Mwanzo wa mwaka wa shule haupimwi tu kwa idadi ya shule zinazofungua milango yake. Huko Dakar, maji ambayo bado yapo katika baadhi ya madarasa yanakumbusha kwamba tarehe ya kitaifa haimaanishi kuwa kila mahali kuna mazingira salama ya kujifunzia.
Shule zimeanza tena kitaifa, lakini hali za maeneo zinatofautiana
Nchini Senegal, wanafunzi walitarajiwa kurejea shuleni Jumatano, tarehe 7 Oktoba. Wizara ya Elimu ya Kitaifa hatimaye iliahirisha mwanzo wa mwaka wa shule hadi Jumatatu, tarehe 12 Oktoba, ili kutoa muda zaidi wa kusafisha na kurekebisha shule zilizoathiriwa na mvua. Uamuzi huo ulihusu nchi nzima.
Hata hivyo, kalenda rasmi haimaanishi kwamba shule zote zilikuwa tayari siku hiyo hiyo. Katika Parcelles Assainies, kaskazini mwa Dakar, viwanja vya shule na madarasa yalikuwa bado yamefurika. Katika shule ya msingi ya Unité 15, maji yenye matope yanaripotiwa kufikia karibu sentimita 50. Meza za wanafunzi wapatao 300 zilikuwa zimetolewa ili zikauke. Kwa hiyo, shule hiyo haingeweza kuwapokea katika mazingira ya kawaida.
Katika Unité 18, zoezi la kusukuma maji lilikuwa pia linaendelea tarehe 12 Oktoba. Wanafunzi wapatao 500 waliathiriwa. Katika shule nyingine za kitongoji hicho, hali haikuwa mbaya sana, lakini baadhi ya wazazi walipendelea kusubiri kabla ya kuwaandikisha watoto wao, kwa kuwa hawakuwa na uhakika kuhusu hali ya majengo.
Uchunguzi huu wa maeneo unaakisi tathmini ya kitaifa ambayo bado inabadilika. Shirika la Habari la Senegal (APS) linaripoti kwamba takriban shule 644 zilitambuliwa kuwa zimeathirika katika tathmini ya awali, kati ya karibu shule 30,000. Kwa upande wake, Shirika la Utangazaji la Senegal (RTS) linasema kuwa karibu asilimia 7 ya shule bado zilikuwa na matatizo yanayohusiana na mafuriko siku ya kuanza kwa masomo, likinukuu waziri wa Elimu ya Kitaifa. Takwimu hizi zinahusu nyakati na maeneo tofauti: si hesabu ya mwisho wala takwimu zinazoweza kulinganishwa moja kwa moja.
Mvua kubwa, miundombinu chini ya shinikizo
Mvua za mwanzoni mwa Oktoba ziliikumba Dakar na vitongoji vyake wakati wa kukaribia kuanza tena kwa masomo. Kwa mujibu wa APS, kituo cha hali ya hewa cha Dakar-Yoff kilirekodi milimita 137.5 za mvua ndani ya saa 24, tarehe 4 Oktoba. Shirika hilo, likihusisha takwimu hiyo na Shirika la Kitaifa la Usafiri wa Anga na Hali ya Hewa (ANACIM), linasema kuwa huo ni mkusanyiko wa tatu kwa ukubwa wa mvua ya siku moja kurekodiwa katika kituo hicho tangu mwaka 1981.
Pembezoni mwa Dakar pia paliathirika. Katika maeneo ya Keur Massar, Guédiawaye, Mbao na Pikine, baadhi ya shule zilihitaji kusafishwa au kurekebishwa. Hivyo, hali hutofautiana kutoka shule moja hadi nyingine, na wakati mwingine kutoka darasa moja hadi jingine. Shule zenye majengo yanayoweza kufikiwa zinaweza kuanza tena masomo; zile ambako maji yametuama au vifaa vimeharibika zinapaswa kusubiri, hata kama mwanzo wa mwaka wa shule umetangazwa rasmi.
Waziri Moustapha Mamba Guirassy alisema tarehe 12 Oktoba kwamba masomo yalikuwa yameanza tena kwa ujumla, huku akikiri kwamba baadhi ya shule bado zilikuwa zimeathirika. RTS iliripoti kauli hiyo baada ya ziara ya usimamizi katika shule kadhaa za mji mkuu na vitongoji vyake. Siku chache kabla, wizara ilikuwa imetetea uamuzi wa kuahirisha kuanza kwa masomo kwa sababu ya usalama wa wanafunzi na kuendelea kwa shughuli za usafi wa mazingira.
