Katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, kuandaa kura ya maoni sasa si suala la kinadharia tu, bali ni mjadala kuhusu mipaka ya mamlaka ya kikatiba. Huko Kinshasa, wabunge wamepiga hatua nyingine ya kutunga sheria, lakini tayari kuna kutokubaliana kuhusu kile ambacho mfumo ujao unaweza kuruhusu — na dhamana zitakazoambatana na utekelezaji wake.
Mswada umefafanuliwa baada ya kuchunguzwa na majaji
Tarehe 23 Oktoba 2026, Bunge la Taifa lilipitisha sheria inayoweka masharti ya kuandaa kura ya maoni, baada ya kurekebisha upya vifungu 13 kwa ombi la Mahakama ya Katiba. Kwa mujibu wa taarifa ya bunge iliyochapishwa na Actualite.cd, wabunge 346 kati ya 347 walioshiriki katika upigaji kura waliunga mkono mswada huo. Mbunge mmoja hakupiga kura ya kuunga mkono wala kupinga.
Kura hii imepigwa baada ya mabunge yote mawili kupitisha mswada huo kwa mara ya kwanza mwezi Juni, kisha ukachunguzwa na Mahakama ya Katiba. Tarehe 28 Julai, mahakama hiyo iliamua kuwa sheria hiyo inalingana na Katiba, kwa sharti la kufanya marekebisho katika vifungu 13. Masharti hayo yanapaswa kuongoza tafsiri na utekelezaji wa mswada huo, inaripoti chombo cha habari cha Congo Ouragan.
Mchakato wa bunge haujakamilika: Seneti bado inapaswa kuuchunguza mswada huo. Kwa hiyo, kupitishwa kwake hakumaanishi kuwa kura ya maoni imeitishwa. Kunaanzisha mfumo wa kisheria wa kuandaa kura hiyo, iwapo mamlaka husika zitaanzisha hatua hiyo na masharti yaliyowekwa yatafuatwa.
Kwa nini kifungu cha 220 kimekuwa kiini cha mjadala
Mzozo unatokana na athari zinazoweza kusababishwa na mashauriano kuhusu Katiba. Kifungu cha 220 kinalinda, miongoni mwa mambo mengine, mfumo wa jamhuri wa dola, wingi wa vyama vya siasa, pamoja na idadi na muda wa mihula ya urais dhidi ya marekebisho yoyote. Katiba inapatikana kwenye tovuti ya Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi.
Tofauti hii ni muhimu: sheria inayoweka kanuni za kuandaa kura ya maoni haiondoi yenyewe mipaka iliyowekwa na kifungu cha 220. Hata hivyo, viongozi wa upinzani wanahofia kuwa uwezekano wa kufanya mashauriano kuhusu katiba mpya unaweza kuruhusu kukwepa ulinzi huo. Hii ni hofu ya kisiasa iliyoelezwa na wapinzani, si matokeo ambayo tayari yamebainishwa na kura ya tarehe 23 Oktoba.
Mjadala pia unahusu kanuni za kiutendaji za upigaji kura. Sheria inaweka masharti kuhusu kuitishwa kwa kura, kampeni na kuhesabu kura. Kwa mujibu wa Ouragan, inaelekeza kuwe na swali moja tu kwa kila mashauriano, na rasimu ya pendekezo ielezwe kwa umma mapema kwa Kifaransa na lugha nne za taifa. Kwa hiyo, ubora wa taarifa, upatikanaji wa mjadala katika majimbo na imani katika mchakato vitakuwa na uzito sawa na maandishi ya kisheria.
Upinzani wapinga muda na mbinu
Bungeni, kundi la Ensemble lililaani hatua hiyo kuwa haifai na likasema utaratibu wake ni sawa na kulazimisha jambo lipite. Mwenyekiti wake, Christian Mwando, anaamini kuwa mchakato huo unahatarisha matarajio ya mazungumzo ya kitaifa. Baadhi ya wabunge wa upinzani waliondoka ukumbini; Nicolas Iracan, kwa upande wake, hakupiga kura ya kuunga mkono wala kupinga, kwa mujibu wa taarifa za vyombo vya habari vya Congo kuhusu kura hiyo.
Upinzani hauishii ndani ya ukumbi wa bunge. Wapinzani walikuwa wameandaa maandamano mwezi Juni na Julai. Jean-Claude Katende wa Chama cha Afrika cha Kutetea Haki za Binadamu (ASADHO) pia amekosoa mwelekeo uliochukuliwa na serikali. Kauli hizi zinaonyesha hofu kuwa mjadala wa katiba utaendeshwa bila makubaliano mapana ya kisiasa.
Kwa upande wa walio wengi, kuuchunguza upya mswada kunazingatia maoni ya Mahakama na ni sehemu ya kazi ya bunge. Spika wa Bunge la Taifa aliwasilisha kura hiyo kama mchango katika kuimarisha taasisi. Mitazamo hii miwili inatofautiana kuhusu uhalali na ufaafu wa hatua hiyo; hata hivyo, haibadili ukweli kwamba Seneti bado inapaswa kutoa uamuzi.
Zaidi ya Kinshasa, suala ni la kitaasisi
Muktadha wa kitaifa unaathiri jinsi mswada huo unavyopokelewa. Mashariki mwa nchi, vita na hali ya kuzingirwa katika baadhi ya majimbo vinachochea pingamizi za wale wanaoona kuwa mageuzi ya kitaasisi hayapaswi kupewa kipaumbele. Huko Kinshasa, mjadala unafanyika hasa ndani ya taasisi na vyama. Katika majimbo yaliyoathiriwa na ukosefu wa usalama, masharti ya ushiriki na upatikanaji wa taarifa kwa wapiga kura yana umuhimu wa moja kwa moja: kura ya maoni ya kitaifa inapaswa kueleweka na kufikiwa nje ya mji mkuu pia.
DR Congo ni mwanachama wa Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika (SADC) na Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC). Jinsi taasisi zake zinavyoshughulikia mipaka ya urais, udhibiti wa kikatiba na ushiriki wa wananchi ni suala linalozingatiwa katika jumuiya hizi mbili za kikanda, ambako utulivu wa kisiasa pia hutegemea kanuni zinazokubaliwa na kutabirika.
Hatua inayofuata mara moja ni Seneti kuuchunguza mswada huo, kisha, ikifaa, utangazwe rasmi kuwa sheria. Baadaye, pendekezo lolote la kufanya mashauriano litapaswa kutathminiwa kwa kuzingatia dhamana za kikatiba, masharti ya Mahakama na uwezo wa wapiga kura kushiriki wakiwa na ufahamu. Hapo ndipo itakapopimwa tofauti kati ya utaratibu wa kisheria unaoweza kutumiwa na mchakato wa kisiasa unaotambuliwa kuwa halali.



