Kaskazini mwa Ethiopia, watu waliokimbia makazi yao wakitafuta hifadhi walishambuliwa katika kambi. Siku iliyofuata, wakazi waliokuja kuchukua nafaka karibu na lori lililokuwa limelipuliwa pia walipigwa. Matukio hayo mawili yaliyoripotiwa Alhamisi, Oktoba 29, na Ijumaa, Oktoba 30, 2026, yanaonyesha jinsi raia wanavyoendelea kukabiliwa na hatari kutokana na mapigano kuanza tena.
Mashambulizi mawili yaripotiwa katika maeneo ya mapigano
Katika eneo la Amhara, mashahidi watatu walisema mashambulizi mfululizo yalilenga kambi ya wakimbizi wa ndani siku ya Alhamisi. Walisema watu wasiopungua 14 waliuawa, wakiwemo watoto na wajawazito. Habari nyingine, iliyotegemea vyanzo vinavyohusika na shughuli za uokoaji, ilisema watu wasiopungua 15 waliuawa kambini. Kwa hiyo, idadi hizo hazilingani kabisa na bado zinatokana na mashahidi waliotoa taarifa. Ushuhuda wa kwanza kuhusu mashambulizi kaskazini mwa Ethiopia hautoshi, peke yake, kuthibitisha idadi ya mwisho ya waliofariki.
Siku ya Ijumaa, Tigray, shambulizi lilipiga wakazi waliokuwa wakikusanya nafaka zilizodondoka kutoka kwenye lori ambalo tayari lilikuwa limepigwa siku iliyotangulia, kwa mujibu wa taarifa zilizokusanywa eneo hilo. Chanzo kimoja cha hospitalini kilisema kilipokea miili 11. Shirika la ACLED linalofuatilia migogoro lilitathmini kuwa huenda vikosi vya Ethiopia vilihusika na shambulizi hilo. Huo ni ukadiriaji, si uthibitisho huru wa utambulisho wa waliohusika. Jeshi la Ethiopia lilikuwa halijajibu tuhuma hizo wakati taarifa za kwanza zilipotolewa.
Kwa jumla, taarifa zilizotolewa na mashahidi na chanzo cha kitabibu zinasema raia wasiopungua 25 waliuawa katika matukio hayo mawili. Idadi hiyo inapaswa kuhusishwa na vyanzo hivyo: ufikiaji wa maeneo na uthibitishaji huru wa idadi ya vifo ni mdogo. Habari ya Reuters pia inathibitisha taarifa za shambulizi baya dhidi ya kambi ya Amhara, lakini inatoa idadi tofauti, ya watu wasiopungua 15 waliouawa. Taarifa ya Reuters kuhusu shambulizi la kambini inathibitisha uzito wa tukio hilo, lakini haitatui tofauti kuhusu idadi ya waliofariki.
Mapigano kuanza tena kunadhoofisha utulivu kaskazini
Mashambulizi hayo ni sehemu ya awamu mpya ya mapigano kati ya vikosi vya serikali kuu na makundi yenye silaha katika Amhara na Tigray. Amhara, mapigano yanahusisha hasa jeshi na wapiganaji wa Fano, wanaotokana na vuguvugu la kikanda lenye silaha. Tigray, mvutano unahusisha chama cha TPLF (Chama cha Ukombozi wa Watu wa Tigray) na vikosi vya serikali kuu au washirika wake. Hali imezorota tangu uhasama ulipoanza tena Septemba 2026, na kudhoofisha Mkataba wa Pretoria uliotiwa saini Novemba 2022 ili kumaliza vita vilivyotangulia. Wakazi waliohojiwa na Associated Press walieleza wasiwasi kuhusu mapigano na vizuizi vya usafiri kaskazini.
Muktadha huo unahusu zaidi ya ushindani wa kijeshi wa maeneo husika. Baada ya vita vya Tigray vya 2020 hadi 2022, mvutano wa kisiasa na wa maeneo haujatoweka. Hadhi ya baadhi ya maeneo yenye mgogoro, upangaji upya wa mamlaka za kikanda na kutoaminiana kati ya serikali kuu na viongozi wa Tigray vinaendelea kuathiri hali. Amhara, mapambano dhidi ya Fano yamefungua upande mwingine wa mapigano ya ndani. Kutokea kwa migogoro hiyo kwa wakati mmoja kunatatiza juhudi za kutafuta suluhu ya mazungumzo na kutawanya rasilimali za serikali.
