Nchini Libya, kufunguliwa kwa shule hakuamuliwi tena darasani pekee. Kumekuwa mahali ambapo uwezo wa walimu wa kumudu gharama za maisha, mgawanyiko wa taasisi na uwezo wa dola kuhakikisha huduma ya umma ya pamoja vinakutana.
Tangu tarehe 27 Septemba 2026, walimu wa sekta ya umma wamekuwa kwenye mgomo wa jumla katika maeneo kadhaa ya nchi. Kwa mujibu wa taarifa zilizothibitishwa na Shirika la Habari la Libya, jarida la kila wiki la Libya Al-Wasat na Agence France-Presse, mgomo huo umewanyima masomo takriban wanafunzi milioni 1.6 wa shule za msingi na sekondari.
Uhamasishaji unaovuka madai ya mishahara
Kalenda ya shule ilikuwa tayari imeahirishwa. Shule zilipaswa kufunguliwa tarehe 6 Septemba, lakini mamlaka zikaahirisha hadi tarehe 13 Septemba, rasmi kwa sababu ya kazi za ukarabati katika baadhi ya shule. Hata hivyo, tangu mwanzo wa mwaka wa shule, vyama vya wafanyakazi na vikundi vya walimu viliendelea na mikutano yao ya hadhara.
Hatua za kwanza zilikuwa mikutano ya kukaa chini mbele ya shule na ofisi za umma. Baadaye zikageuka kuwa kusimamisha kazi. Tarehe 8 Septemba, vyama kadhaa vya wafanyakazi vya manispaa vilitangaza mgomo usio na kikomo, vikidai nyongeza ya mishahara na bima ya afya kwa walimu na familia zao, kwa mujibu wa The Libya Observer.
Madai hayo pia yanahusu kulipwa kwa malimbikizo ya mishahara, kurasimishwa kwa hali za kiutawala na kutekelezwa kwa sheria zinazopaswa kulinda taaluma hiyo. Walimu pia wanataka posho zinazohusiana na kazi yao na kuboreshwa kwa mazingira ya kazi.
Msemaji wa Muungano Mkuu wa Walimu, Achraf Abou Raoui, alisema mishahara ya sekta ya umma ni kati ya dinari 1,000 na 2,500 za Libya kwa mwezi. Takwimu hii, iliyonukuliwa na vyombo kadhaa vya habari vya Libya na kimataifa, inatolewa kama kiwango cha jumla cha taaluma. Kwa hiyo huenda isijumuishe mishahara ya hivi karibuni zaidi iliyotokana na hatua za kuongeza mishahara ambazo bado hazijatekelezwa kwa usawa.
Mgomo unaovuka mgawanyiko wa mashariki na magharibi
Uhamasishaji huo umeathiri Tripoli na miji kadhaa ya magharibi. Pia umeenea Benghazi na maeneo mengine ya mashariki. Wigo huu wa kitaifa unatofautisha mgomo huo na maandamano yanayohusu tu taasisi au manispaa moja.
Hata hivyo, Libya bado imegawanyika kati ya vituo vya mamlaka vinavyoshindana. Serikali iliyoko Tripoli inadhibiti magharibi, huku utawala pinzani ukitegemea mashariki na Baraza la Wawakilishi. Mgawanyiko huu unatatiza kuunganisha sera za umma, hasa katika elimu, afya na malipo ya wafanyakazi wa serikali.
Katika mazingira haya, shule za umma ni miongoni mwa maeneo machache ambayo bado yanaunganisha maeneo yanayosimamiwa na mamlaka tofauti. Kwa hiyo, ushiriki wa walimu wa mashariki na magharibi unaupa mgomo huo umuhimu wa pekee. Hauondoi mgawanyiko wa kisiasa nchini, lakini unaonyesha kuwa kuna madai ya pamoja ya kitaaluma.
Shule za binafsi hazishiriki katika mgomo huo. Familia zenye uwezo zinaweza wakati mwingine kupeleka watoto katika shule hizo. Nyingine zinalazimika kusubiri mgogoro utatuliwe, na hali hii ina madhara makubwa zaidi kwa kaya zinazotegemea shule za umma pekee.
