Kwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, kulinda misitu na kuandaa miji kukabiliana na mafuriko ni sehemu ya changamoto moja: kubadili ahadi za tabianchi kuwa huduma na uwekezaji halisi. Mpango mpya wa Kongo unaweka malengo hadi mwaka 2035, lakini kuyafikia kunategemea kwa kiasi kikubwa ufadhili ambao bado haujapatikana.
Malengo yanayohusu uzalishaji na kukabiliana na athari
Mchango wa tatu uliowekwa kitaifa (CDN 3.0), uliowasilishwa kwa Mkataba wa Mfumo wa Umoja wa Mataifa kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi (CCNUCC), unahusu kipindi cha 2026-2035. Hati hii inayotakiwa chini ya Mkataba wa Paris inaeleza juhudi za kupunguza uzalishaji na hatua za kukabiliana na athari zinazochukuliwa na kila nchi. Rejesta ya CCNUCC inaonyesha kuwa uliwasilishwa tarehe 16 Novemba 2026. Taarifa zilizochapishwa katika COP31 baadaye zilithibitisha kuwa uliwasilishwa rasmi mjini Antalya.
RDC inalenga kupunguza uzalishaji wa gesi chafu kwa asilimia 21 ifikapo 2035, ikilinganishwa na hali ya msingi isiyozingatia hatua mpya. Mwelekeo uliowasilishwa kwenye hati hiyo unatarajia kupunguza uzalishaji kwa asilimia 57 ifikapo mwaka 2050. Asilimia hizi hazimaanishi kuwa uzalishaji wa sasa utapungua kwa kiwango hicho hicho: zinakokotolewa kwa kulinganisha na hali ya msingi iliyochaguliwa na nchi.
Mpango huu unahusisha sekta kadhaa. Unalenga kupunguza ukataji wa misitu na kuhifadhi misitu inayofyonza kaboni, huku ukichukua hatua katika nishati, taka za mijini na kilimo. Mpango huo pia unategemea suluhisho zinazotokana na maumbile. CDN inakadiria mahitaji ya programu 40 za kupunguza uzalishaji kuwa takriban dola bilioni 25.
Kukabiliana na athari za tabianchi kunapewa nafasi muhimu. Hati hiyo inabainisha programu 25, zinazohitaji takriban dola bilioni 30. Zinalenga, miongoni mwa mambo mengine, kuimarisha mifumo ya tahadhari ya mapema, ustahimilivu wa shule na huduma za afya, upatikanaji wa maji, ulinzi wa maeneo ya pwani na mbinu za kilimo zinazozingatia tabianchi.
Hatari ambazo tayari zimekuwa sehemu ya maisha ya kila siku
Mpango huo unaeleza kuwa nchi hii inachangia kiasi kidogo cha uzalishaji duniani, lakini iko hatarini zaidi kukumbwa na athari za mabadiliko ya tabianchi. Kwa kipindi cha 2031-2060, makadirio yaliyotajwa yanatarajia wastani wa joto kuongezeka kwa nyuzi joto 1.2 hadi 1.6. Pia yanaashiria kuwa misimu ya kiangazi inaweza kuwa mirefu zaidi na vipindi vya mvua kali vinaweza kuwa vikali zaidi, ingawa mwelekeo wa jumla wa mvua za kila mwaka bado haujulikani kwa uhakika.
Mabadiliko hayo yanaweza kuzidisha mafuriko, maporomoko ya ardhi na ukame katika baadhi ya maeneo. Hati hiyo pia inataja athari zinazoweza kutokea kwa mavuno, afya na uhamaji wa watu. Kwa mujibu wa makadirio yaliyojumuishwa katika CDN, hasara za kiuchumi zinaweza kufikia takriban asilimia 13 ya pato la taifa ifikapo 2050. Haya ni makadirio ya siku zijazo, si hasara ambayo tayari imeshuhudiwa.
Athari hazigawanyiki kwa usawa. Mijini, usimamizi wa maji na taka unaathiri miundombinu na vitongoji vilivyo hatarini. Vijijini, upatikanaji wa maji na utegemezi wa mvua hufanya maisha yanayotegemea kilimo kuwa nyeti hasa kwa mabadiliko ya tabianchi. Kwa hiyo, tahadhari za kuaminika, mifumo midogo ya umwagiliaji na shule zilizobuniwa vyema zinaweza kukidhi mahitaji tofauti sana katika majimbo mbalimbali.
