Mjini Ceuta, ziara ya kifalme iliweka pamoja hali mbili ambazo mara chache hujadiliwa katika hotuba moja: kusisitiza mamlaka ya Hispania na kumbukumbu ya watu waliokufa wakijaribu kufika kwenye eneo hilo la Hispania. Kwa Morocco, nchi jirani inayoathiriwa moja kwa moja, matamshi hayo yanakumbusha kwamba mzozo wa muda mrefu unaweza kujitokeza tena katikati ya mgogoro wa mpakani.
Mpakani kiini cha uhusiano wenye mvutano kati ya nchi hizo
Ceuta na Melilla yanasimamiwa na Hispania na yako kwenye pwani ya kaskazini mwa Afrika. Morocco inadai miji hiyo miwili, huku Madrid ikiichukulia kama miji ya kujitawala ya Hispania. Tofauti hiyo inazua suala la mamlaka ambalo mara kwa mara huathiri uhusiano kati ya Rabat na Madrid.
Ziara hiyo ilifanyika baada ya mgogoro wa uhamiaji wa Mei 2021, ambapo maelfu ya watu waliingia Ceuta kutoka Morocco. Tukio hilo lilizidisha mvutano kati ya nchi hizo mbili, ambazo tayari zilikuwa na tofauti za kidiplomasia. Ushirikiano wa mpakani na usimamizi wa uhamaji bado ni masuala nyeti kwa mamlaka na wakazi wa maeneo ya mpakani.
Morocco ni mwanachama wa Muungano wa Maghreb ya Kiarabu (UMA), mfumo wa ushirikiano wa kikanda ambao maendeleo yake ya kisiasa ni finyu. Ceuta si sehemu ya shirika hilo: mji huo unasimamiwa na Hispania. Kwa hiyo, mzozo huo pia ni sehemu ya uhusiano kati ya nchi ya Afrika na nchi ya Ulaya, unaohusu masuala ya mipaka, usafiri na ushirikiano katika eneo la Mediterania.
Mfalme azungumza na wakazi wa eneo hilo
Mnamo Oktoba 13, 2021, Felipe VI na Malkia Letizia walitembelea Ceuta. Hiyo ilikuwa ziara ya kwanza ya mfalme wa Hispania mjini humo kwa takriban miaka 20. Akizungumza na wawakilishi wa eneo hilo, mfalme alitaja picha za Julai 30 na 31 na kusema anaelewa wasiwasi wa wakazi baada ya watu kuvuka na vifo baharini.
Ujumbe wake kuhusu hadhi ya mji huo haukuwa na utata: Ceuta na Melilla ni sehemu ya uhalisia wa kitaifa na kisiasa wa Hispania, na uadilifu wa eneo la Hispania «hauwezi kujadiliwa», alisema. Pia alisema anataka uhusiano mwema wa ujirani na Morocco, akisisitiza kwamba nia njema inapaswa kuwa ya pande zote. Kauli hizo zinaeleza msimamo wa Hispania; hazitatui tofauti yake na Rabat.
Wawili hao wa kifalme pia waliweka mashada katika makaburi ya Waislamu ya Sidi Embarek, ambako wamezikwa watu waliokufa wakati wa safari za kuvuka bahari katika majira ya kiangazi. Taarifa iliyopo inasema wahamiaji 90 walizikwa katika eneo hilo. Idadi hiyo imetolewa kama makadirio yanayohusishwa na chanzo fulani, na haijaelezwa hapa kuwa ni hesabu kamili ya vifo vilivyotokea wakati wa mgogoro huo.
Kati ya usalama wa mpakani na maombolezo ya familia
Ziara hiyo ilipokelewa kwa bendera za Hispania na kauli mbiu za kuunga mkono. Tukio hilo linaonyesha jinsi baadhi ya wakazi wanavyoihusudu Serikali ya Hispania na wasiwasi wao baada ya mgogoro. Hali hiyo haiwakilishi maoni yote ya wakazi wa eneo hilo wala yale yanayotolewa Morocco.
Kwa familia za watu waliokufa au kupotea, suala la dharura ni muhimu zaidi kuliko mjadala wa mamlaka: kuwatambua ndugu zao, kuelewa mazingira ya vifo na kupata nafasi ya kuwaenzi. Kuweka mashada makaburini kulipa uzito suala hilo la kibinadamu, bila kufuta mabishano ya kisiasa kuhusu mpaka wala matatizo yanayowakabili watu wanaojaribu kuvuka.
Mgogoro huo pia ulionyesha jinsi usimamizi wa mpaka huu unavyotegemea ushirikiano kati ya Madrid na Rabat. Uhusiano mzuri kati ya nchi hizo huwezesha mawasiliano na kazi ya idara husika; kipindi cha mvutano kinaweza, kinyume chake, kufanya uratibu kuwa mgumu. Hata hivyo, safari za kuvuka haziwezi kuchukuliwa tu kama nyenzo ya kidiplomasia: zinawahusu watu, familia na jamii za pande zote za mpaka.
Mzozo unaovuka mipaka ya diplomasia
Hotuba ya mfalme inathibitisha hadharani msimamo wa Madrid na kuwahakikishia wakazi waliokuwa wakisubiri ishara kutoka kwa Serikali ya Hispania. Kwa Rabat, madai kuhusu Ceuta na Melilla bado ni suala la mamlaka. Mitazamo hiyo miwili inapaswa kutofautishwa: kuripoti tamko la mfalme hakumaanishi kutoa uamuzi kuhusu hadhi inayopingwa na Morocco.
Katika ngazi ya kikanda, ziara hii inakumbusha kwamba migogoro ya uhamiaji katika Mediterania ya magharibi ina matokeo ya ndani na ya kidiplomasia. Maamuzi yanayofanywa Madrid na Rabat yanaathiri wakazi wa Ceuta, jamii za Morocco zilizo mpakani na watu wanaosafiri. Umoja wa Afrika unaiweka Morocco katika Afrika Kaskazini, lakini Ceuta bado inasimamiwa na Hispania na haiwakilishwi kama nchi mwanachama tofauti ndani ya shirika la bara hilo.
Hatua zitakazofuata zitategemea zaidi uwezo wa miji mikuu hiyo miwili kuendeleza mazungumzo na ushirikiano wa mpakani, huku watu wanaohusika wakitendewa kwa utu, kuliko misemo iliyotamkwa kwenye sherehe. Suala la mamlaka, nalo, bado halijatatuliwa katika uhusiano wa kisiasa kati ya Morocco na Hispania.



