Jumapili, 22 Novemba 2026

Jiunge

UchumiToleo RwandaRwanda

Ajira zapungua Rwanda, vijana na wanawake waathirika zaidi

Nchini Rwanda, kiwango cha ajira kilishuka kutoka asilimia 57 hadi 54 kwa mwaka mmoja, huku ukosefu wa ajira ukifikia asilimia 15.6. Vijana na wanawake wameathirika zaidi, huku ajira zisizo rasmi na ugumu wa kupata kazi zenye staha vikiendelea kuwa changamoto.

Wajumbe wa Kiafrika wasiojulikana wakijadiliana kuzunguka meza ya mkutano Kigali, wakiwa na mafaili, vifaa vya masikioni vya kutafsiri na glasi za maji.

Ajira haipimwi tu kwa kuwa na shughuli ya kufanya. Nchini Rwanda, takwimu za hivi karibuni zinaonyesha pia jinsi ambavyo bado ni vigumu kupata kazi, hasa kwa vijana na wanawake, na jinsi kupata ajira kusivyohakikisha kila mara shughuli thabiti au yenye malipo ya kutosha.

Ajira zapungua, zaidi ya ongezeko la ukosefu wa ajira

Agosti 2026, kiwango cha ukosefu wa ajira nchini Rwanda kilikuwa asilimia 15.6, kutoka asilimia 13.4 mwaka mmoja uliotangulia. Ongezeko hilo la asilimia 2.2 limebainika katika utafiti wa nguvu kazi uliochapishwa tarehe 20 Oktoba na Taasisi ya Taifa ya Takwimu ya Rwanda (NISR). Linahusu watu wasio na ajira wanaotafuta kazi na walio tayari kufanya kazi.

Idadi ya watu walio katika umri wa kufanya kazi, yaani miaka 16 na zaidi, ilikadiriwa kuwa milioni 8.8. Takriban milioni 4.8 walikuwa na ajira, huku 878,000 wakiwa hawana ajira. Takriban milioni 3.2 hawakuwa katika nguvu kazi. Kiwango cha ajira, kinacholinganisha watu walioajiriwa na watu walio katika umri wa kufanya kazi, kilishuka kutoka asilimia 57 hadi 54.

Kwa hiyo, viashiria vinaonyesha hali pana zaidi ya ongezeko rahisi la ukosefu wa ajira. Sehemu ya watu wanaoshiriki katika soko la ajira pia ilipungua, kutoka asilimia 65.8 hadi 63.9. Sehemu ya watu haihesabiwi kuwa na ajira wala kuwa haina ajira. Hivyo, takwimu hizi zinapaswa kusomwa pamoja na vipimo vingine vya matumizi duni ya nguvu kazi, vinavyojumuisha, miongoni mwa wengine, watu wanaotaka kufanya kazi zaidi au walio tayari kufanya kazi bila kutafuta kazi kikamilifu.

Vipimo vya NISR pia vinathibitisha tofauti kubwa. Ukosefu wa ajira ni asilimia 18.3 kwa wanawake, ikilinganishwa na asilimia 13.3 kwa wanaume. Kwa wenye umri wa miaka 16-30, ni asilimia 18.8, ilhali kwa watu wazima ni asilimia 13.1. Maeneo ya mashambani yana asilimia 16, ikilinganishwa na asilimia 14.8 katika maeneo ya mijini. Takwimu hizi zinaeleza hali tofauti: fursa za ajira za mshahara, shughuli za kilimo na vikwazo vya kusafiri hazigawanyiki kwa namna ileile kati ya Kigali, miji ya kati na maeneo ya mashambani.

Matokeo ya kina yamechapishwa na NISR katika utafiti wake wa nguvu kazi wa robo ya tatu ya mwaka 2026. Vyombo viwili vya habari vya Rwanda pia vimeripoti takwimu kuu za chapisho hili. Makala zao zinathibitisha takwimu hizo, lakini si tafiti tofauti na ile ya taasisi hiyo.

