Msitu unapoungua, serikali pia hupimwa kwa kasi ya moto
Nchini Madagaska, moto hauharibu hekta pekee. Unadhoofisha vijiji, unatatiza maisha ya jamii zinazoishi kando ya misitu na kuijaribu zaidi hali ya uchumi wa vijijini ambao tayari unakabiliwa na shinikizo. Katika nchi ambako msitu ni urithi wa kiikolojia, rasilimali ya kujikimu na suala la mamlaka ya taifa, kila moto unaowashwa huwa mtihani wa kisiasa. Ujumbe ni mkali: kulinda mazingira si suala la mapambo, bali ni jukumu la usalama wa umma, haki na usalama wa maisha ya kila siku.
Suala hili linavuka mipaka ya Kisiwa Kikubwa. Madagaska ni mwanachama wa SADC, Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika, ambayo imeweka usimamizi endelevu wa misitu na mapambano dhidi ya moto usiodhibitiwa kuwa mojawapo ya vipaumbele vya kikanda. Huko Antananarivo, Umoja wa Afrika na Umoja wa Mataifa pia vinaendelea kufuatilia hali ya kisiasa na kitaasisi nchini humo, ishara kwamba masuala ya mazingira sasa yanaingiliana na utawala, mshikamano wa kijamii na maendeleo.
Barua ya pamoja kulaani moto na kutoadhibiwa kwa wahusika
Mwanzoni mwa Septemba, mashirika 90 ya Madagaska yanayotetea mazingira yaliitumia serikali ya mpito barua yakitaka hatua kali zaidi za umma dhidi ya moto wa misitu na biashara haramu ya maliasili. Tahadhari yao inalenga biashara kadhaa haramu au zinazofanyika katika eneo la kijivu la sheria: mbao, madini na kasa; biashara zinazostawi ambako udhibiti wa kiutawala ni dhaifu na adhabu zinaonekana kutolewa bila uthabiti. Muungano huo haukulenga serikali ya utendaji pekee. Pia uliikosoa mahakama, ukidai kuwa haichukui msimamo mkali wa kutosha dhidi ya uhalifu wa kimazingira.
Upinzani huu umejitokeza katika kipindi nyeti kwa Madagaska. Mwezi Agosti, tena kuliripotiwa hali ya wasiwasi katika eneo lililohifadhiwa la Makira, kaskazini-mashariki mwa nchi. Tukio lililoripotiwa na vyombo vya habari maalumu lilionyesha jinsi mzozo wa eneo husika unavyoweza kupamba moto na kusababisha mashambulizi ya kulipiza kisasi dhidi ya taasisi za uhifadhi na jamii zinazoshiriki kulinda eneo la misitu. Suala hili linakumbusha jambo la msingi: bila usalama wa kisheria na uwepo wa serikali katika maeneo ya mbali, ulinzi wa bioanuwai mara nyingi hutegemea watu wa kujitolea, walinzi na jamii za maeneo husika, ambao hukabiliwa na hatari kubwa sana.
Makira, Ankeniheny-Zahamena na mipasuko katika eneo kubwa
Makira si jina tu kwenye ramani. Eneo hili lililohifadhiwa kaskazini-mashariki ni sehemu ya eneo kubwa la misitu, ambako kwa miaka mingi shinikizo la ardhi, ukataji haramu na usafirishaji wa mbao adimu vimekuwepo pamoja. Zaidi katikati-mashariki, ukanda wa misitu wa Ankeniheny-Zahamena nao ni njia muhimu ya kiikolojia. Tathmini za kimazingira zinazohusu miundombinu zinaonyesha kuwa njia inayopendekezwa kati ya Antananarivo na Toamasina inapita au inapakana na maeneo nyeti sana, jambo linalozidisha wasiwasi wa mashirika yasiyo ya kiserikali na wakazi.
Mjadala kuhusu barabara kuu itakayounganisha Antananarivo na Toamasina, bandari kuu ya nchi, umejikita katika wasiwasi huu. Mashirika yaliyotia saini yanataka njia ya mwisho ya barabara hiyo ichapishwe, yakihofia kuwa itazigawa zaidi makazi ya asili na kuongeza shinikizo kwa maeneo yaliyohifadhiwa. Suala hili ni la kisiasa na kiikolojia: kwa serikali, mradi huo unaahidi kurahisisha usafirishaji wa bidhaa na watu; kwa wakazi wa maeneo husika na watetezi wa mazingira, ukosefu wa uwazi unachochea kutokuaminiana na kuibua hofu ya uharibifu usioweza kurekebishwa.
