Mashariki mwa Kongo, janga jingine linageuka pia kuwa changamoto ya vifaa na uratibu
Mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, suala si kutibu wagonjwa pekee. Pia ni kuhakikisha timu zinabaki kazini, kufuatilia watu waliokutana na wagonjwa, kuzishawishi familia na kufanya kazi licha ya ukosefu wa usalama, watu kulazimika kuhama na kukatizwa kwa huduma. Katika hali hii, kila ucheleweshaji wa ufadhili hugeuka haraka kuwa maeneo ya afya yasiyofuatiliwa vya kutosha na minyororo ya maambukizi ambayo ni vigumu zaidi kuvunja.
Katika hali hiyo, Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa ameomba dola bilioni 1.1 zaidi kwa ajili ya kukabiliana na Ebola nchini DRC. Ujumbe uko wazi: mpango wa kibinadamu na kiafya wa dola bilioni 2.13 umefadhiliwa kwa asilimia 48 pekee, na fedha zilizopo zingetosha kwa shughuli za wiki chache tu iwapo juhudi hazitaimarishwa. Sehemu kubwa ya fedha zilizopatikana tayari imetokana na mchango mkubwa wa Marekani.
Milipuko katika eneo ambalo tayari lina mvutano
Kivu Kaskazini na Ituri bado ni kitovu cha juhudi za kukabiliana na ugonjwa huo. Shirika la Afya Duniani na mamlaka za Kongo zinaeleza kuhusu janga lililoenea katika mazingira yasiyo tulivu, ambako ghasia za kutumia silaha, kutokuwaamini wahudumu wa afya na kuhama kwa watu kunatatiza ufuatiliaji. Mnamo Mei 2019, Umoja wa Mataifa ulikuwa tayari umesema kuwa juhudi za kukabiliana na ugonjwa huo zilikuwa zikifanyika katika “mazingira ya kiutendaji yenye utata usio na kifani” kwa dharura ya afya ya umma.
Virusi vinavyosababisha ugonjwa huo ni aina ya Bundibugyo, aina ya Ebola ambayo wakati huo haikuwa na chanjo wala tiba iliyoidhinishwa. Majaribio ya kitabibu yameanza katika eneo hilo, lakini hayawezi, yenyewe pekee, kuchukua nafasi ya mfumo thabiti wa huduma: ufuatiliaji, kutenga wagonjwa, kuwalinda wahudumu wa afya, mazishi salama na uhamasishaji wa jamii.
Hali ni tata zaidi kwa kuwa ugonjwa umeenea nje ya maeneo yanayofuatiliwa pekee. Mwishoni mwa Aprili 2019, WHO iliripoti visa 1,495 vilivyothibitishwa au vilivyowezekana na vifo 984, huku maeneo 157 ya afya yakiwa yameathirika kufikia wakati huo. Mnamo Juni 2019, shirika hilo lilisema kuwa jumla ya maeneo 179 ya afya yalikuwa yameathirika na kwamba maeneo 75 ya afya katika kanda 12 za afya bado yaliathirika. Kwa maneno mengine, janga hilo halikuwa tena katika kitovu kimoja pekee.
Ombi la fedha linasema nini zaidi ya takwimu
Ombi la ufadhili halihusu ununuzi wa vifaa pekee. Pia linalenga kufuatilia watu waliokutana na wagonjwa, kutoa chanjo ya kuzuia maambukizi kwa watu walio karibu na mgonjwa pale inapofaa, kutoa huduma za kitabibu, kuzuia maambukizi, kuwasiliana na jamii na kuendesha timu za mazishi yenye heshima na usalama. Bila vipengele hivi, juhudi za kukabiliana na ugonjwa huo hugawanyika. Na zinapogawanyika, virusi husambaa haraka zaidi kuliko uwezo wa timu za kudhibiti maambukizi.
Kwa wakazi, athari ni za papo hapo. Vizuizi vya mikusanyiko, usafiri au baadhi ya vituo vya kuingilia hulinda afya ya umma, lakini pia huvuruga masoko, safari za kifamilia, huduma za kawaida za afya na shughuli ndogo ndogo zinazotegemewa na uchumi wa eneo hilo. Katika miji kama Bunia, Beni au Butembo, ambako sekta isiyo rasmi hutoa ajira nyingi, kizuizi kidogo tu huathiri mara moja mapato ya kila siku.
Kwa wahudumu wa afya, changamoto ni kali zaidi. Mgomo wa wataalamu wa afya, uliotajwa katika muktadha wa janga hilo, unaonyesha kuwa juhudi za kukabiliana na dharura ya afya hazitegemei vifaa na magari ya wagonjwa pekee. Pia hutegemea mishahara, usalama, imani na uratibu. Wafanyakazi wanapochoka au kujiondoa, ugunduzi wa mapema huwa wa polepole na wagonjwa hufika kwenye vituo vya matibabu wakiwa wamechelewa zaidi.
Hatimaye, mgogoro huu unapaswa kutazamwa katika muktadha wa kikanda. DRC iko katikati ya eneo lenye safari nyingi za watu na bidhaa, linalojumuisha Uganda, Rwanda, Burundi na, kwa upana zaidi, eneo la Maziwa Makuu. Hali hii ya mipaka kupitika kwa urahisi si tatizo lenyewe; ni maisha ya kila siku ya mamilioni ya watu. Hata hivyo, inahitaji juhudi za pamoja za kukabiliana na ugonjwa huo, vituo vya kuingilia vinavyofuatiliwa na ushirikiano endelevu wa kuvuka mipaka; la sivyo, janga hilo linaweza kuvuka mipaka haraka kama bidhaa na familia zinavyosafiri.
Suala la Kongo, lakini pia mtihani kwa bara zima
Kimsingi, onyo hili kuhusu fedha linaibua swali pana zaidi: jinsi gani dharura za afya barani Afrika zinaweza kufadhiliwa kwa muda mrefu bila kutegemea hatua za kuchelewa na zilizotawanyika? Jibu ni muhimu kwa DRC, lakini pia kwa Umoja wa Afrika, Ofisi ya WHO Afrika na mifumo ya kikanda kama EAC, inayofuatilia kwa karibu hatari za kuenea kwa ugonjwa nje ya maeneo ulipoanzia. Janga la Ebola linakumbusha kuwa katika Afrika ya Kati, afya ya umma haiwezi kutenganishwa na barabara, migogoro, kuhama kwa watu na imani kati ya serikali na jamii.
Hatua zitakazofuata zitategemea uwezo wa wafadhili kuziba pengo la fedha la sasa, lakini pia uwezo wa mamlaka za Kongo na washirika wao wa Afrika kudumisha juhudi kwa muda mrefu. Katika kukabiliana na Ebola, dharura si ya kitabibu pekee. Pia ni ya kisiasa, kimaeneo na kikanda. Na mara nyingi hapo ndipo tofauti kati ya mlipuko unaodhibitiwa na mgogoro unaoendelea huamuliwa.



