Njia inayojulikana, maisha ya vijana zaidi hatarini
Kando ya Dakhla, kusini mwa Morocco, bahari imekumbusha tena kwamba njia ya Atlantiki si jambo la kufikirika. Inahusisha safari kutoka pwani za Afrika Magharibi, familia zenye wasiwasi na vijana wanaoweka kila kitu rehani katika safari isiyo na uhakika kuelekea visiwa vya Canaries. Miongoni mwa watu 201 waliozuiliwa Jumamosi, 18 walikuwa raia wa Senegal, wakiwemo wanawake wawili na mtoto mmoja. Takwimu hii, ambayo tayari imethibitishwa na mamlaka za Morocco na kuripotiwa na ubalozi mdogo wa Senegal mjini Dakhla, inaonyesha jinsi njia hii ya baharini inavyoendelea kutumiwa licha ya hatari zake.
Kwa Senegal, suala hili linazidi tukio moja la baharini. Linahusu usimamizi wa mienendo ya watu katika eneo la Afrika Magharibi ambako ECOWAS inahakikisha uhuru wa kutembea, lakini tofauti za kiuchumi, migogoro ya maeneo na matumaini ya kuondoka haraka vinaendeleza safari zisizo rasmi. Mamlaka za Senegal zinasema zimeimarisha mifumo ya kuwafuatilia wahamiaji wanaorejea, huku IOM na BAOS zikifanya kazi kuhusu mifumo ya kuwapokea na kuwaunganisha tena katika jamii. Kwa hiyo, Senegal ni nchi ya wahamiaji wanaoondoka, wanaopita na, wakati mwingine, wanaorejeshwa kwa lazima.
Yaliyotokea kando ya Dakhla
Kulingana na taarifa zilizothibitishwa kwa kulinganisha vyanzo, mtumbwi uliotoka Gambia ulikuwa ukielekea Canaries, visiwa vya Hispania vilivyo mbali na pwani ya Afrika Magharibi. Ulibeba wahamiaji 201 kutoka kusini mwa Jangwa la Sahara: raia 144 wa Guinea, 21 wa Gambia, 18 wa Senegal, 11 wa Côte d’Ivoire na watano wa Mali. Watu waliozuiliwa walirudishwa kwenye eneo la kuteremkia lililo karibu na Dakhla, kisha wakakabidhiwa kwa mamlaka ili kufanyiwa taratibu za kiutawala zilizowekwa. Miongoni mwa raia wa Senegal walikuwa wanawake wawili na mtoto mmoja.
Kuzuiwa huko kulitokea siku chache baada ya operesheni nyingine baharini dhidi ya chombo kilichokuwa pia kimetoka Gambia na kubeba watu 193 waliokuwa wakijaribu kuhama kinyume cha utaratibu, wakiwemo raia 75 wa Senegal. Kwa pamoja, operesheni hizo mbili zinahusu watu 394, wakiwemo raia wasiopungua 93 wa Senegal. Ubalozi mdogo wa Senegal mjini Dakhla ulisema unakusudia kutuma ujumbe kwenye kituo cha Bir-Guindouz ili kuwatambua raia wake waliohusika na kupanga kuwahudumia, kwa kuwapa bidhaa za usafi na kadi za simu, na ikiwezekana, kuratibu kuwarejesha nchini kwa ushirikiano na IOM.
Mamlaka za kibalozi pia ziliripoti kuwepo kwa raia 251 wa Senegal katika vituo vya mapokezi vya Bir-Guindouz na Argoub, wakisubiri kurejea Senegal kwa hiari. Jambo hili ni muhimu: linaonyesha kwamba kuzuiwa baharini mara nyingi ni mwanzo tu wa safari ya pili isiyoonekana sana, inayohusisha utambuzi, ukusanyaji wa nyaraka, vibali vya kupita na mazungumzo kati ya idara za serikali. Katika kesi za aina hii, kurejea kunaweza kufanyika kwa njia kadhaa, kuanzia kurejeshwa kwa nchi kavu hadi usafiri wa anga.
