo. Hata hivyo, mwaka 2026 Umoja wa Mataifa bado unasisitiza kuwa mpito kuelekea hali ambapo serikali itasimamia kikamilifu usalama ni jambo gumu.
Kwa wakaazi, suala hili lina athari za moja kwa moja. Wafanyabiashara wanaporejea, soko hufunguliwa tena, shughuli huanza na mapato huzunguka tena. Wasiporejea, mitaa huwa mitupu, bei hupanda na familia huishi kwa kujikimu. Katika simulizi kadhaa za wenyeji kuhusu Sibut, kufunguliwa tena kwa kivuko cha Ndjoukou na kuanza tena kwa baadhi ya biashara kumeonyesha jinsi miunganisho ya barabara na mito ilivyo muhimu kwa shughuli za kiuchumi katika Kémo.
Hivyo, kurejea kwa Waislamu Sibut pia kuna umuhimu wa kijamii. Viongozi wa dini na wakaazi Wakristo wanasema wanataka kukomesha mzunguko wa hofu. Nia hiyo ipo, lakini inakabiliwa na hali halisi iliyo wazi: nyumba nyingi bado zimeharibiwa, uwezo wa kujenga upya ni mdogo na uvumi unaendelea kuchochea kutoaminiana. Hapa, kurejea kunajadiliwa hatua kwa hatua, mtaa kwa mtaa, jirani kwa jirani.
Umuhimu wa kikanda uko wazi. Mzozo wa Jamhuri ya Afrika ya Kati uliwalazimisha watu kuhama kwenda Chad, Kamerun, Jamhuri ya Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Sudan Kusini. Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi limeanzisha jukwaa la suluhisho kwa watu waliohama kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati pamoja na baadhi ya nchi hizo, ishara kuwa suala hili halihusu tena Bangui pekee. Linahusu Afrika ya Kati nzima, ambako mipaka ya kiutawala haiwezi kuzuia madhara ya vita vya ndani.
Katika CEMAC, utulivu wa miji ya mapito, masoko na korido za barabara bado ni muhimu kwa ufufuaji wa uchumi. Sibut inakumbusha kuwa nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati, ujenzi upya unategemea taasisi na pia maeneo ya kawaida ya maisha ya pamoja. Kurejea kwa sala, biashara au jirani hakumalizi matatizo yote. Lakini kunaonyesha kuwa jamii ya Jamhuri ya Afrika ya Kati bado inajaribu, licha ya migawanyiko, kuunganisha tena jamii zake.



