Koumassi, ubomoaji uliogeuka kuwa suala la kitaifa
Abidjan, operesheni iliyokusudiwa kuondoa watu katika eneo hatari hatimaye imeibua swali pana zaidi: nani aliamua nini, kwa mamlaka gani, na kwa mipaka ipi? Katika manispaa ya Koumassi, kesi ya Koumassi Campement sasa si suala la ubomoaji tu, bali ni mtihani wa usimamizi wa ardhi, uratibu wa kiutawala na kuheshimu taratibu.
Suala hili ni nyeti nchini Côte d’Ivoire, ambako shinikizo la miji kwa ardhi bado ni kubwa katika eneo la Abidjan Kubwa. Mji mkuu wa kisiasa ni Yamoussoukro, lakini kitovu cha uchumi na utawala kiko Abidjan, katika wilaya inayojitegemea inayokusanya uwekezaji, makazi yasiyo rasmi, hatari za mafuriko na migogoro ya ardhi. Kwa hiyo, suala si la mahakama pekee. Linahusu pia namna serikali inavyosawazisha usalama wa umma, haki ya kumiliki mali na ulinzi wa kaya zenye kipato cha chini.
Juni 3, 2026, mamia kadhaa ya familia yaliondolewa Koumassi Campement. Eneo hilo, lililo kusini mwa Abidjan, lilishuhudia nyumba na maduka yake yakibomolewa na tingatinga. Tangu wakati huo, ofisi ya mwendesha mashtaka imebaini kuwa eneo lililoathiriwa lina ukubwa wa hekta 6.8, sawa na viwanja 250 vilivyogawanywa katika vitalu vidogo saba, huku viwanja hivyo vikiwa na hadhi tofauti za umiliki wa ardhi: baadhi vinamilikiwa kikamilifu, vingine viko kwa jina la serikali, na vingine havina hati ya umiliki wa ardhi. Maelezo haya ni muhimu, kwa kuwa yanaonyesha kuwa hapakuwa na eneo moja lenye hadhi sawa, bali kitambaa cha mji chenye hali tofauti za kisheria.
Uchunguzi unasema nini, na unaibua nini
Septemba 16, 2026, mwendesha mashtaka wa Jamhuri katika Mahakama ya Mwanzo ya Abidjan, Koné Braman Oumar, alitoa taarifa kuhusu uchunguzi. Alisema kuwa watu wengine 15 walikuwa wamehojiwa tangu kufunguliwa kwa shauri hilo, Juni 10, 2026, na kwamba katika mahojiano hayo majukumu mengine yanayodaiwa yalijitokeza. Miongoni mwa watu waliotajwa ni gavana wa wilaya inayojitegemea ya Abidjan, Ibrahima Cissé Bacongo, aliyehojiwa katika uchunguzi wa mahakama.
Kulingana na taarifa zilizotolewa na ofisi ya mwendesha mashtaka, gavana alieleza kuwa operesheni hiyo ilikuwa sehemu ya mpango wa ORSEC, mfumo wa kitaifa wa kuzuia na kudhibiti majanga, ambao mara nyingi hutumika wakati wa mafuriko. Pia alisisitiza kuwa hatua hiyo ililenga kuondoa vizuizi na kubomoa miundombinu isiyo halali. Hata hivyo, ofisi ya mwendesha mashtaka inasema ilibaini kuwepo kwa viwanja vyenye hati za umiliki, jambo linalofanya kesi hiyo kuwa tata zaidi na kulazimu kutofautisha hatari ya makazi holela na hali ya kisheria ya kila kiwanja.
Ofisi hiyo hiyo ya mwendesha mashtaka inasisitiza jambo jingine: uwepo wa vikosi vya usalama katika eneo hilo. Kwa mujibu wake, wilaya ya Abidjan ndiyo iliyoomba vikosi hivyo vipelekwe. Bado inapaswa kubainishwa ni kwa msingi gani hasa vilitumwa, na kama vilihudumia eneo lote lililoathiriwa. Hili ni mojawapo ya maeneo yasiyoeleweka katika kesi hiyo, lenye athari za moja kwa moja kwa mnyororo wa uwajibikaji wa kiutawala.
