Kodi inayolipwa nje ya nchi inaweza kulemea bajeti ya Kenya bila kuiachia nchi jengo lolote mkataba wa upangishaji unapokwisha. Nairobi inataka kubadili hali hiyo: kujenga au kukarabati baadhi ya majengo ya kidiplomasia kwa kushirikiana na sekta binafsi, kisha kupunguza utegemezi wake kwa majengo ya kupanga.
Miradi katika miji sita, kabla ya kujitolea kuanza ujenzi
Mnamo Novemba 19, 2026, serikali ya Kenya ilitia saini mkataba wa huduma za ushauri ili kuandaa miradi ya majengo katika miji sita: Cairo, Lusaka, Harare, Bujumbura, Juba na Kinshasa. Mkataba huo unafungua njia kwa tafiti za upembuzi yakinifu na kubainisha miundo ya ufadhili. Haimaanishi kuwa kazi za ujenzi zimeanza.
Wizara ya Mambo ya Nje ya Kenya inapanga kujenga humo majengo ya balozi, makazi rasmi, nyumba za wafanyakazi na, katika baadhi ya maeneo, majengo ya biashara. Maelezo yatategemea kila eneo na hitimisho la tafiti. Kulingana na mamlaka za Kenya, nchi hiyo inamiliki zaidi ya majengo 62 ya kidiplomasia duniani.
Gharama ya kila mwaka ya kukodisha majengo ya misheni inakadiriwa kuzidi shilingi bilioni 3 za Kenya, sawa na takriban dola milioni 23. Kiasi hiki pia kilitajwa na Katibu Mkuu wa Mambo ya Nje, Korir Sing’Oei, wakati wa mkutano wa mabalozi mnamo Machi 2026. Kielelezo hicho kinahusu misheni zote, wala si miji sita tu iliyochaguliwa kwa mradi wa majaribio.
Kuokoa gharama bila kuhamishia hatari kwa umma
Katika ushirikiano wa sekta ya umma na sekta binafsi (PPP), kampuni binafsi inaweza kuchangia ufadhili, ujenzi au usimamizi wa mradi wa umma, kwa mujibu wa mkataba ulioingiwa na serikali. Kwa Kenya, manufaa yanayotarajiwa ni kuvutia mitaji ya sekta binafsi na kuongeza thamani ya ardhi ambayo nchi tayari inamiliki, badala ya kufadhili kazi zote za ujenzi mara moja kupitia bajeti ya umma.
Hata hivyo, PPP haifanyi mradi kuwa wa bure. Tafiti zitabainisha nani atafadhili shughuli hizo, mshirika atalipwaje, mapato gani yanaweza kupatikana na nani atawajibika kwa hatari za gharama kuzidi makadirio au kuchelewa. Gharama yote katika kipindi cha mkataba pia italinganishwa na gharama ya ufadhili wa kawaida wa umma. Nyaraka zilizochapishwa na Wizara ya Mambo ya Nje ya Kenya zinaweka wazi kuwa kutafanywa tathmini ya uwezekano wa mradi na kutafutwa muundo unaofaa kwa kila jengo.
Swali hili pia linawahusu Wakenya wanaoishi, kusoma au kufanya kazi nje ya nchi. Huduma za kibalozi zikiunganishwa katika majengo yanayofaa, huenda ikawa rahisi zaidi kupata huduma na msaada. Hata hivyo, ubora wa huduma utategemea mahali majengo yalipo, urahisi wa kuyafikia na rasilimali zinazotengwa kwa uendeshaji wake, si ujenzi pekee.
Mbinu ya kitaifa ya kusimamia mali za umma
Mradi huu ni sehemu ya sera pana zaidi ya kutumia vyema mali za serikali. Mnamo Februari 2026, Hazina ya Taifa iliziagiza idara za serikali kutambua mali zisizotumika au zisizotumiwa kikamilifu na kuchunguza njia kama upangishaji, ubia au PPP. Mnamo Aprili, serikali iliwasilisha jalada la mali za umma lenye thamani ya shilingi trilioni 4,900, kwa msingi wa orodha iliyokamilishwa hadi Juni 30, 2025.
Hatua hii inachukuliwa wakati maamuzi ya bajeti bado yana vikwazo. Kwa mwaka wa fedha wa 2026-2027, Bunge la Kenya liliidhinisha shilingi trilioni 2,080 kwa matumizi ya kawaida ya wizara na idara za serikali, ikilinganishwa na shilingi bilioni 844.4 zilizotengewa maendeleo. Bajeti hizi hazihusu mambo ya nje pekee: hata hivyo, zinaonyesha ushindani wa rasilimali kati ya mishahara, huduma za kila siku, uwekezaji na ulipaji wa madeni ya serikali.
Kwa hiyo, serikali inayaona majengo ya kidiplomasia kama njia inayoweza kuokoa gharama na kuboresha huduma. Ili manufaa yawe halisi, itabidi ichapishe vigezo vya kuchagua washirika, wajibu wa huduma na ahadi za kifedha za muda mrefu. Uwazi wa mikataba utakuwa muhimu kutofautisha akiba ya kudumu na kuahirisha tu matumizi.
Suala lenye umuhimu wa kikanda pia
Maeneo hayo sita yanahudumia maeneo muhimu ya kidiplomasia kwa uhusiano wa Kenya katika Afrika Mashariki na kwingineko. Bujumbura iko Burundi, Juba iko Sudan Kusini na Kinshasa iko Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo — tofauti na Jamhuri ya Kongo, ambayo mji mkuu wake ni Brazzaville. Cairo, Lusaka na Harare zinapanua mpango huo hadi Afrika Kaskazini na Kusini mwa Afrika.
Kwa nchi za Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), shirika la kikanda la kuunganisha uchumi na siasa, ufanisi wa huduma za kibalozi za Kenya unaweza kuwa na umuhimu kwa biashara na uhamaji wa watu. Katika kiwango cha bara, mpango huu unaonyesha swali pana zaidi: nchi za Afrika zinawezaje kufadhili miundombinu ya umma kwa kushirikisha wawekezaji binafsi bila kupoteza udhibiti wa mali au kuongeza mzigo wa wajibu wa siku zijazo?
Hatua inayofuata ni tafiti na idhini zinazotakiwa chini ya Sheria ya PPP ya Kenya ya mwaka 2021. Matokeo yake yataonyesha iwapo miradi hiyo sita inaweza kufadhiliwa kwa masharti endelevu, na baadaye iwapo mfumo huo unafaa kupanuliwa kwa majengo mengine. Kwa sasa, makubaliano yanahusu maandalizi ya miradi, si akiba ambayo tayari imepatikana.



