Mjini Roma, majadiliano ya Muungano wa Kifungu cha 64 (C64) yanazua swali kuu kwa upinzani wa Kongo: wanawezaje kutetea suluhu ya kisiasa kwa mgogoro bila kuonekana kuunga mkono serikali ya Félix Tshisekedi au kutumia silaha, kama wanavyotaka baadhi ya wapinzani wa Kinshasa? Viongozi hao watano waliokutana wanatafuta msimamo wa pamoja, huku kutoelewana kukihusu njia za kufikia suluhu na mazungumzo ya kitaifa yatakayofanyika baadaye.
Muungano unatafuta msimamo wake
C64 inajumuisha watu kadhaa mashuhuri wa upinzani, wakiwemo Martin Fayulu, Moïse Katumbi, Delly Sesanga, Matata Ponyo na Jean-Marc Kabund. Muungano huo ulioanzishwa mwaka 2026 kwa lengo la kutetea utaratibu wa kikatiba, ulipinga mipango ya kurekebisha taasisi na unataka mazungumzo ya kitaifa yanayojumuisha wote.
Mkutano wa Roma unafanyika wakati nafasi na muundo wa mazungumzo hayo bado vinapingwa. Ofisi ya rais imeanzisha mashauriano, huku muungano ukikataa mashauriano hayo kuchukuliwa kuwa mazungumzo ya kitaifa. Baraza la Maaskofu Katoliki la Kongo (CENCO) na Kanisa la Kristo nchini Kongo (ECC), mashirika mawili makubwa ya kidini, yamejitolea kusaidia kuwaleta pamoja wahusika. Mwanzoni mwa Oktoba, CENCO ilisema iko tayari kushiriki katika maandalizi ya mchakato huo, kwa sharti uwe jumuishi na wa kuaminika.
Mjadala huo hauhusu tu uhusiano kati ya serikali na wapinzani wake. Katika nchi iliyoathiriwa na mivutano ya kisiasa na kiusalama, mazungumzo yanaweza kutoa nafasi ya kufikia mwafaka. Hata hivyo, ajenda yake, wapatanishi wake na uwakilishi wa makundi yenye silaha pia huamua ni nani atakayekuwa na ushawishi katika maamuzi.
Suala la Kabila ni chanzo cha mvutano
Mazungumzo yalianza Jumatatu tarehe 26 Oktoba mjini Roma na yanatarajiwa kuendelea Jumanne tarehe 27 Oktoba. Kwa mujibu wa taarifa zilizotolewa kuhusu mkutano huo, viongozi walianza kwa kujadili masuala wanayokubaliana, huku wakiahirisha maelezo nyeti zaidi. Hakuna makubaliano ya mwisho yaliyokuwa yametangazwa kabla ya mazungumzo kuendelea.
Kutokubaliana kunakosababisha ugumu zaidi kunahusu Joseph Kabila na chaguo la kutumia mapambano ya silaha. Kulaani waziwazi kunaweza kutafsiriwa kuwa kuunga mkono Félix Tshisekedi. Kinyume chake, kutolaani kunaweza kuashiria kwamba muungano unavumilia au kuunga mkono mkakati wa kutumia silaha. Kwa hiyo viongozi wanajaribu kudhihirisha uhuru wao kutoka kwa pande zote mbili, bila kudhoofisha msimamo wao.
Uchaguzi wa maneno una athari halisi. C64 inataka kubaki kuwa nguvu tofauti ya kisiasa inayoweza kutetea suluhu ya mazungumzo. Tamko lisiloeleweka vizuri linaweza kudhoofisha uaminifu wake miongoni mwa wapigakura na mashirika ya kiraia. Nayo, msimamo unaochukuliwa kuwa wa kuunga mkono serikali unaweza kuzidisha mgawanyiko wa upinzani.
