Nchini Gabon, vita vya kuongoza Chama cha Kidemokrasia cha Gabon (PDG) vinaibua tena swali pana zaidi: nani anaweza kuzungumza kwa niaba ya chama kilichotawala kwa muda mrefu tangu mwisho wa utawala uliokifikisha madarakani? Huko Libreville, mzozo huu unaendelea katika mazingira ya kisiasa yaliyobadilika tangu mapinduzi ya kijeshi ya mwaka 2023.
Chama kimekumbwa na misukosuko tangu mwisho wa utawala wa Bongo
Kwa muda mrefu, PDG kimekuwa mhimili wa maisha ya kisiasa ya Gabon. Kuondolewa madarakani kwa Ali Bongo Ondimba, tarehe 30 Agosti 2023, kulikomesha utawala wake na kuanzisha kipindi cha mpito kinachoongozwa na jeshi. Mabadiliko ya utawala pia yamefungua kipindi cha kupanga upya chama, ambacho sasa kinakabiliwa na mizozo ya ndani kuhusu vyombo vyake na uhalali wake.
Mgogoro huu hauwahusu viongozi pekee. Kwa wanachama, wabunge na viongozi wa maeneo, uchaguzi wa uongozi utaamua uwezo wa PDG kuendeleza mtandao wa kitaifa na kuwa na ushawishi katika mijadala ya umma. Kwa Wagabon, suala pia ni kama chama hicho cha zamani tawala kinaweza kuwa upinzani wenye muundo au kitaendelea kutawaliwa na migogoro yake ya ndani.
Gabon ni mwanachama wa Jumuiya ya Kiuchumi na Kifedha ya Afrika ya Kati (CEMAC), inayojumuisha nchi sita zilizo na taasisi za pamoja za kiuchumi. Kisiasa, pia ni mwanachama wa Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika ya Kati (CEEAC) na Umoja wa Afrika. Kwa hiyo, mwenendo wa kipindi chake cha mpito na nafasi inayotolewa kwa mfumo wa vyama vingi vinafuatiliwa hata nje ya mipaka yake.
Ali Bongo anapinga kujiondoa kwake na uongozi wa sasa
Katika hotuba iliyosambazwa tarehe 20 Oktoba akiwa nje ya nchi, Ali Bongo anasema hajajiondoa katika maisha ya kisiasa na bado anadai urais wa PDG. Gazeti la Gabon L’Union linaripoti kwamba anataka kongamano jumuishi na anapinga uhalali wa kamati kuu inayoongozwa na Blaise Louembé.
Rais huyo wa zamani anadai kuwa tamko la kujiondoa lililochapishwa tarehe 18 Septemba 2024 halikutokana na uamuzi huru. Anasema wakati huo alikuwa chini ya ulinzi wa nyumbani na mkewe pamoja na mwanawe walikuwa wamezuiliwa. Haya ni maelezo yake kuhusu mazingira ya wakati huo: taarifa zilizopitiwa hazitoshi kuthibitisha kwa kujitegemea kuwa alilazimishwa kutangaza kujiondoa kwake.
Mwezi Septemba 2024, Ali Bongo alikuwa ametangaza kujiondoa katika maisha ya kisiasa. Tamko hilo liliripotiwa wakati huo na vyombo kadhaa vya habari, vikiwemo L’Observateur. Kwa hiyo, kauli yake ya Oktoba inabatilisha ahadi ya awali aliyoitoa hadharani na kumrudisha katikati ya mzozo kuhusu uongozi wa PDG.
Ali Bongo pia anapinga jinsi uongozi wa sasa ulivyoingia madarakani. Kwa mujibu wa maelezo yake, mkutano uliofanyika nyumbani kwake tarehe 7 Machi 2024 ulilenga kupanga mwendelezo wa chama, wala si kumtafuta mrithi wake. Anasema alipendekeza muundo wa muda, kisha akajaribu kufanya mazungumzo na Blaise Louembé. Anadai pendekezo lake la kukutana Paris halikujibiwa. Hoja hizi ni maelezo yake kuhusu yaliyotokea; zenyewe haziamui uhalali wa kikanuni wa maamuzi yaliyofanywa na vyombo mbalimbali.
