Bunia, chanjo inatoa ujumbe mmoja hasa: ni lazima kupata muda
Katika mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, kila saa ni muhimu Ebola inapoenea. Bunia, mji mkuu wa Ituri, juhudi za kukabiliana na ugonjwa huo hazihusu tu kuwatibu wagonjwa: zinapaswa pia kuwalinda wale wanaowahudumia kwanza, ambao wanaweza kuambukizwa pia.
Hatua yenyewe ni rahisi, lakini ujumbe wake ni mzito. Kuwachanja wahudumu wa afya ni kukiri kwamba wako mstari wa mbele katika mlipuko wa ugonjwa unaoenea katika eneo ambalo tayari limeathiriwa na ukosefu wa usalama, kuhama kwa watu na shinikizo kwa vituo vya afya ambavyo mara nyingi vinazidiwa na wagonjwa. Katika jimbo kama Ituri, afya ya umma inategemea hospitali na pia uwezo wa kudumisha imani ya jamii.
Hatua hii pia inafanyika katika muktadha mpana zaidi wa kitaifa. DRC inakabiliwa na mlipuko mpya wa ugonjwa wa virusi vya Ebola unaosababishwa na aina ya Bundibugyo, ambayo ni tofauti na aina ya Zaïre, ambayo Ervebo tayari imethibitisha kuwa na ufanisi dhidi yake. Tofauti hii ni muhimu: kwa sasa, nchi haina chanjo iliyoidhinishwa mahsusi dhidi ya Bundibugyo.
Kampeni maalumu kwa wahudumu walio katika hatari zaidi
Kampeni iliyoanzishwa Bunia inalenga kwanza wahudumu wa afya na wafanyakazi walio mstari wa mbele. Chaguo hili si la bahati nasibu. Hao ndio wanaowapokea na kuwachuja wagonjwa, kutoa huduma, kuchukua sampuli, kuandamana na familia na wakati mwingine kufanya ufuatiliaji katika jamii. Kwa maneno mengine, wako katikati ya mfumo wa afya na wanakabiliwa moja kwa moja na hatari.
Mamlaka za afya za Kongo zimeamua kutumia Ervebo katika utafiti, kwa lengo mahsusi la kuchunguza uwezo wake wa kutoa kinga mtambuka dhidi ya Bundibugyo. WHO imethibitisha kuwa dozi 70,000 zimetolewa kwa DRC, zikiwemo 20,000 kwa ajili ya majaribio ya kitabibu ya awamu ya III na 50,000 zilizotengwa kwa wahudumu wa afya na wafanyakazi walio mstari wa mbele.
Kwa hiyo, chanjo hiyo haijaelezwa kuwa suluhisho la kudumu. Badala yake, ni nyenzo ya kupunguza hatari, huku data thabiti zaidi ikisubiriwa. Huu ni mtazamo wa tahadhari lakini wa uhalisia, mbele ya aina ya virusi ambayo haina chanjo iliyoidhinishwa wala tiba mahsusi. Katika hali ya dharura, utafiti wenyewe unakuwa nyenzo ya kukabiliana na mlipuko.
Uamuzi huu pia unajibu hitaji la kiutendaji. Vituo vya matibabu vinapokuwa na msongamano, foleni za wagonjwa zinapoongezeka na wahudumu wanapokabiliwa na msongo mkubwa wa kihisia, kuyalinda makundi ya wahudumu kunasaidia kuendeleza huduma. Bila wahudumu wanaopatikana, hakuna mkakati wa kupima, kuwatenga wagonjwa au kufuatilia waliokutana nao unaoweza kudumu.
Ituri, juhudi za kukabiliana na Ebola zinakwamishwa na ukosefu wa usalama na udhaifu wa mfumo wa afya
Ituri si eneo lililoathiriwa tu na mlipuko wa ugonjwa. Pia ni eneo ambako mienendo ya watu, mivutano ya wenyeji na hali ya kutokuwa na utulivu hufanya iwe vigumu kufuatilia minyororo ya maambukizi. Mamlaka na washirika wao wanakabiliwa na tatizo linalojulikana katika majanga ya afya ya Afrika ya Kati: ugonjwa unaenea kwa kasi zaidi kuliko uwezo wa vifaa na usafirishaji, na kutokuaminiana kunaweza kuenea haraka kuliko taarifa.
