Kaskazini-magharibi mwa Nigeria, njaa si janga la ghafla tena
Huko Kware, katika jimbo la Sokoto, mtoto anaweza kurudia hali ya utapiamlo na hilo lisimshangaze mtu yeyote. Hili si tukio la bahati mbaya. Ni ishara ya mfumo wa ulinzi uliodhoofika sana kiasi cha kushindwa kukabili kwa pamoja kupanda kwa bei, ukosefu wa usalama na kupungua kwa mapato.
Kaskazini-magharibi mwa Nigeria imekabiliwa kwa miaka mingi na ghasia za kutumia silaha, watu kuhama makazi yao na masoko kuvurugika. Katika eneo hili, Sokoto, Katsina, Kebbi na Zamfara zinaendelea kuwa miongoni mwa majimbo yaliyo hatarini zaidi. Mashirika ya kibinadamu yanaeleza kuwa kuna mgogoro wa kimyakimya, usioonekana sana kama uasi wa kaskazini-mashariki, lakini wenye athari kubwa vilevile kwa kaya maskini.
Mgogoro wa eneo hilo umechochewa na misukosuko ya mbali
Kiini cha suala hili ni rahisi: bei ya mafuta ikipanda, kila kitu hupanda. Usafiri, vyakula, pembejeo za kilimo, kisha gharama ya kikapu cha chakula. Machi 2026, mfumuko wa bei wa mwaka nchini Nigeria ulikuwa bado asilimia 15.4, baada ya kushuka kwa kiasi kikubwa ikilinganishwa na 2024, lakini bei za vyakula ziliendelea kuwa chini ya shinikizo. Shirika la Fedha la Kimataifa linaunganisha kupanda huko na bei za kimataifa za mafuta na vyakula.
Uhusiano na Mashariki ya Kati unahusu hasa nishati. UNICEF inakadiria kuwa hadi watoto milioni 23.4 zaidi wanaweza kutumbukia katika umaskini wa kifedha kufikia mwisho wa 2026 kutokana na athari za kiuchumi za vita vya Mashariki ya Kati, hasa kupanda kwa bei na kukwama kwa usafirishaji wa baharini. Shirika hilo linasema kuwa angalau asilimia 80 ya watoto hao watakuwa Afrika na Asia.
Kwa Nigeria, mshtuko wa nje umeikumba nchi ambayo tayari imeathirika. Benki ya Dunia inasema kuwa nchi hiyo inapitia hatua isiyokamilika ya kuleta utulivu wa uchumi jumla, huku umaskini ukiwa umeenea sana, mfumuko wa bei ukiendelea na tofauti kubwa za kikanda zikiwepo. IMF inaongeza kuwa mwaka 2025, umaskini nchini ulifikia asilimia 63 na Wanigeria milioni 27 walikabiliwa na uhaba wa chakula katika msimu wa vuli wa 2025.
Takwimu zinazoeleza, na zile zinazoficha
Takwimu inayovutia zaidi ni ile ya Benki ya Dunia: Wanigeria milioni 139 sasa ni maskini au wako katika hatari ya kuwa maskini. Kiwango hiki kinaonyesha jinsi familia za kaskazini-magharibi zilivyo katika mazingira hatarishi. Hata ongezeko dogo la gharama ya mafuta linatosha kuitumbukiza kaya kwenye madeni, kupunguza milo, kisha kuchelewesha matibabu ya mtoto mgonjwa.
Majimbo ya kaskazini hayaanzi katika hali sawa, lakini yote yanakabiliwa na udhaifu uleule: ukosefu wa usalama vijijini, ugumu wa kupata huduma za afya, shinikizo katika masoko ya eneo husika na utegemezi mkubwa kwa uchumi usio rasmi. UNICEF inakadiria kuwa mwaka 2026, watu milioni 8.4, wakiwemo watoto milioni 5, watahitaji msaada wa kibinadamu kaskazini-mashariki, kaskazini-magharibi na kaskazini-kati mwa Nigeria. Kaskazini-magharibi, makundi yenye silaha na ghasia za kijamii tayari yamesababisha karibu watu milioni 1.4 kuhama makazi yao.
Shinikizo hili lina matokeo yanayoonekana wazi. Mapato ya dereva, mfanyabiashara au mkulima mdogo yanapopungua, mara nyingi chakula ndicho hupunguzwa kwanza. Kaya hununua chakula cha bei nafuu zaidi, mara chache zaidi, au huacha vyakula vyenye virutubishi vingi. Katika vituo vya afya, hali hii husababisha ongezeko la kurudia kwa utapiamlo, matibabu kukatizwa na wagonjwa mahututi kufika wakiwa wamechelewa mno.
Athari za mageuzi ya Bola Tinubu
Mageuzi ya kiuchumi yaliyoanzishwa na rais wa Nigeria Bola Tinubu yamebadili mizania ya bajeti, lakini pia yamefanya maisha ya kila siku kuwa magumu zaidi. Kuondoa ruzuku ya mafuta na kushuka kwa thamani ya naira kumechangia kupanda kwa gharama ya maisha, kama zilivyobainisha IMF na tathmini kadhaa rasmi na zisizo rasmi. Serikali imeamua kurekebisha matatizo ya muda mrefu, lakini gharama za kijamii zinaonekana mijini na vijijini.
Sokoto, tatizo si la fedha pekee. Pia ni la usafirishaji na ugavi. Barabara zinapokuwa si salama sana, mashamba yanapozalisha kidogo, masoko yanapokabiliwa na shinikizo na misaada ya kibinadamu inapopungua, bei hupanda haraka na hushuka polepole. Hali hii ni ngumu hasa kwa familia kubwa, wanawake wanaobeba jukumu la chakula cha kaya na watoto walio chini ya umri wa miaka mitano, ambao wako katika hatari kubwa zaidi ya utapiamlo mkali.
Serikali ya shirikisho ilianzisha usambazaji wa msaada wa chakula na lishe huko Sokoto Februari 2026, lakini hatua hizo ni za mara moja tu ikilinganishwa na mgogoro wa kimuundo. WFP inaonya kwamba mahitaji yanaongezeka kwa kasi kuliko rasilimali zilizopo na kwamba watoto ni miongoni mwa walio hatarini zaidi kaskazini mwa nchi.
Tahadhari kwa Nigeria na Afrika Magharibi
Suala hili linahusu zaidi ya Nigeria pekee. Katika eneo la ECOWAS, kupanda kwa bei ya mafuta na vyakula kunaathiri uchumi uliounganishwa kwa karibu, ambako mipaka ya biashara haina vizuizi vikali na kaya zinategemea sana bidhaa zinazoagizwa kutoka nje. Mmoja wa wababe wa eneo hili anapoyumba, athari hujitokeza katika mtiririko wa bidhaa, bei na sera za umma za nchi jirani.
Kwa hiyo, ni lazima kufuatilia mambo matatu. Kwanza, mwenendo wa bei za kimataifa za nishati na usafirishaji wa baharini. Pili, uwezo wa serikali ya Nigeria kupunguza athari za mageuzi yake kupitia mifumo bora zaidi ya hifadhi ya jamii. Mwisho, msimu wa kabla ya mavuno kaskazini, wakati akiba inapopungua na kaya maskini zinapoingia kwenye njaa kwa urahisi zaidi. Kaskazini-magharibi mwa Nigeria, usalama wa chakula si tena kiashiria cha kinadharia. Ni kipimo cha moja kwa moja cha utulivu wa kijamii.



