Kadiri nyuzi za macho zinavyoenea Tanzania, ubora wa uwekaji wake unakuwa suala halisi kama kasi ya intaneti. Kebo zilizoning’inia chini sana au nguzo zilizodhoofika zinaweza kuhatarisha wapita njia, kukatiza huduma na kufanya matengenezo ya mitandao kuwa magumu.
Hatua ya mdhibiti imechukuliwa katika kipindi cha upanuzi wa haraka wa miundombinu ya kidijitali. Inazua swali kuu kwa Watanzania: jinsi ya kuunganisha nyumba na biashara nyingi zaidi bila kuongeza miundombinu isiyoratibiwa vizuri?
Muda wa kurekebisha miundombinu iliyo hatarini
Mamlaka ya Udhibiti wa Mawasiliano Tanzania (TCRA) imeripotiwa kuwapa watoa huduma za intaneti siku 30 za kurekebisha kasoro kadhaa zilizoonekana wakati wa ukaguzi wa maeneo husika. Taarifa hiyo, iliyoripotiwa tarehe 13 Oktoba, inataja hasa nguzo zilizoinama, kebo zilizoning’inia chini sana na kutokuwepo kwa alama zinazowezesha kutambua wamiliki wa vifaa.
Hadi ilipochapishwa habari hii, muda huo na matokeo mahususi ya ukaguzi hayakuweza kuthibitishwa na ripoti huru ya pili. Kwa hiyo, yanawasilishwa pamoja na chanzo chake. Hata hivyo, TCRA ilichapisha mwaka 2026 kanuni zinazosimamia uwekaji wa kebo za nyuzi za macho. Kanuni hizo zinahusu hasa miundombinu ya angani na chini ya ardhi, matumizi ya pamoja ya nguzo au mifereji ya kebo, matengenezo na udhibiti wa hitilafu. Kanuni rasmi za TCRA kuhusu uwekaji wa nyuzi za macho hivyo zinaweka mfumo wa udhibiti wa ukuaji wa sekta hiyo.
Kebo iliyoning’inia chini sana inaweza kunaswa na gari au kifaa cha ujenzi. Nguzo isiyo imara inaweza kuanguka na kuharibu nyaya nyingi kwa wakati mmoja. Mbali na hatari ya uharibifu wa vifaa, kukatika kwa kebo kunaweza kusababisha huduma zinazotumiwa na kaya, biashara na taasisi za umma kukosekana.
Nyuzi za macho zinaenea, lakini bado ni sehemu ndogo ya intaneti ya waya
Waendeshaji wanaongeza kasi ya uwekezaji huku mahitaji ya miunganisho thabiti zaidi yakiongezeka. Yas Tanzania ilizindua huduma yake ya nyuzi za macho Dodoma baada ya kuanza kuisambaza Dar es Salaam. Vyombo vya habari vya Tanzania vimethibitisha upanuzi huo katika mji mkuu wa kisiasa wa nchi. Uzinduzi wa Yas Fiber Dodoma unaonyesha ushindani wa kuhudumia mitaa na biashara mpya.
Zanzibar, kwa mujibu wa gazeti la Tanzania The Citizen, imeingia makubaliano na mamlaka husika kuhusu uwekezaji wa shilingi bilioni 300 katika kipindi cha miaka ishirini. Mradi huo unalenga visiwa vya Unguja na Pemba na unakusudia kuunganisha takriban kaya 100,000 katika miaka yake mitatu ya kwanza. Ripoti kuhusu makubaliano kati ya Yas Fibre na Zanzibar inafafanua kuwa ni ushirikiano na wakala wa eneo husika unaohusika na miundombinu ya teknolojia ya habari na mawasiliano.
TTCL, kampuni ya umma ya mawasiliano, nayo inaendelea kupanua mtandao wake. Takwimu zilizoripotiwa katika taarifa zilizopo zinataja awamu mpya inayolenga kufikisha nyuzi za macho kwa kaya 400,000 zaidi, pamoja na malengo ya kuhudumia kaya 750,000 kufikia Juni 2027 na milioni moja kufikia Juni 2028. Tarehe hizo hazikuthibitishwa hapa na chanzo huru.
Takwimu zinazohusishwa na TCRA za mwishoni mwa Machi 2026 zinaonyesha hali tofauti ya soko: takriban usajili 590,000 wa intaneti ya mezani, kati yake karibu 391,500 ni wa bila waya na 198,700 ni wa waya. Nyuzi za macho ni sehemu tu ya kundi la miunganisho ya waya. Kwa maneno mengine, upanuzi wa mitandao unaonekana, lakini miunganisho ya waya bado haijatawala huduma ya intaneti ya mezani.
Kushiriki miundombinu ili kupunguza urudufu
Matumizi ya pamoja ya nguzo na mifereji ya kebo ni miongoni mwa njia zilizowekwa katika kanuni za TCRA. Kushirikisha miundombinu kunamaanisha kuruhusu waendeshaji kadhaa kutumia miundombinu ileile badala ya kuongeza vifaa vingi katika mtaa au barabara fulani. Hilo linaweza kupunguza msongamano na kurahisisha ukaguzi, mradi tu majukumu ya matengenezo yawekwe wazi.
Uratibu huo ni muhimu hasa katika miji inayokua, ambako mitandao ya mawasiliano inashirikiana eneo na umeme, taa za barabarani na kazi za barabara. Ni muhimu pia nje ya vituo vikubwa: gharama za uwekaji na matengenezo zinaweza kufanya maeneo yenye wakazi wachache yasiwe na mvuto kwa waendeshaji. Kwa hiyo, matangazo ya huduma ya kitaifa hayamaanishi kuwa kila kaya itaunganishwa kwa wakati mmoja.
Kwa kaya, kuwasili kwa nyuzi za macho kunaweza kutoa muunganisho thabiti zaidi, unaofaa kwa kazi, elimu au shughuli za kiutawala. Lakini kuwepo kwa kebo mtaani hakuhakikishi kuunganishwa mara moja wala kupata huduma kwa bei nafuu. Kwa biashara, taasisi za umma na waendeshaji, mwendelezo wa huduma unategemea pia ubora wa vifaa, matengenezo yake na uwazi wa kanuni za matumizi ya pamoja.
Suala la Tanzania lenye athari zinazovuka mipaka
Tanzania ni mwanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), shirika la kikanda linalowakutanisha, miongoni mwa wengine, nchi jirani kwa malengo ya kuunganisha uchumi. Mitandao ya kuaminika ni muhimu kwa biashara, huduma za kidijitali na kampuni zinazofanya kazi katika nchi mbalimbali. Kwa hiyo, uratibu wa miundombinu ya kitaifa ni sehemu ya vitendo ya ushirikiano huo, ingawa hatua iliyoripotiwa inahusu kwanza miundombinu iliyo ndani ya Tanzania.
Hatua inayofuata itakuwa kuthibitisha iwapo watoa huduma watarekebisha kasoro zilizobainishwa na iwapo TCRA itatoa taarifa kuhusu hatua zilizochukuliwa. Kanuni zilizopitishwa mwaka 2026 zinaonyesha kuwa mdhibiti anakusudia kusimamia upanuzi huo, badala ya kutegemea matangazo ya uwekezaji pekee. Kwa Tanzania, changamoto sasa ni mbili: kupanua nyuzi za macho kutoka Dodoma na Dar es Salaam hadi maeneo mengi zaidi, huku ikihakikisha usalama, matengenezo na mwendelezo wa mitandao.