Changamoto nyingine ni za moja kwa moja. Wahudumu wa afya tayari wamelalamikia kucheleweshwa kwa malipo na migomo katika baadhi ya vituo vya matibabu, ishara ya juhudi za kukabiliana na mlipuko zilizo chini ya shinikizo. Timu zinapochoka au kukosa ari, mfumo hupoteza uwezo wa kuchukua hatua kwa haraka. Na wagonjwa wanapochelewa kufika, hatari ya maambukizi huongezeka katika familia na kwenye vituo vya afya.
Kwa hiyo, serikali ya jimbo, huduma za afya za Kongo, Taasisi ya Kitaifa ya Utafiti wa Tiba na WHO zinajaribu kutimiza mambo mawili kwa pamoja: kutibu na kupata ushahidi. Hiyo ndiyo mantiki ya majaribio ya kitabibu yanayoendelea. Lengo si kuchanja tu haraka, bali kujua kwa usahihi chanjo inalinda dhidi ya nini, aina ipi ya virusi, watu wa aina gani na katika hali zipi.
Mbinu hii inaweza kuonekana kuwa ya polepole. Hata hivyo, ni muhimu. Katika mlipuko wa Bundibugyo, ahadi yoyote ya haraka mno haitakuwa na msingi imara. Jambo la dharura ni kupunguza maambukizi miongoni mwa wahudumu walio hatarini, kuvunja minyororo ya maambukizi na kuzuia mlipuko usienee zaidi ya Ituri.
Mtihani kwa DRC na eneo lote la Maziwa Makuu
Kisa cha Kongo kinazidi mipaka ya jimbo moja. Virusi haviheshimu mipaka ya kiutawala wala njia za usafiri za kikanda. Ndiyo maana juhudi za kukabiliana na ugonjwa zinategemea pia ushirikiano wa afya wa Umoja wa Afrika, kupitia Africa CDC, na mifumo ya uratibu ya WHO. Katika eneo la Maziwa Makuu, ambako watu husafiri mara kwa mara kuvuka mipaka, ufuatiliaji ni muhimu sawa na chanjo.
Hapa, DRC inajaribu kugeuza dharura kuwa mtaji wa kisayansi. Ikiwa Ervebo itaonyesha kuwa inatoa kinga yenye manufaa dhidi ya Bundibugyo, hata kama si kamili, hilo linaweza kubadili chaguo zitakazopatikana katika milipuko ijayo. Ikiwa, kinyume chake, kinga hiyo itakuwa ndogo, nchi itakuwa angalau imesaidia kufafanua swali muhimu kwa jumuiya nzima ya wanasayansi wa Afrika.
Kwa hiyo, kuna ujumbe wa pande mbili. Kwa muda mfupi, Bunia inakuwa eneo la kipaumbele la kuwalinda wahudumu wa afya. Kwa muda wa kati, Ituri inakuwa kitovu cha uzalishaji wa maarifa. Katika bara ambalo mara nyingi huonekana tu kuwa mpokeaji wa suluhisho kutoka kwingineko, jambo hili ni muhimu: DRC inashiriki hapa katika kuamua namna ya kukabiliana na changamoto za kesho.
Hatua zinazofuata katika siku zijazo zitaamuliwa kwa pande kadhaa. Itabidi kufuatilia kasi ya chanjo, mabadiliko ya idadi ya wagonjwa waliothibitishwa, hali ya vituo vya matibabu na hasa matokeo ya awali ya majaribio. Uwezo wa nchi kukomesha mlipuko huu bila kuacha eneo jingine lenye sintofahamu ya kiafya utategemea mambo hayo.