Gharama ya kusimama kwa masomo kwa wanafunzi na familia
Athari ya kwanza ni ya kielimu. Kila wiki bila masomo hupunguza muda wa kufundisha mitaala na kuongeza hatari ya kubana kalenda ya masomo. Wizara ya Elimu imetaja uwezekano wa kupanga upya mwaka wa shule, kwa kupunguza au kufuta baadhi ya vipindi vya likizo ili kufidia saa zilizopotea.
Hatua hiyo inaweza kusaidia kuhifadhi sehemu ya masomo. Hata hivyo, inahamishia mzigo kwa wanafunzi, walimu na familia. Watoto wa maeneo ya mbali au kaya zenye kipato cha chini mara nyingi huwa na fursa chache za kupata masomo ya ziada. Kwa hiyo, usumbufu huu hauathiri kwa kiwango sawa vitongoji vya watu wenye uwezo, miji midogo na maeneo yasiyofikika kwa urahisi.
Familia pia zinapaswa kukabiliana na changamoto za kila siku. Kufungwa kwa shule kunabadilisha ratiba za kazi za wazazi. Kunavuruga shughuli zisizo rasmi zinazotegemea ratiba za shule. Pia kunaathiri wanafunzi wanaojiandaa kwa mitihani, ambao siku moja ya masomo ikipotea si rahisi kila mara kuirejesha.
Kwa walimu, mgomo unajibu dharura nyingine. Wanalaumu pengo kati ya mapato yao na gharama za maisha, pamoja na tofauti za malipo kati ya makundi ya watumishi wa umma. Waandamanaji wanataka ahadi zinazoweza kutekelezwa badala ya ahadi mpya zisizo na muda maalumu.
Jibu la serikali ambalo bado halijakamilika
Wizara ya Elimu ya serikali iliyoko Tripoli imefanya mikutano kadhaa na wawakilishi wa walimu. Mazungumzo hayo yalihusu hasa bima ya afya na haki za kitaaluma. Waziri Mohamed al-Qriou alisema kuwa haki za walimu za kifedha na zisizo za kifedha ni kipaumbele, kwa mujibu wa taarifa iliyonukuliwa na Al-Wasat.
Hata hivyo, hakuna mwafaka kuhusu mishahara, malimbikizo na dhamana za utekelezaji. Wizara imetoa wito wa kuanza tena kwa masomo. Kwa upande wake, chama cha walimu kinasema kuwa kufungua shule kiutawala pekee hakutoshi bila makubaliano mahususi na utaratibu wa kufuatilia utekelezaji.
Mvutano huu unaonyesha changamoto pana zaidi ya utawala nchini Libya. Maamuzi ya bajeti yanaweza kutangazwa Tripoli, lakini utekelezaji wake unategemea mifumo ya kiutawala iliyogawanyika, rasilimali zilizopo na kukubaliwa na wadau wa maeneo husika. Kwa hiyo, katika sekta ya umma, nyongeza ya mishahara inayotangazwa kwenye karatasi haihakikishi kila mara kuboreka kwa mapato halisi kwa usawa.
Ishara kuhusu uthabiti wa taasisi
Mgogoro wa shule unazidi uhusiano kati ya wizara na vyama vya wafanyakazi pekee. Unaonyesha udhaifu wa dola inayopaswa kugharamia huduma za kitaifa huku ikiwa imegawanyika kisiasa. Pia unatokea wakati makundi mengine ya watumishi wa umma yakitoa madai kama hayo kuhusu mishahara, posho na mazingira ya kazi.
Kwa muda mfupi, swali ni iwapo mamlaka zinaweza kufikia makubaliano yaliyo wazi vya kutosha kukomesha mgomo. Mambo yatakayofuatiliwa ni ratiba ya kufidia masomo yaliyopotea, ulipaji wa malimbikizo na utekelezaji halisi wa bima ya afya.
Kwa muda mrefu zaidi, suala ni kuunganisha viwango vya huduma za umma nchini Libya. Sera ya pamoja ya elimu inahitaji bajeti zilizo wazi, ushirikiano wa kiutawala na dhamana zinazofanana kwa wafanyakazi wa mashariki na magharibi. Katika nchi ambako mazungumzo ya kisiasa bado ni dhaifu, shule zinaweza kuwa kipimo halisi cha uwezo wa taasisi kutoa majibu ya kitaifa.