Mjini Kinshasa, serikali itahitaji kuratibu wizara, tawala za majimbo na washirika ili kubadili malengo ya kitaifa kuwa miradi itakayofuatiliwa. CDN inaweka mfumo wa upimaji na uwazi ili kutathmini maendeleo, rasilimali zilizopokelewa na matokeo. Uwezo huu wa kufuatilia utakuwa muhimu sawa na kutangaza malengo: utawezesha kutofautisha ahadi zilizofadhiliwa na hatua ambazo bado zipo kwenye karatasi pekee.
Ufadhili, kipimo kikuu cha uaminifu
Hati rasmi inakadiria mahitaji ya jumla kuwa takriban dola bilioni 55: bilioni 25 kwa ajili ya kupunguza uzalishaji na bilioni 30 kwa ajili ya kukabiliana na athari. Hata hivyo, shirika moja la habari la Kongo limeripoti jumla iliyo chini ya kiwango hicho, jambo linalosisitiza umuhimu wa kurejelea maelezo yaliyochapishwa katika CDN. Hati ya Kongo inabainisha kuwa hatua kadhaa zinategemea ufadhili wa tabianchi, uhamishaji wa teknolojia na kuimarisha uwezo.
Utegemezi huu hauhusu tu bajeti ya serikali. Utaamua ni miradi ipi itaweza kuanza, kwa kasi gani na katika majimbo gani. Pia unazua suala la upatikanaji wa moja kwa moja wa fedha na uhakika wa malipo yake, badala ya matangazo tu. CDN inaweka jukumu kwa masoko ya kaboni, hasa katika sekta ya misitu, lakini pia inasisitiza umuhimu wa mfumo wa udhibiti na ugawaji wa manufaa kwa usawa pamoja na jamii za wenyeji na watu wa asili.
Kwa hiyo, kulinda misitu ya Bonde la Kongo ni suala la kitaifa na kikanda kwa wakati mmoja. Kunaweza kusaidia kudhibiti tabianchi na kuendeleza shughuli za kiuchumi, lakini mifumo ya ufadhili lazima iheshimu haki za ardhi na matumizi ya wenyeji. Kuthamini kaboni hakuwezi, peke yake, kuchukua nafasi ya utoaji wa huduma za umma, usimamizi wa maeneo na njia mbadala endelevu za kiuchumi.
Mpango wa utekelezaji utakaopimwa hata baada ya COP
Hati hiyo iliwasilishwa wakati wa COP31, iliyofanyika Antalya kuanzia tarehe 9 hadi 20 Novemba 2026. Hili linaihusisha RDC katika mjadala mpana zaidi barani Afrika: jinsi ya kufadhili hatua za kukabiliana na athari, kurahisisha upatikanaji wa rasilimali na kuhakikisha uwekezaji unaendana na vipaumbele vilivyowekwa barani humo. Tume ya Umoja wa Mataifa ya Kiuchumi kwa Afrika na Benki ya Maendeleo ya Afrika, miongoni mwa taasisi nyingine, zinasisitiza umuhimu wa kuhamisha ahadi za kifedha hadi kwenye malipo halisi ya fedha.
Kwa RDC, mwanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki na SADC, suala hili linavuka mipaka ya kitaifa. Mifumo ya ikolojia, mito na hatari za tabianchi vinashirikishwa katika ngazi ya kikanda, huku kubadilishana uzoefu kukiweza kuimarisha tahadhari na maandalizi ya majanga. Hatua inayofuata haitakuwa sana kuweka lengo jipya, bali kuchapisha taarifa kuhusu ufadhili uliopatikana, miradi iliyoanzishwa na matokeo yanayoweza kuthibitishwa katika maeneo husika.
Kwa hiyo, mpango huu una malengo makubwa kwa upana wake, lakini utekelezaji wake unategemea rasilimali zilizopo. Jaribio lake halisi litakuwa uwezo wa kulinda mifumo ya ikolojia huku usalama wa watu, upatikanaji wa huduma na ustahimilivu wa shughuli za kiuchumi vikiboreshwa, kuanzia Kinshasa hadi majimboni.



