Makubaliano yanayopunguza shinikizo, lakini hayafungi mjadala
Huko Dakar, takwimu zinatuliza wasiwasi na wakati huohuo kuzua maswali. Makubaliano ya kiufundi yaliyofikiwa na Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF) yanafungua fursa ya ufadhili wa dola bilioni 2.2, lakini zaidi ya yote yanarejesha mbele swali nyeti zaidi: ni nani atakayelipia marekebisho, na kwa kasi gani?
Katika nchi ambayo deni la umma limechunguzwa upya kwa kina baada ya ukaguzi wa Mahakama ya Hesabu, mjadala hauhusu tena tu kiasi cha rasilimali, bali pia namna ya kurejesha imani bila kuziumiza kaya. Senegal bado iko katika hatua ya kurekebisha bajeti, huku serikali ikitafuta ufadhili mpya na wakati huohuo kulinda nafasi yake ya matumizi ya kijamii.
Makubaliano yanasema nini na serikali inataka nini
Tarehe 1 Septemba 2026, ujumbe wa IMF na mamlaka za Senegal walikubaliana kuhusu misingi mikuu ya mpango wa miezi 36 chini ya utaratibu wa Extended Credit Facility. Kiasi kilichotajwa ni takriban dola bilioni 2.2, sawa na SDR milioni 1,537.1 na asilimia 475 ya mgao wa Senegal. Hata hivyo, makubaliano hayo bado yanasubiri hatua kadhaa: idhini rasmi ya bodi ya wakurugenzi ya IMF, utekelezaji wa hatua za kurekebisha zinazohusiana na suala la kutoa taarifa zisizo sahihi, na kupatikana kwa uhakikisho wa ufadhili kutoka kwa washirika wa nchi hiyo.
Kwa upande wa serikali, ujumbe unasisitiza uhimilivu wa deni na uwazi wa bajeti. Wizara ya Uchumi, Fedha na Mipango imezindua Mpango wa Kushughulikia Deni la Senegal, unaowasilishwa kama jibu huru kwa kuzorota kwa hadhi ya hatari ya nchi na kufungwa taratibu kwa fursa ya kupata fedha katika masoko ya kimataifa. Hati rasmi pia inabainisha kuwa deni lililotolewa kwa faranga za CFA halitajumuishwa katika mpango huo, huku juhudi kubwa zikilenga madeni yanayoonekana kuwa mzigo mkubwa zaidi kwa bajeti.
Siku hiyo hiyo, Cheikh Diba alitangaza mageuzi ya ruzuku za nishati. Kwa mujibu wa APS, serikali inataka kuwalinda kaya zilizo katika mazingira magumu huku ikipunguza gharama ya umeme kwa karibu asilimia 30. Waziri pia alitetea ulengaji sahihi zaidi wa misaada, akieleza kuwa ruzuku inayotolewa kwa wote huwanufaisha mno watumiaji wakubwa zaidi.
Kwa nini asasi za kiraia zinataka uwazi zaidi
Majibu yalitolewa mara moja huko Dakar. Mashirika ya asasi za kiraia yalitaka serikali ichapishe ahadi ilizotoa, na yakahofia kubana matumizi kwa njia isiyo ya moja kwa moja kupitia gharama za nishati, kupunguzwa kwa baadhi ya matumizi na nidhamu kali zaidi ya bajeti kwa kaya. Yanataka maudhui ya mpango wa kushughulikia deni yawekwe wazi bila kuchelewa, ili wananchi wajue kilichojadiliwa kwa niaba yao.
Hitaji hili si jipya, lakini limepata uzito wa pekee katika muktadha wa Senegal. Baada ya ukaguzi wa Mahakama ya Hesabu uliochapishwa mwaka 2025, ambao uliweka jumla ya deni lililokuwepo kuwa faranga za CFA bilioni 18 558,91 kufikia tarehe 31 Desemba 2023, sawa na asilimia 99,67 ya Pato la Taifa, suala la uwajibikaji limekuwa kiini cha mjadala wa umma. Kwa upande wake, IMF imekiri kuwa suala la Senegal linahitaji hatua za kurekebisha kabla ya msaada wowote mpya.
Taasisi ya utafiti ya Legs Africa inasisitiza jambo la msingi: kurekebisha hali ya fedha za umma hakupaswi kufanyika kwa gharama ya afya, elimu na uwekezaji wenye tija. Mtazamo huu unaendana na wasiwasi unaoenea katika jamii za Afrika Magharibi, ambako marekebisho ya bajeti mara nyingi hutathminiwa kwa athari zake kwa huduma muhimu, zaidi ya mizania ya hesabu.
Suala la Senegal, lakini pia la Afrika Magharibi
Suala hili linazidi kwa mbali mipaka ya Senegal pekee. Serikali inasema inataka kutumia Mfumo wa Pamoja wa G20, utaratibu wa uratibu kati ya wadai, na kushughulikia deni kwa mashauriano na washirika wake. Wakati huohuo, Dakar inatumia soko la kikanda la Umoja wa Kiuchumi na Kifedha wa Afrika Magharibi, jambo linaloonyesha kuwa jibu la bajeti linategemea pia vyombo vya kikanda, si Washington au wafadhili wa nchi moja moja pekee.
Kwa ECOWAS, ambayo Senegal bado ni mhusika muhimu kiuchumi na kisiasa, suala liko wazi: jinsi ya kudumisha uthabiti wa uchumi mkuu bila kufunga tena nafasi ya kijamii? Kisa cha Senegal kinakumbusha kuwa nidhamu ya kifedha katika eneo hili haiishii kwenye jedwali la nakisi. Inahusu pia bei ya umeme, nafasi ya ruzuku, uwezo wa serikali kulipa madeni yake yaliyochelewa na imani ya kampuni zinazosubiri kulipwa.
Serikali inasema mpango huo unapaswa kufungua nafasi mpya za matumizi katika sekta za kijamii na uwekezaji. Wakosoaji, nao, wanataka dhamana zilizoandikwa, mifumo ya usimamizi wa bunge na ufuatiliaji wa wananchi. Kati ya matakwa hayo mawili, mwafaka unaanza kujitokeza: uwazi hautakuwa jambo la kuongeza tu taswira, bali sharti la kisiasa la kukubaliwa kwa mpango huo.
Mambo yatakayofuata yataamuliwa hivi karibuni. Mpango huo bado unapaswa kuchunguzwa na uongozi, kisha bodi ya wakurugenzi ya IMF, huku serikali ya Senegal ikitangaza kutoa taarifa mara kwa mara kuhusu hatua zinazofuata. Hapo ndipo itakapobainika ikiwa makubaliano hayo yatatumika tu kufungua tena ufadhili au yatasaidia kweli kujenga upya fedha za umma zilizo himilivu, bila kuvunja zaidi mkataba wa kijamii.



