Huko Ouagadougou, kumrejelea Thomas Sankara si suala la kumbukumbu tu tena. Sasa ni kigezo cha kutathmini utawala wa Ibrahim Traoré, ambaye anataka kuunganisha uhuru, uzalishaji wa ndani na uhamasishaji wa kitaifa. Lakini miaka minne ya kipindi cha mpito cha kijeshi haiwezi kupimwa kwa nguvu ya simulizi la kisiasa pekee.
Maadhimisho yanayochochea ulinganisho
Tarehe 30 Septemba 2026 itatimiza miaka minne tangu Ibrahim Traoré aingie madarakani nchini Burkina Faso. Kipindi hicho kinafanana na muda ambao Thomas Sankara alikuwa mamlakani, kuanzia tarehe 4 Agosti 1983 hadi tarehe 15 Oktoba 1987. Hivyo, ulinganisho huo umejitokeza katika mjadala wa umma, ingawa vipindi hivyo viwili vilikabiliwa na hali tofauti sana.
Thomas Sankara alichukua madaraka akiwa na umri wa miaka 33, katika kipindi cha Vita Baridi na upinzani dhidi ya mifumo ya kisiasa iliyotegemea mataifa yaliyokuwa wakoloni. Mwaka 1984, alibadilisha jina la Haute-Volta na kuwa Burkina Faso, akaanzisha mapinduzi ya kidemokrasia na ya wananchi, kisha akatekeleza mageuzi katika kilimo, afya, elimu, makazi na haki za wanawake. Urais wa Burkina Faso unakumbusha kuwa kipindi hicho kilimalizika kwa kuuawa kwake tarehe 15 Oktoba 1987.
Ibrahim Traoré yuko katika kipindi tofauti. Burkina Faso inakabiliwa na uasi wa kutumia silaha unaoathiri hasa maeneo kadhaa ya kaskazini na mashariki. Usalama unatumia sehemu kubwa ya jitihada za serikali. Pia unabadilisha uhusiano kati ya serikali, vikosi vya usalama, watu wa kujitolea raia na wananchi.
Uhuru kama msingi wa siasa
Jambo linalowaunganisha viongozi hao wawili zaidi ni msamiati wao wa kisiasa. Wanasisitiza Uafrika, uhuru wa kiuchumi na kupunguza utegemezi wa nje. Msimamo huu unajibu matarajio halisi nchini Burkina Faso, ambako sehemu ya wananchi inataka maamuzi ya kitaifa yafanywe zaidi huko Ouagadougou.
Tangu mwaka 2022, utawala wa kijeshi umevunja baadhi ya mifumo ya ushirikiano iliyokuwepo na Ufaransa na kupanua ushirikiano wake wa kimataifa. Burkina Faso pia imeimarisha uhusiano na Mali na Niger. Nchi hizo tatu zimejiondoa katika Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi, ECOWAS, shirika la kikanda linalohusika, miongoni mwa mambo mengine, na ushirikiano wa kiuchumi na usalama wa pamoja, kabla ya kuunda Muungano wa Nchi za Sahel.
Mabadiliko hayo yamebadili mizani ya nguvu Afrika Magharibi. Yamezipa mamlaka ya Ouagadougou uhuru mkubwa zaidi wa kutoa misimamo yao. Hata hivyo, pia yamepunguza baadhi ya nafasi za mazungumzo na taasisi za kikanda. Swali kuu bado ni iwapo mwelekeo huu mpya unaweza kuboresha kwa vitendo usalama, mapato na huduma za umma.
Kuongeza uzalishaji na kudhibiti rasilimali
Serikali ya Ibrahim Traoré inaweka viwanda na uchakataji wa ndani katikati ya mawasiliano yake. Vitengo vya uzalishaji vimetangazwa au kuzinduliwa katika sekta za usindikaji wa chakula, ufugaji na nyinginezo. Mamlaka pia zinataka kuimarisha udhibiti wa kitaifa wa rasilimali za madini, hasa dhahabu, ambayo ndiyo bidhaa kuu ya nchi inayouzwa nje.
Mkakati huu unafanana na baadhi ya malengo ya kipindi cha Sankara, kilicholenga kupunguza uagizaji wa bidhaa kutoka nje na kuhimiza matumizi ya bidhaa zinazotengenezwa Burkina Faso. Kusisitiza matumizi ya Faso Dan Fani, kitambaa cha pamba kinachohusishwa na utambulisho wa Burkina Faso, ni sehemu ya juhudi za kuthamini minyororo ya uzalishaji wa ndani.
Mpango wa Faso Mêbo unaonyesha mkabala huu. Ukiwasilishwa kama mpango wa kufungua maeneo yaliyotengwa na kuboresha miji, unahusisha vifaa na wafanyakazi katika ujenzi au ukarabati wa barabara. Mradi huo unalenga hasa kupunguza changamoto za usafiri kati ya miji na maeneo ya vijijini. Hata hivyo, unapaswa kutathminiwa kwa kuzingatia matokeo ya kudumu: ubora wa ujenzi, matengenezo, upatikanaji wa masoko na manufaa kwa wakazi.