Ubora wa ajira ni suala kuu

Ukosefu wa ajira hauelezi changamoto yote. Nchini Rwanda, sehemu kubwa ya shughuli za kiuchumi bado ni zisizo rasmi, yaani zinafanywa nje ya mifumo ya ulinzi na taratibu za kawaida za ajira rasmi. Hati ya Mpango wa Maendeleo wa Umoja wa Mataifa (UNDP), iliyotegemea data za utafiti wa EICV7, inakadiria kuwa ajira zisizo rasmi zinachangia zaidi ya asilimia 90.4 ya ajira zote. Kiwango hiki kinaonyesha tofauti kati ya kuwa na shughuli ya kufanya na kupata kazi thabiti, yenye tija na inayotoa ulinzi.

Muundo wa ajira pia ni muhimu. Ripoti ya EICV7 ya taasisi ya takwimu inaonyesha kuwa kilimo kinaendelea kuwa chanzo kikuu cha ajira na kwamba nafasi yake ni kubwa hasa katika maeneo ya mashambani. Kwa hiyo, shughuli inaweza kuhesabiwa kuwa ajira bila kutoa kipato au usalama unaolingana na kazi ya mshahara ya kudumu. Viashiria vya ukosefu wa ajira, ajira na ukosefu wa ajira kamili vinapaswa kuchunguzwa pamoja ili kutathmini tofauti hizi.

Vikwazo vinawaathiri hasa vijana wanaoingia katika soko la ajira. Katika uchambuzi uliochapishwa Aprili 2026, UNDP inabainisha kutolingana kati ya ujuzi unaopatikana katika mafunzo na ule unaotafutwa na waajiri, hasa katika maeneo ya vitendo, kidijitali na kitabia. Pia inaonyesha kuwa kuna uhusiano dhaifu kati ya taasisi za mafunzo na kampuni. Hali hizi hazimaanishi kuwa ukosefu wa ujuzi pekee ndio unaosababisha ukosefu wa ajira: idadi na ubora wa nafasi za kazi zinazopatikana pia ni muhimu.

Kwa wanawake, tofauti za ukosefu wa ajira na ajira zinaonyesha kuwa fursa bado hazipatikani kwa usawa. UNDP pia inaangazia tofauti za mapato na elimu, pamoja na tofauti kati ya maeneo ya mijini na vijijini. Takwimu zilizopo zinathibitisha tofauti hizi, lakini haziwezi, zenyewe tu, kupima uzito wa kila sababu katika mabadiliko ya mwaka hadi mwaka.

Lengo la taifa lapimwa kwa matokeo

Mpango wa Pili wa Taifa wa Mabadiliko, unaojulikana kama NST2, unahusu kipindi cha 2024-2029. Serikali imeweka uundaji wa ajira zenye tija na staha miongoni mwa vipaumbele vyake, ikiwa na lengo lililotangazwa la ajira milioni 1.25 katika miaka mitano. Mpango huo unahusisha azma hii na uwekezaji, ukuzaji wa ujuzi na kulinganisha vyema mafunzo na mahitaji ya kiuchumi.

Ongezeko la ukosefu wa ajira na kushuka kwa kiwango cha ajira havitoshi, vyenyewe tu, kuhitimisha kuwa mpango huo umefanikiwa au umeshindwa. Hata hivyo, ni ishara ya kufuatiliwa, wakati lengo linahusu ajira zenye tija, si idadi tu ya shughuli zilizoundwa. Machapisho yajayo ya NISR yataonyesha iwapo kushuka kulikoonekana Agosti kutaendelea au kutabadilika, na makundi gani yataathirika zaidi.

Suala hili pia linavuka mipaka ya taifa. Rwanda ni mwanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), ambayo soko lake la pamoja linatoa nafasi kwa wafanyakazi kusafiri kati ya nchi wanachama. Ushirikiano huu unaweza kupanua fursa za ajira, lakini hauchukui nafasi ya uundaji wa ajira nchini wala utambuzi wa ujuzi. Kwa watunga sera wa Rwanda, changamoto itakuwa kuoanisha mafunzo, mahitaji ya kampuni na ulinzi wa kijamii, huku wakipunguza tofauti kati ya wanawake na wanaume, vijana na watu wazima, mijini na mashambani.

Tafsiri ya kiotomatiki. Toleo asili la Kifaransa

Chemsha bongo

Uchumi wa Afrika katika maswali 6

6 questions