Mlipuko unaozidi kuwa mkubwa
Katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, mlipuko wa Ebola si tahadhari ya kiafya tu tena. Unaathiri usafiri, huduma za kawaida za afya na uchumi wa maeneo husika, hasa mashariki, ambako watu, bidhaa na wagonjwa wanaendelea kusafiri kwa wingi. Kwa sasa, mwitikio hautegemei hospitali pekee: unahusu pia barabara, Mto Kongo na imani ya jamii.
Nchi hiyo haikabiliani na virusi hivi kwa mara ya kwanza. Lakini mlipuko wa 17, uliosababishwa na aina ya Bundibugyo, unaleta changamoto tofauti: bado hakuna chanjo iliyoidhinishwa wala matibabu yaliyoidhinishwa dhidi ya aina hii mahsusi. Mwishoni mwa Mei, Shirika la Afya Duniani lilisisitiza kwamba mwitikio unapaswa kutegemea kwanza ufuatiliaji, kutenga wagonjwa haraka, matibabu ya kliniki na ushirikishwaji wa jamii.
Takwimu zinazoonyesha uharaka
Kufikia tarehe 24 Agosti 2026, data zilizochapishwa na Associated Press kwa kutumia taarifa za mamlaka za afya za Kongo zilionyesha visa 5,375 vilivyothibitishwa na vifo 2,557. Kufikia wakati huo, mlipuko ulikuwa umevuka siku 100 tangu kutangazwa rasmi tarehe 15 Mei 2026, kulingana na taarifa zilizothibitishwa na vyombo vya habari na taasisi za afya.
Takwimu hizi zinaonyesha kasi kubwa ya maambukizi. WHO ilisema mlipuko ulizuka Mei 2026 katika DRC na Uganda, kabla ya kuenea katika mazingira magumu: maeneo ya mbali, uhamaji mkubwa, mgogoro wa kibinadamu na ukosefu wa usalama unaoendelea. Shirika hilo la Umoja wa Mataifa pia lilisema hali nchini DRC inaendelea kutia wasiwasi mkubwa na kwamba mwitikio unategemea ufuatiliaji wa karibu wa watu waliokutana na wagonjwa pamoja na ushirikiano mkubwa zaidi wa wananchi na timu za afya.
Kwa wiki kadhaa sasa, Wizara ya Afya ya Kongo imekuwa ikichapisha ripoti za hali ya kila siku, jambo linaloonyesha kuwa sasa inauchukulia mlipuko huo kama operesheni kuu. Ripoti ya tarehe 20 Agosti 2026 ipo katika orodha rasmi ya ripoti za hali zinazopatikana kwenye tovuti ya wizara.
Kwa nini aina ya Bundibugyo inafanya mwitikio kuwa mgumu
Aina ya Bundibugyo ni ya jenasi ya Orthoebolavirus. Inafahamika, lakini ina zana chache zaidi za kimatibabu kuliko aina ya Zaire, ambayo tayari ina chanjo iliyotumika katika milipuko ya awali. Kuhusu Bundibugyo, WHO imethibitisha kuwa hakuna chanjo wala matibabu yaliyoidhinishwa yanayopatikana kwa sasa. Hata hivyo, watafiti wanafanyia kazi chanjo kadhaa, zikiwemo rVSV Bundibugyo na nyingine inayotegemea ChAdOx1 Bundibugyo.
Kwa ufupi, mwitikio unapaswa kuendelea bila kinga kamili. Hii inazilazimu timu za Kongo, WHO na Africa CDC kutegemea hatua za kawaida za afya ya umma: uchunguzi, ufuatiliaji wa watu waliokutana na wagonjwa, kuwalinda wahudumu wa afya, kudhibiti mazishi, kutoa taarifa katika jamii na kufuatilia vituo vya kuvukia. WHO pia imeweka mwitikio huo chini ya Kanuni za Kimataifa za Afya, na kuainisha hali hiyo kuwa dharura ya afya ya umma yenye umuhimu wa kimataifa.
