Kilomita zipatazo 50 kutoka Ménaka, kambi kadhaa zilishambuliwa ndani ya saa chache na wakazi wakaelekea mjini. Idadi ya waliouawa bado haijathibitishwa, lakini simulizi zinaafikiana kuhusu ukubwa wa hasara na tahadhari mpya kuhusu usalama wa raia kaskazini-mashariki mwa Mali.
Kaskazini-mashariki, ghasia zinazotokana na ushindani wa makundi yenye silaha
Eneo la Ménaka liko katika ukanda ambako makundi yenye silaha, operesheni za kijeshi na ushindani wa wenyeji vinakutana. Kwa zaidi ya muongo mmoja, mzozo wa Mali umeyahusisha hasa mashirika yanayohusishwa na Al-Qaeda na Dola la Kiislamu, pamoja na makundi ya wenyeji yenye silaha. Raia wanaishi katikati ya mizani ya nguvu inayoweza kubadilika kutoka eneo moja hadi jingine.
Jiografia hii inaathiri moja kwa moja watu wanaohama. Katika uchambuzi uliochapishwa Septemba 2026, Kundi la Ulinzi, mtandao wa wadau wa kibinadamu unaoratibiwa na Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Kamishna Mkuu wa Wakimbizi, linaeleza kuwa kuongezeka kwa mapigano na operesheni za kurejesha usalama kunawaweka watu hatarini zaidi ya ghasia na kuhama makwao. Kwa hiyo, hali ya Ménaka ni sehemu ya mgogoro wa ulinzi unaovuka matukio ya wiki hii pekee.
Mazingira ya kikanda nayo yamebadilika. Kujiondoa kwa Mali, Burkina Faso na Niger kutoka ECOWAS — Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi — kulianza kutekelezwa Januari 29, 2025. Nchi hizo tatu zimeunda Muungano wa Nchi za Sahel (AES). Mabadiliko haya ya kisiasa hayaondoi umuhimu wa ushirikiano wa kiusalama na kibinadamu katika maeneo ya mpakani.
Mashambulizi yaripotiwa katika kambi kadhaa
Jumapili, Oktoba 18, 2026, wanaume wenye silaha waliokuwa wakisafiri kwa pikipiki walishambulia kambi kadhaa karibu na Tinabow na katika eneo la Tagadayat, takriban kilomita 50 kutoka mji wa Ménaka. Maeneo yaliyolengwa yana wakazi ambao wengi wao ni wa jamii ya Daoussahak.
Idadi ya waliouawa haijathibitishwa. Vyanzo vya eneo hilo na vya usalama vimeripoti zaidi ya watu 40 waliouawa, huku kiongozi mmoja wa eneo akitaja zaidi ya wahanga 50. Ofisi ya utendaji ya jamii ya Daoussahak imesema kuwa angalau raia 48 waliuawa Tagadayat. Takwimu hizi zimetajwa kama zilivyoripotiwa na wahusika waliozitoa.
Ofisi ya jamii hiyo imelituhumu shirika la Dola la Kiislamu kwa shambulizi hilo. Chanzo kimoja cha usalama chenye makao yake Gao kimetoa maelezo tofauti kuhusu sababu zinazowezekana: kulipiza kisasi baada ya operesheni za hivi karibuni za kijeshi na mashambulizi yanayohusishwa na Harakati ya Ukombozi wa Azawad (MSA). Maelezo haya hayathibitishi kwa njia huru utambulisho wa washambuliaji wala nia yao.
Ukaribu wa jamii iliyolengwa na MSA haumaanishi kuwa raia ni sehemu ya kundi lenye silaha. Tofauti hii ni muhimu katika mazingira ambamo uhusiano wa kijamii unaweza kutumiwa na pande zinazopigana. Makazi ya Ménaka ya Moussa Ag Acharatoumane, kiongozi wa MSA na mjumbe wa Baraza la Kitaifa la Mpito, pia yaliripotiwa kulengwa, lakini hakuna aliyejeruhiwa, kwa mujibu wa chanzo cha usalama kilichonukuliwa katika taarifa za habari.
