Ukanda wa Atlantiki unaohusu mengi zaidi ya nishati
Kwa Rabat, bomba la gesi Nigeria–Morocco si wazo la wahandisi pekee tena. Limekuwa chombo cha diplomasia, ufadhili na kuimarisha nafasi ya kikanda. Mradi unaendelea polepole, lakini bado unaunganisha mataifa, taasisi na maslahi tofauti sana kwenye ahadi moja: kuunganisha vyema zaidi Ghuba ya Guinea, Afrika Magharibi na Ulaya kupitia miundombinu mikubwa mno ya nishati.
Hatua hii inakuja katika eneo la Afrika Magharibi ambalo tayari lina miradi mingine mikubwa inayoendelea, kama bomba la gesi la Afrika Magharibi na miradi ya umeme ya kikanda. ECOWAS, Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi, inataka kuona mradi huo kama chombo cha kuimarisha ushirikiano na usalama wa nishati. Morocco, kwa upande wake, inataka kuimarisha nafasi yake ya kuwa njia ya kupitisha nishati kati ya pwani ya Atlantiki ya Afrika na soko la Ulaya. Nigeria, yenye akiba kubwa zaidi ya gesi iliyothibitishwa barani Afrika, inautazama mradi huo kama njia nyingine ya kuuza rasilimali muhimu ambayo bado haitumiki kikamilifu kitaifa na kikanda.
Maendeleo ya kitaasisi, kisha swali kuu la fedha
Tarehe 1 Novemba 2024, mjini Abuja, mawaziri wa nishati na mafuta wa nchi wanachama wa ECOWAS, pamoja na Morocco na Mauritania, walipitisha toleo lililorekebishwa la makubaliano ya kiserikali na makubaliano ya nchi mwenyeji wa mradi. Katika mkutano huo, mradi pia ulipewa jina lake rasmi: African Atlantic Gas Pipeline, au AAGP. Mkutano huo ulithibitisha kuwa FEED, kazi ya uhandisi wa kina inayofanywa kabla ya ujenzi, ilikuwa imepiga hatua nzuri.
Mwaka 2025, Rabat ilisema kuwa tafiti za upembuzi yakinifu na usanifu wa awali zimekamilika, na njia iliyoboreshwa imeamuliwa. Serikali ya Morocco pia ilizungumzia kuanzishwa kwa kampuni maalumu pamoja na Abuja ili kuandaa uamuzi wa mwisho wa uwekezaji. Gharama ya mradi ilibaki katika kiwango cha dola bilioni 25, huku uwezo uliotangazwa ukiwa takriban mita za ujazo bilioni 30 kwa mwaka.
Hatua mpya, iliyotangazwa Julai 2026, inahusu ufadhili. Morocco inazungumza na Export-Import Bank of the United States, taasisi ya Marekani ya mikopo ya mauzo ya nje, na Benki ya Dunia. Balozi wa Morocco mjini Washington, Youssef Amrani, alithibitisha kuwa mazungumzo hayo yanaendelea, bila kutaja kiasi cha fedha wala njia za ufadhili zinazozingatiwa. Wakati huohuo, taasisi za kwanza za Marekani na za kimataifa zimekuwa za tahadhari, na hadi sasa hakuna ahadi ya mwisho iliyotangazwa.
Jinsi mradi unavyoweza kubadili hali katika kila nchi
Manufaa yanayoweza kupatikana kutokana na bomba hilo hayaishii Nigeria na Morocco pekee. Mpango ulioidhinishwa na ECOWAS unatazamiwa kupita katika nchi 13 za Afrika Magharibi, na athari zake zitatofautiana kulingana na maeneo itakayopita. Kwa nchi za pwani, miundombinu hiyo inaweza kutoa upatikanaji thabiti zaidi wa gesi kwa ajili ya kuzalisha umeme, kuendesha viwanda na kusaidia matumizi ya nyumbani kama kupika kwa nishati safi. Kwa nchi zisizo na bandari, inaweza kuimarisha usalama wa upatikanaji wa nishati, iwapo miunganisho ya mabomba na bei zitazingatiwa.