Jiografia nayo ni changamoto. Mashariki mwa DRC, maeneo yaliyoathiriwa mara nyingi yako mbali, yana barabara za biashara na yanakabiliwa na uhamaji wa watu. WHO imesisitiza kuwa hali hiyo inachangiwa na mgogoro wa kibinadamu, ukosefu wa usalama na uhamaji mkubwa. Katika mazingira haya, kila ucheleweshaji wa kutoa taarifa huongeza hatari ya maambukizi yasiyotambuliwa.
Mabadiliko yanayoletwa na mwitikio
Kwa timu za matibabu, kuna dharura mbili: kutoa matibabu na kuendelea kufanya kazi. Wahudumu wa afya wanafanya kazi katika mazingira ambamo uwezo wa kupokea wagonjwa, usafirishaji wa vifaa na usalama ni dhaifu. AP iliripoti kuwa mapambano dhidi ya mlipuko yamekuwa magumu kutokana na mzozo wa silaha, mashambulizi dhidi ya wahudumu na vituo vya afya, uwepo wa wafanyakazi wanaohamahama na ukosefu wa miundombinu muhimu.
Kwa wananchi, athari zinaonekana mara moja. Ugonjwa huo unavuruga safari kati ya vijiji, masoko, vituo vya afya na bandari za mito. Kuimarishwa kwa ufuatiliaji kwenye Mto Kongo, kulikotajwa katika maelezo ya makala ya awali, kunalenga kuzuia safari zisizodhibitiwa, hasa kati ya maeneo ya mijini na maeneo yaliyotengwa zaidi. Hata bila taarifa ya kina iliyo mbele yetu, mwelekeo huu unaendana na mkakati wa kudhibiti maambukizi ulioelezwa na WHO.
Kwa serikali ya Kongo, mlipuko huo pia ni kipimo cha utawala. Unapima uwezo wa Kinshasa kuratibu majimbo, kupeleka vifaa katika vituo vya matibabu na kuzungumza kwa sauti moja na washirika wake. Kutangazwa kwa kuwasili kwa dozi 16,250 za Ervebo mjini Kinshasa tarehe 22 Agosti kunaonyesha kuwa uhamasishaji wa kimataifa unaongezeka. Lakini ni muhimu kukumbuka kuwa chanjo hii, iliyotumika dhidi ya aina nyingine za Ebola, haijaidhinishwa rasmi kwa aina ya Bundibugyo; kulingana na WHO, inaweza tu kutoa kinga ya sehemu.
Suala la Kongo, lakini pia la kikanda
Mlipuko huo umevuka mipaka ya kitaifa. Uganda ilitangaza mwisho wa mlipuko wake wa ndani tarehe 28 Julai 2026, baada ya siku 42 bila kisa kipya kilichothibitishwa. Hilo haliondoi hatari ya maambukizi kuvuka mipaka; kinyume chake, biashara na safari kati ya nchi hizo mbili zinaendelea, na WHO pamoja na Africa CDC zimetaka uratibu uimarishwe.
Hali hii ya kikanda ni muhimu kwa DRC, mwanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki na SADC, na pia kwa Afrika ya Kati na eneo lote la Maziwa Makuu. Mlipuko usiodhibitiwa ipasavyo mashariki mwa Kongo unaweza kudhoofisha minyororo ya biashara, njia za usafirishaji wa afya na safari za wafanyakazi mbali zaidi ya maeneo yaliyoathiriwa. Ndiyo maana mwitikio hauwezi kuchukuliwa kama mgogoro wa eneo moja tu.
Katika ngazi ya bara, suala la Ebola pia ni ukumbusho. Afrika inaendeleza zaidi uwezo wake wa ufuatiliaji, majaribio ya kitabibu na uzalishaji wa data, huku Africa CDC ikiwa mstari wa mbele. Hali ya sasa inaonyesha kuwa tahadhari ya kimataifa pekee haitoshi. Kunahitajika pia maabara, minyororo ya ugavi, timu zinazohamahama na imani ya umma iliyo imara vya kutosha kusitisha maambukizi. Mtandao huu, zaidi ya matangazo ya kuvutia, ndio utakaoonyesha iwapo DRC itaweza kudhibiti mlipuko huu.