Shambulizi la ndege isiyo na rubani linaweza kulenga eneo la wapiganaji, lakini kuwepo kwake hakutoshi kuthibitisha shabaha halisi wala nani alihusika na shambulizi. Ni lazima kutofautisha taarifa za matukio, utambulisho wa waliohusika na tathmini ya kisheria. Kwa tukio la Tigray, ACLED ndiyo iliyohusisha shambulizi hilo na jeshi kwa uwezekano mkubwa; kwa kambi ya Amhara, ushuhuda uliopo hauonyeshi wazi waliohusika. Kutokuwepo kwa jibu rasmi hakumaanishi tuhuma zimethibitishwa.
Athari za moja kwa moja kwa wakazi
Watu waliokimbia makazi yao wako katika hatari kubwa zaidi. Waliondoka nyumbani kwa sababu ya mapigano na mara nyingi hutegemea huduma za pamoja, misaada au masoko katika miji wanayokimbilia. Kwa hiyo, shambulizi kambini huathiri wakazi ambao tayari wamepoteza sehemu ya riziki zao. Linaweza kusababisha watu wengine kukimbia na kufanya iwe vigumu zaidi kupata huduma za afya, elimu na chakula.
Maeneo ya vijijini, hatari pia huwakumba watu katika shughuli za kawaida: kusafirisha mavuno, kwenda kwenye kituo cha afya au kutumia barabara kunaweza kuwaweka raia karibu na shabaha ya kijeshi. Shambulizi lililoripotiwa karibu na lori la nafaka linaonyesha hatari hiyo, lakini halithibitishi kuwa wakazi walilengwa. Kwa wakulima na wafanyabiashara, ukosefu wa usalama unatishia mavuno na biashara za ndani. Addis Ababa, serikali inapaswa kushughulikia kwa wakati mmoja mapigano ya kijeshi, watu wanaokimbia makazi yao na uhusiano na mamlaka za kikanda.
Uwezo wa kuthibitisha matukio haya ni muhimu sawa na idadi ya waliofariki yenyewe. Kukatika kwa mawasiliano au ufikiaji mdogo wa maeneo kunaweza kuchelewesha uthibitishaji wa vifo na majeruhi. Hospitali, mashahidi, mashirika ya kibinadamu na waangalizi wa migogoro hutoa taarifa za aina tofauti, ambazo zinapaswa kulinganishwa. Kwa sasa, takwimu zilizopo zinaonyesha hali mbaya, lakini si hesabu kamili ya walioathiriwa.
Jambo muhimu kwa Pembe ya Afrika
Kusonga mbele kwa vikosi kuelekea mpaka wa Eritrea pia kunachochea hofu ya mgogoro kuenea kikanda. Eritrea ilihusika katika vita vilivyotangulia vya Tigray; mapambano mapya kati ya mataifa yangekuwa na athari nje ya maeneo yaliyoathiriwa moja kwa moja, hasa kwa watu wanaokimbia makazi yao na usalama wa njia za biashara. Kwa sasa, taarifa kuhusu mashambulizi ya Oktoba 29 na 30 hazitoshi kuthibitisha kuwa mgogoro umeenea hadi Eritrea.
IGAD, shirika la kikanda la Pembe ya Afrika, lilitoa wito wa kupunguza mvutano wakati uhasama ulipoanza tena Septemba. Umoja wa Afrika, ambao makao yake makuu yako Addis Ababa, pia unahusika katika utekelezaji wa Mkataba wa Pretoria na utulivu wa mojawapo ya nchi wanachama wake. Wito wa IGAD wa kupunguza mvutano kaskazini mwa Ethiopia unaonyesha hatari ya mapigano kuvuka mipaka ya nchi.
Kwa muda mfupi, mambo ya kufuatilia ni uthibitishaji wa idadi ya waliofariki, jibu la mamlaka za Ethiopia kuhusu tuhuma hizo na maendeleo ya mapigano karibu na mipaka ya kikanda. Kwa wakazi wa Amhara na Tigray, jambo la haraka ni la moja kwa moja zaidi: kuweza kuishi, kusafiri na kupata mavuno bila kujikuta katikati ya operesheni ya kijeshi.