Ulinganisho na Sankara una mipaka yake hapa. Katika miaka ya 1980, kampeni za chanjo, upandaji miti na mipango ya makazi zilileta matokeo yaliyoonekana haraka katika sekta kadhaa. Leo, miradi inatekelezwa katika nchi yenye watu wengi zaidi, iliyo na miji mingi zaidi na inayokabiliwa na mzozo wa muda mrefu wa usalama. Mafanikio yake yatategemea ufadhili na uwezo wa utawala kufikia maeneo ya mbali.
Vita vinabadilisha sura ya utawala
Tofauti kubwa kati ya vipindi hivyo viwili inahusu usalama. Utawala wa Thomas Sankara ulifanya ufunguzi wa maeneo yaliyotengwa na uhamasishaji wa wananchi kuwa nyenzo za kuleta mabadiliko ya kitaifa. Utawala wa sasa, kwa upande wake, hulazimika kila mara kusawazisha juhudi za kijeshi, msaada kwa wakimbizi wa ndani, mwendelezo wa huduma za umma na uwekezaji katika uzalishaji.
Shinikizo hili linaathiri maeneo kwa namna tofauti. Huko Ouagadougou, wakazi wanaweza kushuhudia miradi mipya ya ujenzi, matangazo ya viwanda na hafla rasmi. Katika baadhi ya maeneo ya vijijini, upatikanaji wa masoko, shule na vituo vya afya hutegemea kwanza usalama wa barabara. Kwa uchumi usio rasmi, ambao umeenea sana mijini na vijijini, barabara isiyopitika au soko lililofungwa vinaweza kusababisha upotevu wa mapato mara moja.
Mamlaka zinasema zimeongeza rasilimali za vikosi vinavyopambana na kuimarisha baadhi ya uwezo wa uzalishaji wa ndani. Hata hivyo, kuwepo kwa vifaa vya ziada hakuthibitishi peke yake kuwa hali kwa jumla imeimarika. Takwimu za usalama bado ni vigumu kuthibitisha kwa njia huru, huku mashirika ya kibinadamu yakiendelea kuripoti kuhama kwa watu na kukatizwa kwa upatikanaji wa huduma muhimu katika Sahel ya kati.
Kumbukumbu ya kihistoria, lakini si mfano unaofanana
Kumrejelea Thomas Sankara kunampa Ibrahim Traoré uhalali mkubwa wa kihistoria. Kapteni huyo mwanamapinduzi bado ni mtu mashuhuri katika historia ya kisiasa ya Afrika. Umaarufu wake umevuka mipaka ya Burkina Faso na kuwavutia vijana wa bara hili wanaovutiwa na kauli kuhusu utu, uhuru na udhibiti wa rasilimali.
Hata hivyo, rejea hii haipaswi kuficha tofauti zilizopo. Sankara alitetea mapinduzi ya kijamii yaliyopangwa kupitia kampeni za uhamasishaji na mageuzi ya pamoja. Traoré anatawala katika kipindi kirefu cha mpito wa kijeshi, kinachotawaliwa na vita na mkusanyiko mkubwa wa mamlaka ya kufanya maamuzi.
Utawala wote wawili pia ulitumia mbinu za ukandamizaji. Kipindi cha Sankara kilitumia mahakama za kimapinduzi, usafishaji na kuwataja watu kuwa maadui wa mapinduzi. Chini ya Ibrahim Traoré, mashirika ya kutetea haki za binadamu na wadau wa mashirika ya kiraia wanalaani vizuizi vinavyolenga wanahabari, mahakimu, wapinzani na wakosoaji. Madai hayo yanapaswa kuchunguzwa moja baada ya jingine, lakini yanaibua swali muhimu la kisiasa: je, uhuru unaweza kuimarika bila nafasi za uangalizi na mjadala?
Jaribio lijalo litakuwa la matokeo halisi
Baada ya miaka minne, rekodi ya utawala wa Ibrahim Traoré itategemea zaidi uwezo wake wa kuleta matokeo yanayoweza kuthibitishwa kuliko kufanana kwake kunakotangazwa na Thomas Sankara. Kuimarisha usalama katika maeneo, kufunguliwa tena kwa huduma za umma, ajira kwa vijana, uchakataji wa dhahabu na pamba, pamoja na matengenezo ya miundombinu vitakuwa mambo muhimu.
Katika kiwango cha Afrika Magharibi, wananchi na serikali za Muungano wa Nchi za Sahel wataendelea kufuatilia hali ya Burkina Faso. Uzoefu huo pia utaendeleza mjadala wa bara kuhusu vipindi vya mpito vya kijeshi, uhuru wa kiuchumi na nafasi ya mashirika ya kikanda. Kumbukumbu ya Sankara inaweza kuhamasisha mradi. Hata hivyo, haiwezi kuchukua nafasi ya taasisi, matokeo wala ulinzi wa haki za msingi.



