Ceuta, kuondoa mahema hakuondoi kusubiri. Mamia ya watu walihamishwa Jumapili, tarehe 11 Oktoba, kutoka eneo la El Guano, wakati uwezo wa kuwahifadhi katika mji huu wa Hispania ulioko Afrika Kaskazini ukiendelea kuwa chini ya shinikizo na baadhi ya wahamiaji bado wakilala nje.
Mji wa mpakani kati ya Hispania na Morocco
Ceuta ni mji unaojitawala wa Hispania ulio kwenye pwani ya kaskazini ya Morocco. Pamoja na Melilla, ni mojawapo ya maeneo mawili ya Hispania yaliyo ndani ya bara la Afrika. Rabat inadai kuwa na mamlaka juu ya miji hiyo miwili, huku Madrid ikiisimamia kama maeneo ya Hispania. Kwa hiyo, mpaka huu unahusisha masuala ya uhamiaji, diplomasia na siasa ambayo yanavuka mamlaka ya serikali za mitaa pekee.
Shinikizo la sasa limeongezeka baada ya watu wengi kuwasili tarehe 30 na 31 Julai 2026, kupitia nchi kavu na baharini kutoka Morocco. Watu hao wana safari na hali tofauti: baadhi ni watoto, baadhi wanataka kuomba hifadhi, na wengine wanatafuta kuungana na jamaa au kuendelea na safari yao. Kwa hiyo, idadi ya jumla haitoshi kueleza mahitaji wala taratibu za kila mmoja.
Mamlaka za Hispania zilikuwa tayari zimeondoa watu katika maeneo kadhaa ya kambi tangu mwishoni mwa Septemba. Kwa mujibu wa taarifa zilizoripotiwa kutoka eneo hilo, operesheni zililenga eneo la kiwanda cha kuondoa chumvi kwenye maji, ufukwe wa Benítez, na kisha El Trampolín, tarehe 4 na 5 Oktoba. Baada ya kuhamishwa, baadhi ya watu walikaa El Guano. Mlolongo huu unaonyesha jinsi kuondoa watu katika eneo moja kunavyoweza kuhamisha uwepo wao katika maeneo ya umma bila kutatua uhaba wa nafasi za malazi.
El Guano: kuondoa watu na kuwaelekeza kwenye taratibu za kiutawala
Operesheni ilianza majira ya saa 2 asubuhi Jumapili. Zaidi ya maafisa 350 waliripotiwa kushiriki, wakiwemo polisi wa kitaifa, walinzi wa kiraia, polisi wa eneo hilo na wanajeshi, kwa mujibu wa mamlaka zilizonukuliwa na vyombo vya habari vya Hispania. Magari na mabasi yalitumika kuwasafirisha watu waliokuwa bado eneo hilo. Maafisa waliwatenganisha watu wazima na watoto ili kuwaelekeza kwenye taratibu tofauti.
Watu wazima walipaswa kupelekwa katika Kituo cha Muda cha Kuwapokea Wageni kutoka Nje, karibu na kituo cha mpakani cha El Tarajal. Kituo hiki hutumika hasa kuwatambua watu na kuwaelekeza kwenye huduma nyingine. Watoto, kwa upande wao, walipaswa kupitia huduma za polisi kabla ya kuhudumiwa na vituo vinavyopatikana kwa ajili ya watoto. Hizi ni hatua za kiutawala: zenyewe haziamui haki ya mtu kubaki Hispania wala matokeo ya ombi la hifadhi.
Taarifa zilizochapishwa Jumapili zilitaja takriban watu 150 waliopata huduma wakati wa operesheni hiyo, huku wengine wakiwa wameondoka kabla ya vikosi vya usalama kufika. Mamlaka za Hispania zinataja baadhi ya walioondoka kuelekea Morocco kuwa wamefanya «marejeo ya hiari». Hata hivyo, jina hilo pekee halionyeshi mazingira ambayo kila mtu alifanya uamuzi wake. Taarifa zilizopo pia hazielezi kilichowapata watu wote walioondoka kambini.
Mamlaka zilihalalisha operesheni hiyo kwa misingi ya usalama, kuwatambua watu na hali za usafi, pamoja na kusafisha na kukarabati eneo la wazi. Sababu hizi ni sehemu ya mawasiliano yao rasmi. Wakati huohuo, ushuhuda ulionukuliwa na vyombo vya habari vya Hispania unaonyesha kuwa watu bado hawakuwa na makao katika vitongoji kama El Príncipe na Los Rosales, au karibu na maghala ya El Tarajal.