Siku iliyotangulia, Jumamosi, Oktoba 17, jeshi la Mali lilitangaza kuwa lilishambulia kambi iliyoko kilomita 65 kusini-magharibi mwa Ménaka. Limesema lililenga wapiganaji na vifaa. Taarifa ya jeshi pekee haitoshi kuthibitisha uhusiano kati ya operesheni hiyo na mashambulizi ya siku iliyofuata. Chanzo cha usalama kimetaja uwezekano wa kulipiza kisasi, ambao bado ni madai yaliyohusishwa na chanzo hicho.
Watu wanaohama wanaongeza uharaka wa hatua za sasa
Wakazi wameanza kuelekea Ménaka baada ya mashambulizi hayo, kwa mujibu wa vyanzo vya eneo hilo. Harakati hiyo inaongezea watu wanaohama mara kwa mara katika eneo hilo, ambako ukosefu wa usalama tayari unalazimisha familia kuondoka kambini mwao na kuacha njia zao za kujipatia riziki. Madhara yanawaathiri kwa namna tofauti wazee, watoto na kaya zinazotegemea ufugaji au biashara za eneo hilo.
Kuondoka kunaweza kutoa ulinzi wa muda mfupi, lakini safari ya kuelekea mjini haihakikishi makazi, chakula wala huduma za afya. Ofisi ya utendaji ya Daoussahak imeomba msaada wa kibinadamu wa dharura kwa waliohama. Hakukuwa na takwimu za umma zilizothibitishwa kuhusu mahitaji wala idadi ya waliofika Ménaka katika taarifa zilizopitiwa.
Kwa upande wake, mamlaka ya Mali imetoa taarifa kuhusu operesheni za jeshi, lakini maelezo yaliyochapishwa hayathibitishi kuwa kulikuwa na jibu mahsusi kwa mashambulizi dhidi ya kambi. Kwa wakazi, suala si tangazo la mashambulizi ya kijeshi pekee: linahusu pia ulinzi wa maeneo ya makazi, usafiri kuelekea Ménaka na uwezekano wa wahusika wa kibinadamu kuwafikia waliohama.
Shinikizo kwa ulinzi wa raia na ushirikiano
Tukio hili linakumbusha kuwa operesheni dhidi ya makundi yenye silaha na ulinzi wa raia vinapaswa kufuatiliwa kama masuala tofauti. Matangazo ya kijeshi yanaeleza malengo yanayotajwa na jeshi; hayachukui nafasi ya uchunguzi kuhusu mashambulizi dhidi ya raia. Vilevile, tuhuma zinazotolewa na mhusika wa jamii zinapaswa kutofautishwa na uwajibikaji uliothibitishwa.
Hatua zitakazofuata zitategemea uthibitishaji wa idadi ya waliouawa, utambulisho wa waliohusika na upatikanaji wa kambi zilizoathiriwa. Katika ngazi ya kikanda, hali hii pia inajaribu uwezo wa nchi za Sahel kudumisha mifumo ya vitendo ya ushirikiano licha ya kuvunja uhusiano wa kitaasisi na ECOWAS. Kwa wakazi wa Ménaka, kipaumbele ni cha haraka zaidi: kupata hifadhi na msaada bila kunaswa katika ushindani wa makundi yenye silaha.
Habari zilizoripotiwa na AFP na kuchapishwa tena na TV5MONDE, zililinganishwa na taarifa za shirika la habari la Afrika APA kuhusu operesheni za kijeshi zilizotangazwa katika eneo hilo. Hali ya ulinzi imeandikwa na Kundi la Ulinzi kuhusu Mali, na mfumo wa kikanda umeelezwa katika taarifa ya ECOWAS kuhusu kujiondoa.



