Usambazaji wa chakula unapositishwa, familia zilizolazimika kuyahama makazi yao hulazimika kuchagua kati ya kula leo na kulinda afya yao kesho. Huko Al-Karama 3, katika jimbo la Blue Nile nchini Sudan, wakazi wanasema wameishi kwa miezi kadhaa wakitegemea mgao mdogo wa mahindi, huku huduma za afya na maji safi ya kunywa zikiwa vigumu kupatikana.
Ed-Damazin, msaada haukidhi tena mahitaji
Wakazi na msimamizi wa kambi wanasema hakuna msaada wa chakula uliosambazwa Al-Karama 3 kwa miezi minne. Muda huo umetajwa na watu waliohojiwa katika eneo hilo; data iliyopo hairuhusu kuthibitisha kwa kujitegemea hali hiyo katika kambi hii mahususi.
Adam Ahmed, mkimbizi wa ndani, anaeleza kuwa anakula mahindi pekee, licha ya kuhitaji lishe inayofaa. Babiker Othman Ibrahim, msimamizi wa kambi, anaripoti visa vya malaria, kichocho na mzio. Ushuhuda huu unaeleza matatizo ya eneo hilo, lakini si tathmini rasmi ya kitabibu.
Al-Karama 3 ina takriban watu 24,000 waliolazimika kuyahama makazi yao, kulingana na ripoti kuhusu kambi hiyo. Familia zilitoroka mapigano yanayoendelea nchini Sudan tangu Aprili 2023 kati ya Jeshi la Sudan na Kikosi cha Msaada wa Haraka. Taarifa nyingine za hivi karibuni kutoka eneo la Ed-Damazin pia zinataja uhaba wa chakula, maji, makazi na huduma za afya. Taarifa hizi zinaafikiana kuhusu mahitaji, lakini hazithibitishi maelezo ya usambazaji wa chakula kambini.
Mgogoro wa kitaifa, hali zinazotofautiana
Blue Nile iko kusini-mashariki mwa Sudan, karibu na mpaka wa Ethiopia. Ed-Damazin, mji mkuu wa jimbo hilo, inawahifadhi watu waliolazimika kuyahama makazi yao, huku mapigano na kuhama kwa watu vikivuruga maisha ya kujipatia riziki kwingine nchini. Mji mkuu wa taifa ni Khartoum. Vita pia vimevuruga mifumo ya usambazaji na kufanya iwe vigumu kwa mashirika ya kibinadamu kuwafikia watu.
Takwimu za kitaifa zinapaswa kuwekewa tarehe kwa uangalifu. Uchambuzi wa IPC, mfumo wa kuainisha ukosefu wa usalama wa chakula unaochangiwa na mashirika ya kibinadamu, unakadiria kuwa watu milioni 21.2 walikabiliwa na ukosefu mkubwa wa usalama wa chakula wa awamu ya 3 au zaidi mnamo Septemba 2025. Ulikadiria watu milioni 19.2 kwa kipindi cha Oktoba 2025 hadi Januari 2026, kisha milioni 19.1 kuanzia Februari hadi Mei 2026. Kupungua huko kwaonekana hakumaanishi lazima kuwa hali imeimarika kila mahali: IPC inabainisha kuwa baadhi ya maeneo yenye hali ya kutia wasiwasi mkubwa hayakuweza kuainishwa kwa kukosekana kwa data.
Kwa hiyo makadirio haya hayathibitishi moja kwa moja idadi ya watu milioni 19.5 iliyotajwa katika taarifa zilizosambazwa karibu na Oktoba 24. Vipindi na mbinu zinapaswa kutofautishwa. Hata hivyo, uchambuzi wa IPC na ripoti ya UNICEF ya Oktoba 2025 vinathibitisha kuwa ukosefu wa usalama wa chakula umeenea, huku kukiwa na tofauti kubwa kati ya maeneo.
