Nchini Libya, makubaliano kuhusu mipaka ya baharini yanaweza kuwasogeza karibu wapinzani wa ndani huku yakifufua mivutano kati ya nchi jirani. Ziara ya mkuu wa huduma za ujasusi za Misri mjini Tripoli ni sehemu ya jitihada hizo za kusawazisha mambo, huku Cairo ikitafuta kudumisha njia za mawasiliano licha ya mgawanyiko wa kisiasa nchini Libya.
Diplomasia ya Misri kati ya Tripoli na mashariki
Tangu kuanguka kwa Muammar Gaddafi mwaka 2011, Libya imeshindwa kuunganisha tena taasisi zake. Serikali ya Umoja wa Kitaifa inayoongozwa na Abdel Hamid Dbeibah iko Tripoli, huku mamlaka za mashariki na Baraza la Wawakilishi zikiwa Benghazi. Vikosi vya Khalifa Haftar vina ushawishi mkubwa katika sehemu hiyo ya nchi. Pande hizo mbili zinagombea uhalali wa kisiasa na udhibiti wa taasisi, bila mchakato wa uchaguzi wa kitaifa kufanikiwa.
Mgawanyiko huu unazilazimisha nchi jirani kudumisha mawasiliano na wahusika kadhaa. Kwa Misri, Libya ni jirani wa karibu, suala la usalama wa mpaka na mshirika wa kiuchumi anayeweza kuwa muhimu. Cairo imejenga uhusiano na wahusika wa mashariki, huku ikiongeza mawasiliano na mamlaka za Tripoli. Mazungumzo haya ya pande mbili hayamaanishi kwamba tofauti zimeondoka: hasa yanawezesha Misri kudumisha nafasi ya kutenda katika nchi ambayo hakuna upande unaodhibiti eneo lote peke yake.
Suala la baharini linafanya tahadhari hii kuwa ya wakati huu. Tarehe 20 Oktoba 2026, Baraza la Wawakilishi, lililokutana Benghazi, liliidhinisha hati ya makubaliano ya kuweka mipaka ya maeneo ya baharini iliyotiwa saini mwaka 2019 kati ya Uturuki na serikali ya Libya iliyokuwa na makao yake Tripoli wakati huo. Shirika la habari la Libya LANA liliripoti kwamba kura ilikuwa ya kauli moja. Shirika la Uturuki Anadolu pia lilithibitisha kuidhinishwa kwake na kubatilishwa kwa maamuzi ya bunge ya mwaka 2020, yaliyokataa makubaliano hayo na kuvunja uhusiano wa kisiasa na Ankara.
Usalama na Mediterania katika ajenda ya Tripoli
Tarehe 16 Novemba, Waziri Mkuu Abdel Hamid Dbeibah alimpokea mjini Tripoli Hassan Rachad, mkuu wa huduma za ujasusi wa jumla za Misri. Kwa mujibu wa LANA, mazungumzo yalihusu uhusiano wa nchi hizo mbili na uratibu, hususan katika masuala ya usalama. Chombo cha habari cha Libya Libya Observer pia kiliripoti kuhusu mkutano huo na mazungumzo kuhusu maendeleo ya kisiasa na kiusalama. Taarifa zote mbili zinathibitisha tarehe na uwepo wa viongozi hao, lakini hazielezi kwa kina ahadi mahsusi zilizotolewa wakati wa mazungumzo.
Mkutano huo ulifanyika chini ya mwezi mmoja baada ya kura ya bunge kuhusu makubaliano ya baharini. Cairo ilikataa uidhinishaji huo tarehe 21 Oktoba, ikisema kwamba maandishi hayo yanakiuka haki zake za baharini. Hivyo, ziara hiyo ilifanyika katika mazingira ya mivutano ya kikanda, lakini hilo halithibitishi kwamba mzozo wa baharini ulikuwa mada kuu ya mazungumzo. Kwa mujibu wa vyombo vya habari vya Misri, ofisi ya waziri mkuu wa Libya ilisema kuwa Dbeibah alikuwa tayari kuyazingatia masuala yanayoihangaisha Misri na kuyashughulikia kupitia mazungumzo. Kauli hiyo inapaswa kutofautishwa na makubaliano rasmi kati ya nchi hizo mbili.