Msingi wa kesi ya mahakama pia unategemea uamuzi wa mahakama uliotajwa kuhalalisha operesheni hiyo. Ofisi ya mwendesha mashtaka inasema kuwa uamuzi huo haukuruhusu ubomoaji, bali uliruhusu tu kuondolewa kwa wakazi wa nyumba tano. Kwa maneno mengine, hoja ya kimahakama iliyotolewa eneo la tukio haikulingana na upeo halisi wa uamuzi huo. Hili ni jambo kuu, kwa kuwa linatofautisha utekelezaji unaozingatia sheria na operesheni ambayo huenda ilizidi msingi wake wa kisheria.
Mtuhumiwa mkuu, Alloui Brou Jacques, alikamatwa Juni 18, 2026, baada ya kusambaa kwa video aliyodai kuhusika na ubomoaji huo. Ofisi ya mwendesha mashtaka inasema alipelekwa rumande Juni 29. Uchunguzi pia unachunguza nafasi ya mbunge wa Gouméré-Tabagne, ambaye mwendesha mashtaka amesema alitekeleza jukumu muhimu na kutoa sehemu kuu ya ufadhili. Hapa pia, haya ni madai yanayochunguzwa na mahakama, si hitimisho la mwisho.
Kesi hiyo haiishii mahakamani. Mamlaka Kuu ya Utawala Bora tayari imeanza hatua ya kuhakiki nyaraka zinazohusu kesi hiyo. Inachunguza hasa madai ya kugawiwa kwa hekta 34, ujazaji wa ardhi, matumizi ya nguvu za umma na ubomoaji. Kuchunguza kesi hiyo kwa mtazamo wa uadilifu ni muhimu. Kunaonyesha kuwa suala si la ardhi au jamii pekee. Linahusu pia matumizi ya rasilimali za umma, uwazi wa maamuzi na usimamizi wa maamuzi ya serikali za mitaa.
Kwa jumla, msimu wa mvua unafanya suala hilo kuwa nyeti zaidi. Kuanzia Julai 2026, mamlaka za Côte d’Ivoire zilisisitiza umuhimu wa kuwahamisha watu wanaoishi katika maeneo hatari, kwa msaada wa vifaa na fedha. Serikali pia ilitangaza kutoa msaada kwa kaya zilizoathiriwa na uondoshaji wa wakazi katika Wilaya ya Abidjan. Mwelekeo huo wa sera za umma unalenga kukabiliana na hali halisi ya mijini inayojulikana: katika mji ambako hatari za mafuriko zinaambatana na msongamano wa majengo, kuboresha mifumo ya maji machafu kunakuwa sera ya usalama. Lakini bila taratibu zilizo wazi, kunaweza pia kusababisha majanga mapya ya kijamii.
Kwa familia, suala hili lina athari za moja kwa moja na za haraka: makazi, elimu ya watoto, shughuli za kiuchumi na upatikanaji wa huduma za msingi. Kwa mamlaka, ni muhimu kuthibitisha kuwa uondoshaji wa wakazi unaweza kutekelezwa kwa utaratibu, fidia na ufuatiliaji. Kwa viongozi waliochaguliwa wa mitaa na maafisa wa utawala, kesi hii inaibua swali la uwajibikaji wa kisiasa. Je, uamuzi unaochukuliwa kwa jina la mpangilio wa miji unaweza kupuuza hati za umiliki, maamuzi ya mahakama na njia za kukata rufaa?
Kwa kiwango cha kitaifa, kesi hii inasema jambo kuhusu Côte d’Ivoire ya leo: nchi inayojenga, inayozidi kuwa na msongamano na inayotafuta kuweka udhibiti bora zaidi wa upanuzi wa miji, lakini ambako ardhi bado ni mojawapo ya maeneo yenye uwezekano mkubwa wa migogoro. Kwa kiwango cha Afrika Magharibi, ujumbe pia uko wazi. Katika miji mikuu kadhaa ya ECOWAS, ukuaji wa miji, shinikizo la mali isiyohamishika na hatari za hali ya hewa vinaibua changamoto hiyo hiyo: kuimarisha usalama wa miji bila kuzidisha hali ngumu kwa kaya. Hapo ndipo uaminifu wa hatua za umma unapopimwa.
Hatua zinazofuata zitategemea mahojiano, nyaraka zitakazowasilishwa katika shauri hilo na maombi yoyote yatakayopelekwa kwa taasisi husika. Lakini jambo moja tayari liko wazi: huko Koumassi Campement, mjadala hauhusu tena uondoshaji wa wakazi pekee. Sasa unahusu namna serikali ya Côte d’Ivoire inavyoweka mpaka kati ya dharura ya miji na uhalali wa kisheria.



