Kuzalisha umeme kutokana na joto la chini ya ardhi kunaweza kusaidia Ethiopia kuongeza chanzo kingine kwenye mtandao wake unaotegemea kwa kiasi kikubwa mabwawa. Lakini huko Corbetti, Oromia, hatua muhimu bado haijafikiwa: kuthibitisha kwa uchimbaji kama rasilimali ya jotoardhi inaweza kuendesha kituo cha umeme.
Mradi katika eneo muhimu kimkakati
Eneo la Corbetti liko takriban kilomita 250 kusini mwa Addis Ababa. Liko katika Bonde la Ufa, eneo ambalo shughuli za kijiolojia zinaashiria uwezo mkubwa wa jotoardhi. Jotoardhi ni njia ya kunasa joto la chini ya ardhi ili kuzalisha mvuke na kuendesha mitambo ya kuzalisha umeme.
Mradi umepangwa kutekelezwa kwa hatua. Mkataba wake wa ununuzi wa umeme, ulioingiwa na kampuni ya umma ya Ethiopian Electric Power, unatoa nafasi ya kuzalisha hadi megawati (MW) 150 katika awamu mbili: kituo cha kwanza cha MW 50, kisha upanuzi wa MW 100. Uwezo huu ni malengo ya maendeleo, si uzalishaji unaopatikana tayari. PIDG inaeleza awamu na mkataba wa ununuzi wa umeme wa Corbetti.
Ratiba ya mradi tayari imechelewa. Mnamo Mei 2024, PIDG — kundi la ufadhili wa maendeleo ya miundombinu — ilisema mkataba wa ununuzi wa umeme umeongezwa kwa miaka miwili ili kuuwezesha mradi kuandaa mpango wake wa utafiti. Muda huo unaonyesha pengo kati ya uwezo uliotangazwa na ujenzi halisi wa miundombinu. Taarifa ya PIDG kuhusu nyongeza hiyo.
Uchimbaji utathibitisha rasilimali
Waendelezaji wa mradi wameipa kampuni ya Uingereza ya Marriott Drilling Group mkataba wa kuchimba hadi visima vinne vya utafiti. Kazi hiyo inatarajiwa kuanza mwaka 2027, karibu na Shashemene, Oromia. Visima hivyo vitapima sifa za rasilimali: halijoto, shinikizo, mtiririko na uwezo wa miamba kuruhusu majimaji kupita. Bila data hizo, haiwezekani kupanga ukubwa wa visima vya uzalishaji na kituo cha umeme.
Mkataba na ratiba ya uchimbaji pia zimeripotiwa na chombo cha habari maalumu cha ThinkGeoEnergy. Hata hivyo, taarifa zilizopo hazielezi gharama wala muda wa kazi hizo. Kwa hiyo, ni muhimu kutofautisha kutolewa kwa mkataba, ambako ni hatua moja ya mradi, na uthibitisho wa rasilimali, ambao utategemea matokeo ya uchunguzi wa chini ya ardhi. Maelezo kuhusu mkataba wa uchimbaji wa Marriott Drilling.
Muundo wa kifedha pia unabadilika. Taranis Operations imekuwa mwanahisa mkuu, huku PIDG ikiendelea kumiliki takriban asilimia 40 ya mradi. Kundi hilo limetangaza kuongeza ufadhili wa dola milioni 7.2 kupitia InfraCo Africa. Ahadi hii inafadhili maendeleo ya mradi, lakini haimaanishi kuwa uwekezaji wote unaohitajika kwa ajili ya kituo umepatikana. Taarifa kuhusu ununuzi wa hisa na ufadhili zimetokana na matangazo ya wadau wa mradi na zimeripotiwa na vyombo vya habari maalumu.
Kutofautisha vyanzo vya umeme katika mtandao unaotawaliwa na nishati ya maji
Mwaka 2024, nishati ya maji ilichangia asilimia 97.1 ya uzalishaji wa umeme wa Ethiopia, kwa mujibu wa data za Benki ya Dunia zilizotokana na takwimu za Shirika la Kimataifa la Nishati. Takwimu hii inathibitisha kuwa uzalishaji umejikita sana katika mabwawa. Jotoardhi linaweza kutoa nishati mbadala inayopatikana kwa uthabiti, hata hali za mwanga wa jua au upepo zinapobadilika. Halitaondoa utegemezi wa rasilimali za maji, lakini linaweza kusaidia kuupunguza mradi ukifaulu. Takwimu za uzalishaji wa umeme wa maji nchini Ethiopia.
Umuhimu wake hauishii kwenye mchanganyiko wa vyanzo vya nishati. Uzalishaji unaotokana na vyanzo mbalimbali unaweza kuimarisha uthabiti wa mtandao na kukidhi mahitaji ya kaya, huduma na biashara. Hata hivyo, kituo kipya pekee hakihakikishi kuboreka kwa upatikanaji wa umeme: pia kunahitajika njia za kusafirisha umeme, mitandao ya usambazaji inayoaminika na suluhisho zinazofaa kwa maeneo ya mbali.
Kwa hiyo, athari zitakuwa tofauti kulingana na maeneo. Miji mikubwa na shughuli zilizounganishwa kwenye mtandao zinaweza kunufaika moja kwa moja na ongezeko la uzalishaji. Vijijini, ambako upatikanaji bado ni mdogo, kuunganisha maeneo kwenye mtandao na kuanzisha mitandao midogo ni muhimu sawa na uwezo uliowekwa. Kazi za utafiti pia zitaleta shughuli za kiuchumi katika eneo hilo, lakini ajira za muda mrefu zitategemea ujenzi na uendeshaji, hatua ambazo bado hazijahakikishwa.
Umuhimu kwa Ethiopia na ukanda
Ethiopia ni mwanachama wa IGAD, shirika la kikanda la Pembe ya Afrika, na pia inaendeleza biashara ya umeme na nchi jirani. Uzalishaji wa ndani unaotokana na vyanzo mbalimbali unaweza kuchangia usalama wa nishati ya taifa na uwezo wa kuuza umeme nje ya nchi. Hata hivyo, manufaa ya kikanda yatategemea miundombinu inayovuka mipaka, mikataba ya biashara na uhakika halisi wa usambazaji.
Kwa hivyo, mradi wa Corbetti ni sehemu ya azma pana zaidi: kutumia rasilimali za nishati mbadala kama kichocheo cha maendeleo na ushirikiano wa kikanda. Kwa sasa, tarehe muhimu ya kufuatilia ni mwaka 2027, wakati uchimbaji unapotarajiwa kuanza. Matokeo yake yataonyesha kama MW 50 za kwanza zinaweza kuhamia kutoka kwenye mpango hadi ujenzi, na kama upanuzi hadi MW 150 unaweza kutekelezeka kiufundi na kifedha.



