Rais wa zamani anapotoa wito wa mazungumzo huku akitangaza mipango ijayo ya kisiasa, swali linazidi mzozo kati ya viongozi wawili: ni nani anayeweza kuchangia kuiondoa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo katika migogoro yake, na kwa masharti gani? Huko Kinshasa, hotuba ya Joseph Kabila imeibua tena swali hilo, bila kutoa bado mpango wa kina wa utekelezaji.
Wito wa kuanzisha tena mazungumzo
Jumamosi, tarehe 9 Oktoba 2026, Joseph Kabila alilihutubia taifa la Kongo katika taarifa iliyosambazwa kwenye mitandao ya kijamii. Alituhumu utawala wa Félix Tshisekedi kwa kuzidisha migogoro ya kisiasa na kiusalama. Rais huyo wa zamani alisema kuwa mapendekezo aliyotoa Mei 2025 yalipuuzwa. Huo ni mtazamo wake wa kisiasa, wala si hitimisho huru lililothibitishwa na taarifa zilizopo.
Kabila alitetea hasa wazo la mazungumzo ya kitaifa jumuishi, yaani majadiliano yatakayowashirikisha viongozi, vyama vya kisiasa na asasi za kiraia. Anautuhumu utawala kwa kupendelea kuwatii wapinzani badala ya kufikia mwafaka. Pia alikosoa namna vita vinavyoendeshwa mashariki mwa nchi na kuyatuhumu mamlaka kwa kushirikiana na makundi yenye silaha. Tuhuma hizi nyeti zinapaswa kutofautishwa na ukweli uliothibitishwa kuhusu hali ilivyo: hotuba yake pekee haiwezi kuwa ushahidi wa madai hayo.
Rais huyo wa zamani pia alipinga makubaliano ya ushirikiano kuhusu madini muhimu yaliyofikiwa kati ya RDC na Marekani, akiyawasilisha kuwa tishio kwa uhuru wa taifa. Aliahidi kufafanua katika siku au majuma yajayo hatua anazotaka zichukuliwe. Kwa sasa, basi, hajawasilisha mpango mpya wa kina.
Mzozo wa kisiasa ndani ya mgogoro wa kikanda
Mabishano hayo yanajiri wakati juhudi za kidiplomasia zinaongezeka bila suluhu ya kudumu ya kisiasa kupatikana. RDC ni mwanachama wa Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC), Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC) na Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika ya Kati (CEEAC). Umoja wa Afrika pia unashiriki katika juhudi za amani. Mifumo hii ya kikanda ni muhimu kwa sababu ukosefu wa usalama mashariki mwa Kongo unahusisha mienendo inayovuka mipaka na maslahi ya kikanda.
Katika taarifa yake kuhusu hotuba hiyo, Radio Okapi inaripoti kuwa Kabila alitaja juhudi za EAC, SADC, CEEAC na Umoja wa Afrika, pamoja na mpango wa mazungumzo unaoongozwa na Baraza la Maaskofu Katoliki la Kitaifa la Kongo (CENCO) na Kanisa la Kristo nchini Kongo (ECC). Anasema kuwa njia hizo zilikataliwa. Kwa upande wake, msemaji wa serikali, Patrick Muyaya, alisema kuwa utawala unaunga mkono mazungumzo ya kitaifa yaliyoanzishwa na Félix Tshisekedi. Kwa hiyo, tofauti inahusu pia mfumo, washiriki na uhalali wa mchakato huo, si kanuni ya mazungumzo pekee.
Historia ya kisiasa ya Kabila pia inaathiri namna ujumbe wake unavyopokelewa. Aliongoza RDC kuanzia 2001 hadi 2019 na bado ni mtu mwenye ushawishi, lakini anayepingwa. Tarehe 30 Aprili 2026, Wizara ya Hazina ya Marekani ilitangaza vikwazo dhidi yake, ikimtuhumu kuunga mkono M23 na Muungano wa Fleuve Congo (AFC). Huo ni msimamo rasmi wa Washington, ambao rais huyo wa zamani anaupinga. Hatua hiyo inatatiza msimamo wake wa kidiplomasia na kuchochea mzozo kati ya wafuasi wake na utawala ulioko madarakani.
Madini, mamlaka ya taifa na manufaa kwa wananchi
Ukosoaji wa Kabila kuhusu madini unagusa mjadala halisi: jinsi ya kuvutia mitaji na kuhakikisha masoko ya bidhaa hizo huku tukihakikisha mapato, ajira na uchakataji wa ndani kwa Wakongo? Makubaliano ya RDC na Marekani ya tarehe 4 Desemba 2025 yanahusu minyororo ya ugavi wa madini muhimu, rasilimali ambazo ni muhimu hasa kwa teknolojia na mabadiliko ya nishati. Pia ni sehemu ya uhusiano wa kidiplomasia ambamo usalama, uwekezaji na upatikanaji wa rasilimali vimefungamana kwa karibu.
Tafsiri za makubaliano hayo zinatofautiana. Shirika la Habari la Kongo liliripoti Februari 2026 maelezo ya ofisa mmoja wa Kongo anayehusika na usimamizi wa rasilimali, aliyesema kuwa maandishi hayo hayakabidhi migodi moja kwa moja wala kuyapa makampuni ya Marekani haki za kipekee. Maelezo hayo hayamalizi mjadala: masharti ya uwekezaji na athari zake yatategemea utekelezaji wake, mikataba itakayofikiwa na usimamizi wa umma. Jamii za maeneo ya uchimbaji madini, wafanyakazi wa sekta ya uchimbaji mdogo na makampuni rasmi huenda zisiathiriwe kwa namna ileile.
Kwa wakazi wa mashariki mwa nchi, mijadala ya taasisi na madini bado ni ya pili ikilinganishwa na ukosefu wa usalama, kuhama makazi na ugumu wa kupata huduma. Huko Kinshasa na katika miji mingine, mgawanyiko wa kisiasa unaweza kuathiri imani kwa taasisi. Katika maeneo yanayozalisha madini, suala pia ni jinsi mapato yanavyogawanywa na uwezo wa serikali kuwalinda wananchi bila kuchochea mivutano mipya.
Hatua zitakazofuata zitategemea vitendo
Jibu la serikali linaonyesha kuwa wito wa Kabila tayari umeingia katika mzozo mpana wa kisiasa. Hata hivyo, mabadilishano ya kauli hayaonyeshi kama pande hizo mbili zitakubali mfumo wa pamoja, wala kama vyama vya kisiasa, vya kidini na vya kijamii vinavyohusika vitaweza kushiriki. Maudhui aliyotangaza rais huyo wa zamani, kama vile masharti ya mazungumzo yanayoungwa mkono na utawala, bado hayajafafanuliwa.
Katika ngazi ya kikanda, changamoto ni kuoanisha juhudi za amani badala ya kuzigeuza kuwa zana za ushindani kati ya miji mikuu au makundi hasimu ya Kongo. Kwa Wakongo, kipimo hakitakuwa maneno ya « kuiokoa » nchi, bali uwezo wa mipango hiyo kupunguza ghasia, kurejesha taasisi zinazoaminika na kuhakikisha makubaliano ya kiuchumi yanaleta manufaa zaidi ya tabaka la wasomi na wawekezaji. Mapendekezo yajayo ya Kabila na hatua madhubuti za serikali zitaonyesha kama awamu hii mpya itafungua majadiliano au kuongeza zaidi mzozo.