Morocco, kwa upande wake, inalenga kuwa kitovu cha usafirishaji. Mtandao huo wa baadaye utaunganishwa na bomba la gesi la Maghreb–Europe, linalofika Hispania, na hivyo kufungua njia ya kupeleka sehemu ya gesi kwenye soko la Ulaya. Mamlaka za Morocco zinawasilisha kiunganishi hicho kama kichocheo cha maendeleo ya viwanda, teknolojia za kidijitali na usafirishaji. Hata hivyo, mradi unategemea kikamilifu ufadhili hadi uamuzi wa mwisho wa uwekezaji utakapotiwa saini.
Mauritania pia ina nafasi muhimu katika mpango huo. Eneo lake, kati ya Sahel na Atlantiki, linaifanya kuwa nchi ya kupitisha bomba na mshirika muhimu wa kiufundi anayetarajiwa. Mojawapo ya hatua zinazofuata zilizotangazwa na waendelezaji ni makubaliano maalumu na Nouakchott, ambayo yanatarajiwa kusainiwa baadaye, huenda Rais wa Nigeria akihudhuria. Hata hivyo, ratiba itategemea maamuzi ya kisiasa, dhamana za kifedha na tafiti za athari za kijamii na kimazingira ambazo bado zinaendelea.
Zaidi ya serikali, mradi huu unahusu maisha halisi ya watu. Upatikanaji bora wa gesi unaweza kusaidia kuimarisha mitandao ya umeme mijini, kuendeleza maeneo ya viwanda ya pwani na kupunguza utegemezi wa uagizaji wa mafuta. Lakini pia unaweza kuchochea matarajio makubwa katika maeneo ya vijijini yatakayopitiwa na bomba hilo, ambako upatikanaji wa manufaa ya ndani, fidia ya ardhi na ajira za ujenzi ni masuala muhimu.
Miundombinu ya kimkakati, lakini bado inakabiliwa na hatari za miradi mikubwa
Mradi bado una udhaifu katika maeneo matatu. Kwanza, gharama. Hata ikiwa ni dola bilioni 25 au 26 kulingana na makadirio ya hivi karibuni, mradi unahitaji mpangilio changamani wa kifedha unaochanganya mtaji, mikopo ya mauzo ya nje, dhamana na wakopeshaji wa kimataifa. Pili, usimamizi. Mgawanyo wa majukumu kati ya nchi, waendeshaji na kampuni za mradi bado unahitaji kukamilishwa. Tatu, ratiba. Waendelezaji wakati mwingine hutaja mwaka 2028 kuwa mwanzo wa ujenzi na mwaka 2031 kuwa wakati wa kuanza kwa usafirishaji wa kwanza, lakini tarehe hizo zinategemea kusainiwa kwa makubaliano ya kifedha na ya udhibiti.
Mradi huo pia ni sehemu ya ushindani mpana zaidi wa nishati barani. Unakutana na matarajio ya Algeria, Nigeria, Morocco na Ulaya kuhusu njia za kusafirisha gesi. Pia unatekelezwa wakati taasisi kadhaa za kimataifa zimepitia upya vipaumbele vyake: usalama wa nishati, ukuaji wa viwanda, mpito wa hatua kwa hatua na ufadhili wa miundombinu ya kikanda. Katika muktadha huo, bomba la gesi Nigeria–Morocco ni mtihani wa uwezo wa ushirikiano wa Afrika kugeuza wazo la kuvuka mipaka kuwa mradi halisi, zaidi ya kuwa ahadi ya kutekelezwa mara moja.
Hatua zinazofuata zitategemea makubaliano yatakayotiwa saini. Ikiwa makubaliano na Mauritania yatakamilishwa kama ilivyopangwa, kisha kifurushi cha kuaminika cha ufadhili kupatikana, mradi unaweza kutoka kwenye majadiliano ya kidiplomasia na kuingia hatua ya utekelezaji. Kinyume chake, bila kukamilika kwa ufadhili, ukanda huo utabaki kuwa mpango mkubwa wa kimkakati wenye manufaa ya kisiasa, lakini ambao bado haujafika ardhini.