Senegal, uhamiaji usio rasmi hautazamwi tena kama janga la kibinadamu pekee
Mjini Dakar, suala hili sasa linashughulikiwa kama changamoto ya sera za umma. Kamati ya Mawaziri ya Kupambana na Uhamiaji Usio Rasmi imeidhinisha mkakati wa kitaifa na mipango ya utekelezaji, ikiwa na washirika katika mikoa, idara za usalama, serikali za mitaa na vyama. Mfumo huo hauishii tena katika kukandamiza safari za kuondoka. Unajumuisha uhamasishaji, ushauri, mapokezi ya wahamiaji wanaorejea na kuwaunganisha tena katika jamii. Kwa maneno mengine, serikali inajaribu kuchukua hatua kabla na baada ya safari.
Mtazamo huu unajibu hali halisi. Mtumbwi unapoondoka Gambia au pwani ya Senegal ukiwa na abiria kutoka nchi kadhaa za ukanda huo, unaonyesha ukubwa wa uhusiano wa Afrika Magharibi. Mienendo ya watu haikomei kwenye mipaka. Inachanganyika na biashara isiyo rasmi, mshikamano wa kifamilia, uajiri kupitia mitandao na simulizi za mafanikio zinazosambazwa kwa simu na mitandao ya kijamii. Hivyo, njia ya Canaries imekuwa korido ya kikanda, si ya Senegal pekee.
Kwa familia, athari zake ni za haraka. Safari iliyoshindikana haimaanishi tu kurejea mahali pa kuanzia. Inaweza kusababisha deni lililokopwa kugharamia safari, kupoteza mapato, shinikizo la kijamii au hata jaribio jingine la kusafiri. Kwa hiyo, juhudi za serikali ya Senegal ni kuhakikisha kwamba kurejea hakubadiliki kuwa safari mpya ya kuondoka. Mipango ya kuwaunganisha tena wahamiaji katika jamii, mifumo ya ufuatiliaji na ushirikiano wa kibalozi huwa nyenzo za kudumisha utulivu wa kijamii na pia kusimamia uhamiaji.
Morocco, Ceuta na shinikizo katika pwani yote ya Atlantiki
Kuzuiwa kwa watu Dakhla kunatokea pia wakati wa mvutano mkubwa wa uhamiaji kuzunguka Morocco na Hispania. Mwishoni mwa Julai, Ceuta ilikumbwa na wimbi kubwa la wahamiaji kutoka Morocco, tukio lililoifanya Madrid kuimarisha uratibu wake, kuomba msaada wa Frontex na kuongeza mifumo ya mapokezi ya dharura. Takwimu kamili ziliripotiwa kwa namna zilizokinzana wakati mwingine, lakini vyanzo kadhaa vinakubaliana kwamba shinikizo lilikuwa kubwa kuliko hapo awali, huku mamlaka za Hispania zikitaja takriban watu 72,000 walioingia na maelfu kadhaa wakiwa bado katika eneo hilo mwanzoni mwa Agosti.
Hali hii inaathiri eneo lote. Mvutano unapoongezeka Ceuta, njia za safari hubadilika, hutawanyika au huongezeka kwingineko, hasa kuelekea Canaries au katika ukanda wa pwani za Mauritania na Morocco. Hispania huwa na sababu ya kushirikiana na Rabat, huku Morocco ikiimarisha ufuatiliaji wa baharini na nchi kavu. Kwa hiyo, operesheni za kuzuia safari zinazidi kufanyika katika maeneo kadhaa ya mfumo mmoja, bila kukomesha safari zenyewe.
Kwa Afrika Magharibi, ujumbe uko wazi. Maadamu njia ya Atlantiki itaendelea kuonekana kama uwezekano wa kutoroka, safari zitaendelea, huku watu wanaohusika wakizidi kutoka nchi mbalimbali za ukanda huo. Kwa taasisi za Afrika, suala hili si la usalama pekee. Linahusu ajira, vijana, huduma za umma, imani katika siku zijazo na uhuru wa watu kusafiri kihalali. Katika suala hili, suluhisho la kudumu halitatokana na doria moja baharini wala nchi moja. Litategemea ushirikiano endelevu wa kikanda, kuanzia Senegal na ECOWAS hadi washirika wa Morocco na Ulaya.