Chombo cha habari cha Gabon GabonReview pia kiliripoti kuhusu kauli hiyo. Ulinganisho wa taarifa unathibitisha mambo makuu: Ali Bongo anakataa kujiondoa, anadai uongozi wa chama na anataka suluhu jumuishi. Hata hivyo, hauyathibitishi kwa kujitegemea madai yake ya kulazimishwa.
Mzozo wa kikanuni wenye matokeo halisi ya kisiasa
Suala la urais wa PDG ni la ndani ya chama kwanza, lakini athari zake zinaweza kuvuka mipaka ya makao yake. Uongozi unaopingwa unaweza kufanya iwe vigumu kuwahamasisha wanachama, kuteua wagombea na kuunda msimamo wa pamoja wa kisiasa. Kinyume chake, kongamano linalokubaliwa na makundi mbalimbali linaweza kuweka wazi nani ana mamlaka ya kuamua na kwa kufuata kanuni zipi.
Ali Bongo anapendekeza hatua tatu: kurejesha kile anachokiona kuwa uhalali wa kikanuni, kuunda uongozi wa mpito jumuishi, kisha kuitisha kongamano lililo wazi kwa mielekeo mbalimbali. Pia anasema PDG inapaswa kuwa katika upinzani kwa sababu chama kimepoteza madaraka. Huu ni msimamo unaopendekezwa kisiasa, si uamuzi ambao tayari umepitishwa na viongozi wote wa chama.
Mizani ya nguvu bado haijulikani. Ali Bongo aliiongoza Gabon kuanzia 2009 hadi 2023, lakini hadhi yake ya zamani ya rais peke yake haithibitishi kuwa bado ana udhibiti halisi wa chama. Kwa upande wake, uongozi wa Blaise Louembé unapigiwa upinzani moja kwa moja na rais huyo wa zamani. Ni vyombo husika, wanachama na, ikihitajika, mahakama za Gabon zitakazoamua ni maamuzi yapi yaliyo halali.
Hali binafsi ya Ali Bongo pia imebadilika tangu 2023. Mwezi Mei 2025, aliondoka Gabon na familia yake na kwenda Angola, baada ya makubaliano yaliyowezeshwa na rais wa Angola João Lourenço, ambaye wakati huo alikuwa mwenyekiti wa Umoja wa Afrika, kwa mujibu wa shirika la habari la Associated Press. Hatua hiyo inaweka katika muktadha umuhimu wa kauli yake akiwa nje ya nchi, bila kutatua mzozo kuhusu chama.
Jaribio lijalo: uwezo wa kuitisha kongamano
Kwa Wagabon, vita hivi havitapimwa kwa matamko ya viongozi pekee. Vitategemea uwezo wa PDG kuweka kanuni zinazokubaliwa, kusikiliza makundi yake mbalimbali na kuweka hadharani maamuzi yanayofanywa. Wanachama wa mikoani, kama wale wa Libreville, watahusika katika uchaguzi wa wawakilishi na msimamo wa baadaye wa chama.
Suala hili linahusiana na changamoto ya kikanda: baada ya misukosuko ya kisiasa ya miaka ya karibuni katika Afrika ya Kati na Sahel, vipindi vya mpito pia hupimwa kwa nafasi inayotolewa kwa vyama na taasisi za kudhibiti mamlaka. Gabon ina njia yake, lakini namna chama chake cha zamani tawala kitakavyosimamia urithi wa uongozi wa ndani itatoa ishara kuhusu uimara wa mfumo wake wa vyama vingi.
Hatua halisi inayofuata basi ni jibu la kamati kuu ya Blaise Louembé kwa ombi la kongamano jumuishi na uwezekano wa mkutano huo kufanyika. Hadi wakati huo, dai la Ali Bongo bado ni upinzani wa kisiasa, wala si mabadiliko ya uongozi yaliyothibitishwa rasmi.