Tathmini ya kitaifa haiwezi kueleza hali ya kila eneo. Katika baadhi ya maeneo, upatikanaji wa misaada ya kibinadamu na hali ya chakula umebadilika kwa namna tofauti. Hata hivyo, huko Darfur na Kordofan, IPC imeandika kuzorota kwa hali kunakohusishwa na mapigano na vikwazo vya kufika maeneo hayo, kukiwemo hali ya njaa El-Fasher na Kadugli mwishoni mwa mwaka 2025. Tofauti hii inaonyesha kwa nini tahadhari zinazotolewa kambini zinapaswa kutathminiwa katika ngazi ya eneo husika, badala ya kukisia kutokana na wastani wa kitaifa.
Chakula, afya na upatikanaji: mahitaji yanayohusiana
Lishe isiyobadilika hudhoofisha hasa watoto, wajawazito, wazee na wagonjwa. Usambazaji unapositishwa, kaya zilizohama mara nyingi huwa na mapato madogo ya kununua vyakula vya aina mbalimbali. Wakazi wa maeneo ya mijini wakati mwingine wanaweza kupata bidhaa sokoni, lakini bei na ukosefu wa fedha taslimu huwazuia kuzinunua. Kambini, utegemezi wa misaada ni wa moja kwa moja zaidi.
Afya haiwezi kutenganishwa na chakula na usafi wa mazingira. Malaria huenezwa na mbu; kichocho, kinachojulikana pia kama bilharzia, husababishwa na vimelea vinavyopatikana katika baadhi ya maji yaliyochafuliwa. Ripoti ya UNICEF ya Oktoba 2025 inabainisha shinikizo kubwa kwa huduma za afya nchini na kusema kuwa shirika hilo lilikuwa likiunga mkono huduma za afya katika jimbo la Blue Nile. Hilo halithibitishi kuwa wakazi wote wa Al-Karama 3 wanaweza kupata huduma za afya, lakini linasisitiza umuhimu wa kuunganisha msaada wa chakula, maji, kinga na ufuatiliaji wa afya.
Shirika la Mpango wa Chakula Duniani linasema lilitoa msaada wa chakula au lishe kwa mamilioni ya watu nchini Sudan, licha ya ukosefu wa usalama na matatizo ya kufika maeneo husika. Operesheni hizo za kitaifa hazihakikishi uwepo wa mara kwa mara katika kila kambi. Kuendelea kwake kunategemea, miongoni mwa mambo mengine, ufadhili, barabara zinazopitika na hali ya usalama.
Jibu linalohusisha pia eneo zima
Mgogoro wa Sudan unaziathiri nchi jirani, ambazo zinawapokea watu waliovuka mipaka, huku watu wanaohama ndani ya nchi wakiongeza shinikizo kwa miji na jamii zinazowahifadhi. IGAD, Mamlaka ya Kiserikali ya Maendeleo, inajumuisha mataifa kadhaa ya Pembe ya Afrika na eneo jirani. Kwa hiyo, mgogoro huu unahitaji uratibu wa kikanda, sambamba na kazi ya mamlaka za Sudan na mashirika ya kibinadamu.
Huko Al-Karama 3, ishara halisi itakayofuata ni iwapo usambazaji wa chakula wa mara kwa mara utaanza tena, ukiambatana na huduma za afya na upatikanaji wa maji. Ushuhuda uliopo unatoa tahadhari nzito, lakini hautoshi kubainisha ukubwa kamili wa mahitaji ya kila kaya. Kipaumbele ni kuthibitisha mahitaji hayo katika eneo husika na kuhakikisha upatikanaji wa mara kwa mara wa misaada ya kibinadamu, bila kuchanganya matangazo ya kitaifa na hali halisi ya maisha kambini.
Ili kuelewa data, tazama uchambuzi wa IPC kuhusu ukosefu wa usalama wa chakula nchini Sudan, ripoti ya kibinadamu ya UNICEF ya Oktoba 2025 na taarifa za Shirika la Mpango wa Chakula Duniani nchini Sudan.