Hati ya makubaliano ya mwaka 2019 inaweka mipaka ya maeneo ya mamlaka ya baharini kati ya Libya na Uturuki katika mashariki mwa Mediterania. Mzozo unahusu, miongoni mwa mambo mengine, namna ya kuchora mipaka ya baharini na kuzingatia visiwa. Misri inapinga tafsiri iliyotumika katika makubaliano hayo, ambayo inaathiri madai yake katika eneo hilo. Kwa upande wao, Uturuki na mamlaka za Libya zilizotia saini maandishi hayo zinatetea ushirikiano wao na mipaka iliyokubaliwa. Hivyo, mzozo huo una pande za kisheria na kimkakati: unahusu haki za rasilimali na uwiano wa nguvu katika Mediterania.
Kuridhiwa na Baraza la Benghazi kunaongeza ugumu wa kisiasa. Makubaliano hayo yalitiwa saini mwaka 2019 na serikali ya Tripoli, kisha yakakataliwa na Bunge la mashariki mwaka 2020. Kuyaidhinisha kwa taasisi hiyo hiyo mwaka 2026 kunaonyesha kwamba misimamo inaweza kubadilika, ingawa ujenzi wa umoja wa taasisi za Libya bado haujakamilika. Hatua hiyo, yenyewe pekee, haisuluhishi suala la kutambuliwa kwa maandishi hayo na nchi zinazohusika wala pingamizi zilizotolewa na Misri.
Mizania inayowahusu pia Walibya
Kwa viongozi, jambo la haraka ni kudumisha uhusiano wa kikazi na majirani na kuzuia tofauti za nje zisifunge njia za mazungumzo. Kwa wakazi, athari zake si za moja kwa moja, lakini zinaweza kuwa muhimu: ushirikiano wa kiusalama unahusu mipaka na safari, huku maamuzi ya baharini yakihusu rasilimali na matarajio ya kiuchumi. Wakazi wa Tripoli na Benghazi huenda wasipitie mahusiano yale yale ya mamlaka wala maamuzi yale yale. Kwa kukosekana kwa taasisi za kitaifa zilizoungana, athari halisi ya ahadi yoyote inategemea pia utekelezaji wake katika maeneo husika.
Suala hili haliwahusu Misri na Libya pekee. Uturuki inahusika moja kwa moja katika makubaliano hayo, huku madai ya Misri kuhusu baharini yakiwa sehemu ya mashariki mwa Mediterania ambako maslahi ya nchi kadhaa za pwani yanakutana. Kwa Umoja wa Afrika na Umoja wa Waarabu wa Maghreb, mgogoro wa Libya unakumbusha kwamba suluhu ya kisiasa ya kudumu ni muhimu kwa majirani na wahusika wa kitaifa pia. Hata hivyo, hakuna shirika la kikanda linaloweza kuchukua nafasi ya makubaliano yanayokubaliwa na taasisi za Libya zenyewe.
Kwa hiyo, hatua inayofuata ya kuangaliwa si ishara moja ya kidiplomasia bali yatakayofuata baada ya kura ya bunge: misimamo rasmi, mazungumzo yanayoweza kufanyika na Cairo na Ankara, na uwezo wa mamlaka pinzani kuratibu sera yao ya nje. Mkutano wa tarehe 16 Novemba unathibitisha kwamba mazungumzo kati ya Tripoli na Misri yanaendelea. Hata hivyo, hautoshi kuthibitisha kwamba mzozo wa baharini umetatuliwa, wala kwamba ukaribu na magharibi mwa Libya umechukua nafasi ya uhusiano wa Misri na mashariki.