Tofauti hii ni muhimu kwa familia. Darasa lenye unyevunyevu, uwanja ambao bado umefurika au vyoo visivyoweza kutumiwa si tatizo la kalenda pekee. Hali hizi zinaweza kuwaweka watoto katika hatari za kiafya na kufanya iwe vigumu kwa walimu kuhudhuria. Katika vitongoji ambako usafiri tayari umevurugwa na maji, safari ya kwenda shuleni pia inaweza kuwa kikwazo.
Zaidi ya kusukuma maji, suala la kuendeleza masomo
Operesheni za dharura zinaweza kuondoa maji, lakini si lazima zitatue sababu za mafuriko yanayojirudia. Hali ya mifereji, uondoaji wa maji ya mvua na mahali shule zilipo huathiri kasi ya shule kufunguliwa tena. Kwa hiyo, tatizo halihusu wizara ya Elimu pekee: linahusisha pia serikali za mitaa, huduma za usafi wa mazingira na mamlaka zinazohusika na kuzuia hatari.
Kwa wanafunzi, siku chache za kuchelewa hazina athari sawa kwa kila mtu. Familia zinazoweza kumtunza mtoto nyumbani zina nafasi ambayo huenda wazazi wanaotegemea kurudi haraka kwa ratiba ya siku ya shule hawana. Ucheleweshaji pia huwaathiri walimu na shule, ambazo zinapaswa kurejesha vifaa mahali pake na kupanga masomo baada ya kusitishwa. Kwa hiyo, matokeo halisi yatategemea muda ambao kila shule itafungwa na hatua zitakazochukuliwa kufidia masomo yaliyokosekana.
Tatizo hili pia hujirudia. Oktoba 2025, APS iliripoti tayari kwamba shule zilizoathiriwa na mafuriko zililazimika kuondolewa maji kabla ya kuanza kwa mwaka wa shule. Tukio hilo la awali halithibitishi kwamba shule zilezile au sababu zilezile zinahusika mwaka huu. Hata hivyo, linaonyesha kwamba maandalizi ya mwaka wa shule nchini Senegal yanapaswa kuzingatia kila msimu hatari zinazoweza kuzuia madarasa kufunguliwa kwa kweli.
Suala la Senegal linaloihusu pia kanda
Mwanzo wa mwaka wa shule wa 2026-2027 unaonyesha pengo linaloweza kuwepo kati ya uamuzi mmoja wa kitaifa na hali zinazotofautiana katika maeneo mbalimbali. Kwa mamlaka, changamoto ya haraka ni kufungua tena shule bila kuwaweka wanafunzi katika mazingira hatari. Kwa muda mrefu, lengo ni kupunguza kusitishwa kwa masomo, hasa katika vitongoji vya mijini ambako mafuriko hurudia mara kwa mara.
Suala hili halihusu Dakar pekee. Nchi za Afrika Magharibi zinakabiliwa na mahitaji ya kuboresha miundombinu na kudumisha huduma za umma wakati wa matukio makali ya hali ya hewa. ECOWAS, jumuiya ya kiuchumi ya nchi za eneo hilo, ni mfumo wa ushirikiano; lakini kazi zinazopaswa kufanywa katika shule za Senegal zinategemea kwanza maamuzi ya bajeti na hatua za mamlaka za kitaifa na za mitaa.
Katika siku zijazo, jambo muhimu halitakuwa tu kujua kama masomo yameanza tena nchini. Pia itabidi kufuatilia ni shule ngapi ambazo bado zimefungwa, wanafunzi wataweza kurejea madarasani lini na saa za masomo zilizopotea zitafidiwaje. Athari halisi za mwanzo wa mwaka wa shule zitapimwa katika kiwango hicho, shule baada ya shule.
Ili kuthibitisha taarifa hizi, soma ripoti ya APS kuhusu shule za Dakar, taarifa iliyochapishwa na APS kuhusu kuahirishwa kwa mwanzo wa shule nchini na tathmini ya mwanzo wa mwaka wa shule iliyoripotiwa na RTS.