Moto wa vichaka, kilimo cha kuhama na udhaifu wa adhabu
Moto nchini Madagaska hausababishwi na jambo moja pekee. Unahusishwa na desturi za kufungua mashamba, kutafuta malisho mapya, uzalishaji wa mkaa, ukataji wa miti na matumizi ya moto katika kilimo. Takwimu za Global Forest Watch zinaonyesha kuwa kisiwa hicho kilipoteza hekta milioni 5.4 za eneo lenye miti kati ya 2001 na 2025, sawa na asilimia 32 ya eneo lenye miti lililokuwapo mwaka 2000. Tafiti za zamani zaidi pia zinaonyesha kuwa mwaka 1950, nchi hiyo ilikuwa na takriban hekta milioni 7.6 za misitu, ikilinganishwa na hekta milioni 3.8 pekee mwaka 1985. Kwa maneno mengine, hali hii imekuwepo kwa muda mrefu, lakini bado inaendelea.
Katika hali hii, suala la adhabu ni muhimu. Mashirika yasiyo ya kiserikali hayataki hotuba pekee. Yanataka mashtaka yanayoonekana, hukumu zinazotolewa kwa uthabiti na mlolongo wa uwajibikaji usioishia kwa waliohusika moja kwa moja kuwasha moto. Pia yanasema yanataka kuhamasisha wadau wa maeneo husika katika mikoa yote 24 ya nchi: vikosi vya polisi wa kijeshi, makanisa, vijana, wanawake na wakulima. Mbinu hii ni muhimu, kwa kuwa mapambano dhidi ya moto si ya kiufundi pekee. Yanategemea uwezo wa serikali kushirikiana na jamii zinazoishi karibu zaidi na maeneo yanayoteketea.
Uhamasishaji wa asasi za kiraia za Madagaska wafichua nini
Kauli ya mashirika haya 90 inaonyesha mabadiliko dhahiri: uhifadhi si suala la wataalamu au wafadhili pekee tena. Nchini Madagaska, sasa ni suala la utawala wa kitaifa. Asasi za kiraia sasa zinazungumzia haki, kutoadhibiwa kwa wahusika na usalama wa maeneo husika. Mabadiliko haya ni muhimu kwa kuwa yanaunganisha msitu na shule, mahakama, usafiri, ajira vijijini na uaminifu kwa taasisi. Katika mji mkuu kama Antananarivo, mjadala huu ni suala la sera za umma. Katika wilaya za misitu, ni suala la ulinzi wa haraka.
Kikanda, Madagaska inakabiliwa na tatizo linaloshirikishwa na nchi kadhaa za SADC: moto unaojirudia, ukataji miti, udhaifu wa udongo na migogoro ya matumizi ya maliasili. Muungano wa kikanda umetambua kuwa misitu ni nyenzo muhimu kwa hali ya hewa na uchumi, lakini utekelezaji wake bado unatofautiana sana kati ya nchi. Kisiwa Kikubwa kinaonyesha mfano halisi: maeneo yaliyohifadhiwa yanapokuwa mbali na vituo vya maamuzi, uhifadhi hutegemea mwendelezo wa utawala, ujasiri wa jamii na hatua za mahakama.
Hatua zinazofuata zitahusu nyanja kadhaa. Itabidi kufuatilia mwitikio wa mamlaka za mpito, hatua zinazoweza kuchukuliwa na waendesha mashtaka katika kesi zilizotajwa na asasi za kiraia, na pia kiwango cha uwazi kuhusu mradi wa barabara kuu ya Antananarivo-Toamasina. Kwa Madagaska, suala hili linazidi msimu wa moto pekee. Linahusu namna serikali inavyolinda urithi wake wa asili, kusawazisha maslahi ya miundombinu na uhifadhi, na kuhakikisha kuwa walio katika mazingira magumu zaidi hawabebi peke yao gharama ya uharibifu wa mazingira.



