Jumapili, 22 Novemba 2026

Jiunge

UchumiToleo TanzaniaTanzania

Kabanga yaipa Tanzania nguvu ya majadiliano

Mradi wa Kabanga umeiweka Tanzania katikati ya ushindani wa kimataifa wa nikeli, shaba na kobalti. Kati ya mazungumzo ya fedha, maslahi ya Marekani na matarajio ya mapato, Dodoma inataka kubaki na udhibiti.

Eneo la usafirishaji nchini Tanzania lenye malori, makontena na wafanyakazi wa ghala katika korido ya biashara.

Amana ya kimkakati wakati Tanzania inataka kuwa na ushawishi zaidi

Huko Dodoma, suala la Kabanga linazidi mantiki ya uchimbaji madini pekee. Linahusu uhuru wa kiuchumi, nafasi ya Tanzania katika minyororo ya thamani ya madini muhimu na uwezo wake wa kuweka masharti kwa washirika wenye nguvu. Nikeli, shaba na kobalti hazitumiki tena kuzungumzia uchimbaji pekee; zimekuwa bidhaa za majadiliano katika mpito wa nishati duniani.

Mradi uko kaskazini-magharibi mwa Tanzania, katika eneo ambalo tayari linaangalia masoko ya Afrika Mashariki na korido za usafirishaji za ukanda huo. Tanzania ni mwanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, ambayo makao yake makuu yako Arusha, na muungano huu wa kikanda ni muhimu kwa usafirishaji wa madini nje ya nchi, miundombinu na ukuaji wa viwanda nchini. Katika muktadha huu, Kabanga si rasilimali iliyojitenga: ni mtihani wa mkakati wa Tanzania wa kuchakata madini nchini badala ya kusafirisha tu madini ghafi.

Msingi wa suala hili unaelezwa kwa takwimu chache. Muundo wa umiliki wa mradi unaipa Lifezone Metals asilimia 84 na Serikali ya Tanzania asilimia 16, kama hisa isiyoweza kupunguzwa kwa kutoa hisa zaidi. Muundo huu uliwekwa katika makubaliano ya mfumo yaliyotiwa saini Januari 2021, kisha ukaimarishwa na leseni maalumu ya uchimbaji madini iliyotolewa Oktoba 2021. Tangu wakati huo, pande hizo mbili zimeendelea kujadiliana kuhusu marekebisho ya makubaliano hayo, huku zikibainisha mfumo wa pamoja wa kifedha na mgawanyo wa manufaa ya kodi.

Mradi bado una matarajio makubwa. Lifezone inakadiria gharama za ujenzi kuwa dola milioni 942 na inawasilisha Kabanga kama amana inayoweza kuzalisha, katika kipindi cha miaka 18, tani 902,000 za nikeli, tani 134,000 za shaba na tani 69,000 za kobalti. Utafiti wa upembuzi yakinifu pia unakadiria mapato ya dola bilioni 14.1 katika kipindi chote cha uhai wa mgodi. Makadirio haya yanaeleza kwa nini wawekezaji wanavutiwa, lakini pia kwa nini Serikali ya Tanzania ina tahadhari na inataka kuhakikisha inapata sehemu yake ya thamani inayoongezwa.

Washington, ufadhili na ushindani wa muda

Ushiriki wa Marekani katika suala hili umeongezeka kadiri miezi ilivyopita. Shirika la Marekani la International Development Finance Corporation limetia saini barua ya kuonyesha nia ya kutoa mkopo unaohusiana na mradi na limeanza uchunguzi wa kina kuhusu bima dhidi ya hatari za kisiasa. Pia lilichapisha nyaraka za mazingira na jamii kuhusu Kabanga mwaka 2025, ishara kwamba linafuatilia kwa karibu mradi huo. Wakati huohuo, Lifezone inasema imeendelea kufanya mazungumzo na maafisa wa Tanzania na ubalozi wa Marekani ili kuendeleza mpango wa ufadhili.

Ushiriki huu wa Marekani ni sehemu ya ushindani mpana zaidi kuhusu madini muhimu. Haimaanishi kwamba Dodoma itajiunga moja kwa moja na Washington. Zaidi ya yote, unaonyesha kuwa Tanzania ina rasilimali inayotafutwa, hivyo ina nafasi ya kujadiliana. Mradi huu unavutia kwa sababu unaweza kusaidia mahitaji ya matumizi ya kimkakati, hasa betri na baadhi ya vifaa vya viwandani, huku ukiwezesha uzalishaji jumuishi hadi kwenye kiwanda cha kusafisha madini.

Muda wa mradi, hata hivyo, umeongezeka. Lifezone sasa inasema inatarajia uamuzi wa mwisho wa uwekezaji katika robo ya kwanza ya 2027, ilhali awali ililenga mwaka 2026. Kampuni inaeleza kuwa kuchelewa huko kunatokana na kasi ndogo ya mazungumzo kuhusu marekebisho ya makubaliano ya mfumo na mfumo wa kifedha. Kwa maneno mengine, mradi unasonga mbele, lakini unaenda kwa kasi ya majadiliano ya kisiasa na ya benki, si kwa kasi ya kazi chini ya ardhi pekee.

Kwa Tanzania, jambo hili lina umuhimu wa moja kwa moja. Mradi wa ukubwa huu unaweza kutengeneza ajira, kuchochea huduma za ndani, kuongeza mapato ya umma na kuimarisha dhana ya ukuaji wa viwanda unaojikita nchini. Lakini pia unahitaji dhamana kuhusu kodi, nishati, usafirishaji na mnyororo wa thamani. Kwa hiyo, nguvu ya majadiliano inahusu ahadi ya mapato makubwa, dhamira ya kuongeza thamani nchini na hitaji la wafadhili wa kimataifa kuhakikisha faida na uthabiti wa kanuni.

Suala la Kabanga lina umuhimu pia nje ya Tanzania. Katika Afrika Mashariki, linakumbusha kuwa ushindani wa madini ya kimkakati haufanyiki tena katika ngazi ya kitaifa pekee, bali katika jiopolitiki ya korido, viwanda vya kusafisha madini na upatikanaji wa mitaji. Katika ngazi ya Afrika nzima, linaibua swali rahisi: nani anapata thamani ya rasilimali muhimu wakati uchimbaji, uchakataji na ufadhili vinapogawanywa kati ya nchi na maslahi mbalimbali? Jibu la Tanzania litaeleza mengi kuhusu uwezo wa nchi za Afrika kubadili rasilimali zao kuwa thamani bila kuachia nguvu zao za majadiliano.

Tafsiri ya kiotomatiki. Toleo asili la Kifaransa

Chemsha bongo

Toleo TanzaniaTanzania kwa maswali 5

5 questions