Kuhusu mazungumzo ya kitaifa, inaripotiwa kuwa washiriki wamekaribiana zaidi kuhusu kanuni mbili: kuwajumuisha mezani wahusika wenye silaha na wasio na silaha, na kuyapa makanisa ya Katoliki na Kiprotestanti jukumu la upatanishi. Hata hivyo, maelewano hayo hayajatatua masharti ya ushiriki wala suala la nani atakayeamua ajenda.
Kutokuwepo kwa Prince Epenge kunazua swali jingine
Ujumbe wa Lamuka hauna msemaji wake, Prince Epenge. Kwa mujibu wa chama chake, alizuiliwa Jumapili tarehe 25 Oktoba katika Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa N’Djili mjini Kinshasa, alipokuwa akitarajia kusafiri kwenda Roma. Sababu za kuzuiliwa kwake hazikuwa zimetangazwa hadharani wakati wa taarifa za kwanza. Chama chake, Action pour la démocratie et le développement au Congo, kinasema kuwa haijulikani alikozuiliwa na kinataka aachiliwe.
Taarifa hizi zimetolewa na mashirika husika: kuzuiliwa kwake na mazingira ya kizuizi hicho havikuwa vimethibitishwa na taarifa rasmi huru katika habari zilizopatikana. Hata hivyo, suala hilo limeongeza wasiwasi wa haraka katika mazungumzo ya Roma. Linahusu uhuru wa mwanasiasa wa kusafiri na uwezo wa wapinzani kushiriki mikutano nje ya nchi.
Kwa viongozi waliokutana Italia, kutokuwepo kwa mwakilishi wa Lamuka kunaweza pia kutatiza juhudi za kutafuta tamko la pamoja. Kwa wananchi, suala pana zaidi ni uwezekano wa kujadili mgogoro na taasisi bila vitisho. Athari za kisiasa zinajitokeza Kinshasa na pia katika majimbo, ambako maamuzi ya kitaifa huathiri imani kwa taasisi.
Uaminifu wa mazungumzo unajaribiwa
Mkutano wa Roma wenyewe si upatanishi rasmi. Hata hivyo, unaweza kufafanua masharti ambayo upinzani utakubali kushiriki katika mashauriano ya kitaifa. CENCO na ECC zina uzoefu wa kuwezesha mazungumzo, lakini jukumu lao litategemea makubaliano ya pande mbalimbali na uwezo wao wa kuhakikisha mchakato unaoonekana kuwa wa haki.
Mwelekeo wa kikanda pia ni muhimu. Mgogoro wa kisiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) unatokea katika mazingira ambamo masuala ya usalama yanavuka mipaka, hasa katika eneo la Maziwa Makuu. Mazungumzo ya kuaminika yanaweza kusaidia kupunguza mivutano ya ndani na kurahisisha uratibu na mipango ya kikanda. Lakini mkutano utakaowaacha nje wahusika wenye ushawishi, au ambao kanuni zake zinapingwa, unaweza badala yake kufungua uwanja mwingine wa mzozo wa kisiasa.
Hatua zinazofuata zitategemea tamko ambalo viongozi hao watano wataweza kuwasilisha na jibu la mamlaka kuhusu ombi la kuachiliwa kwa Prince Epenge. Bado haijulikani pia iwapo mchakato wa kitaifa utayapa makanisa jukumu halisi la upatanishi, na kama utawajumuisha wahusika wenye silaha bila kugeuza uwepo wao kuwa uhalalishaji wa vurugu. Uaminifu wa mchakato utategemea zaidi dhamana hizo kuliko tangazo la kufanyika kwa mazungumzo.
Radio Okapi yaripoti mwitikio wa chama cha Prince Epenge. Shirika la Habari la Kongo linaeleza msimamo wa CENCO kuhusu mazungumzo. Ouragan inaeleza hatua kati ya ofisi ya rais na makanisa. Associated Press inarejelea maandamano kuhusu mjadala wa katiba nchini DRC.