Swali kuu: watu waliohamishwa watapata hifadhi wapi?
Kwa sasa, mvutano unahusu uwezo wa kuwahifadhi watu sawa na udhibiti wa mpaka. Nafasi za muda zimetengwa katika maeneo kadhaa, lakini vyanzo vya kiutawala vilivyonukuliwa na vyombo vya habari pia vinaeleza kuwa baadhi ya vituo vimekaribia kujaa. Mpango mpya wa dharura, uliotangazwa karibu na gereza la Fuerte Mendizábal, unaweza kuwahifadhi takriban watu elfu moja. Hata hivyo, tarehe ya kuanza kwake haikuwa imethibitishwa kufikia Jumapili.
Shinikizo hili linaathiri watu waliohamishwa kwa viwango tofauti. Watu wazima wanapaswa kufuata taratibu za utambuzi na malazi; watoto wanategemea huduma maalum, ambazo upatikanaji wake unaweza kutofautiana. Watu wanaotaka kuomba hifadhi wanahitaji hali zao zichunguzwe. Kwa sasa, kukosa makazi ya kudumu kunafanya iwe vigumu kupata taarifa, huduma za afya na usaidizi wa kisheria. Mashirika na watu wanaojitolea hutoa msaada wa karibu, lakini hawawezi kuchukua nafasi ya huduma za umma.
Kwa wakazi wa Ceuta, mfululizo wa kambi na operesheni za kuwaondoa watu unabadilisha maeneo kadhaa ya pwani na vitongoji. Kwa mamlaka za mitaa, hali hii inaonyesha mipaka ya jibu linalotegemea tu operesheni za polisi na uwezo wa muda. Kuwahamisha watu kutoka ufukwe mmoja hadi mwingine, kisha kuwaelekeza barabarani au kituoni, hakutatui hitaji la suluhisho la kudumu na uchunguzi wa hali za kila mmoja.
Ziara ya kifalme huku kukiwa na mzozo wa kidiplomasia
Mfalme Felipe VI na Malkia Letizia wanatarajiwa kutembelea Ceuta Jumanne, tarehe 13 Oktoba, kisha Melilla tarehe 14 Oktoba. Ziara hii inafanyika katika mazingira nyeti, lakini taarifa zilizopo hazithibitishi kuwa kuondolewa kwa watu El Guano kuliagizwa kwa sababu ya ziara yao. Kukaribiana kwa tarehe kunazua maswali; hakutoshi kuthibitisha uhusiano wa kisababishi.
Tukio la mwaka 2007 linakumbusha umuhimu wa kidiplomasia wa suala hili. Ziara ya Mfalme Juan Carlos na Malkia Sofia huko Ceuta na Melilla wakati huo ilisababisha Rabat kukasirika, na kumwita balozi wake mjini Madrid kwa mashauriano. Hali ya sasa inapaswa kuangaliwa katika muktadha wake yenyewe: chombo kimoja cha habari cha Morocco kilibainisha kuwa Rabat haikuwa imetoa jibu la haraka hadharani kuhusu tangazo la ziara ya Felipe VI. Ukimya huo pekee hautoshi kuhitimisha kuwa msimamo kuhusu madai ya mamlaka juu ya miji hiyo umebadilika.
Kikanda, usimamizi wa Ceuta unategemea pia ushirikiano kati ya Hispania na Morocco, nchi mbili jirani ambazo uhusiano wake unahusisha biashara, udhibiti wa mipaka na mzozo wa maeneo. Kwa watu walioingia kutoka Morocco, uhusiano huo wa nchi unaathiri moja kwa moja uwezekano wa kupata hifadhi, taratibu na kurejeshwa. Baada ya kuvunjwa kwa kambi ya El Guano, mambo yatakayofuatiliwa ni kufunguliwa kwa nafasi mpya, hali ya watu ambao bado wako mitaani na namna mamlaka zitakavyoshughulikia maombi ya kila mmoja.
Ukweli kuhusu operesheni na hali ya malazi umethibitishwa kwa kulinganisha taarifa tofauti zilizochapishwa Hispania. Ili kuweka muktadha wa Morocco, chombo kimoja cha habari cha nchi hiyo pia kiliripoti kuhusu majibu ya kidiplomasia yaliyotarajiwa kuhusiana na ziara ya kifalme. Maelezo kuhusu kuondolewa kwa watu na uwezo wa kuwahifadhi huko Ceuta, taarifa za eneo kuhusu watu waliohamishwa na mtazamo wa Morocco kuhusu muktadha wa kidiplomasia vinatoa maelezo ya ziada.



