Goma, diplomasia ya Afrika ilikabiliwa na swali la vitendo: usitishaji mapigano unaweza kutekelezwa vipi wakati makundi yenye silaha yanashikilia maeneo yao na wakazi wanaendelea kukabiliwa na mapigano? Ziara ya wawezeshaji wa Umoja wa Afrika iliwezesha kuanzishwa tena kwa mawasiliano. Hadi sasa, haikutangaza makubaliano mapya wala maendeleo yanayoweza kuthibitishwa ardhini.
Upatanishi unaowasiliana na wahusika
Oktoba 5, 2026, ujumbe wa Jopo la Wawezeshaji wa Umoja wa Afrika ulifanya mashauriano Goma, Kivu Kaskazini. Ujumbe huo uliongozwa na Sahle-Work Zewde, rais wa zamani wa Ethiopia, pamoja na Uhuru Kenyatta, rais wa zamani wa Kenya, na Mokgweetsi Masisi, rais wa zamani wa Botswana.
Mazungumzo hayo yalihusisha wawakilishi wa MONUSCO, ujumbe wa Umoja wa Mataifa wa kulinda amani nchini DRC, Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Kuratibu Masuala ya Kibinadamu, Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu, utaratibu wa pamoja wa uhakiki wa usalama na AFC/M23. Katika taarifa yake ya Oktoba 7, Umoja wa Afrika unasema mashauriano hayo yalilenga kupata maoni yao kuhusu amani, usalama na hali ya kibinadamu. Jopo linapaswa kuwasilisha hitimisho lake kwa mpatanishi wa UA na serikali ya Kongo.
Kwa mujibu wa chombo cha habari cha Kongo Actualite.cd, ujumbe huo pia uliendeleza mashauriano yake Kigali. Hatua hiyo inasisitiza mwelekeo wa kikanda wa mzozo huo: uhusiano kati ya Kinshasa na Kigali unaathiri moja kwa moja matarajio ya kupunguza mvutano, huku tuhuma za Rwanda kuiunga mkono AFC/M23 zikiendelea kupingwa na Kigali. Ni muhimu kutofautisha tuhuma hizo na mambo yaliyothibitishwa, na kuzihusisha na waliozitoa.
Kuunganisha michakato ya amani
Mpango huu ni sehemu ya mazingira yenye shughuli nyingi za kidiplomasia. Mchakato wa Doha unalenga mazungumzo kati ya serikali ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na AFC/M23. Wakati huohuo, mazungumzo ya Washington yanahusu uhusiano kati ya Kinshasa na Kigali. Umoja wa Afrika unajaribu kuratibu njia hizi badala ya kuzichukulia kama mazungumzo tofauti.
Mwezi Julai, jopo na sekretarieti ya pamoja vilibuni Gaborone mpango kazi wa miezi sita, unaohusu kipindi cha Julai hadi Desemba 2026. Unajumuisha uratibu wa kisiasa na kiusalama, upatikanaji wa misaada ya kibinadamu, mazungumzo na makundi yenye silaha, ushirikiano wa kiuchumi wa kikanda na ushiriki wa asasi za kiraia, wanawake na vijana. Sasa changamoto ni kuugeuza mfumo huo kuwa ahadi zinazoweza kutekelezwa na kufuatiliwa.
DRC ni mwanachama wa Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC) na Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), mashirika mawili ya kikanda yanayohusika katika juhudi za kidiplomasia. Eneo la Maziwa Makuu linaongeza ngazi nyingine ya uratibu, huku mipaka na maslahi ya usalama yakihusiana kwa karibu. Kwa hiyo, mwezi Julai Umoja wa Afrika ulitangaza kuwa unataka kuoanisha hatua zake na juhudi za Doha na Washington, pamoja na mashirika ya kikanda.
Usitishaji mapigano, mtihani wa haraka
Goma, jopo lilizitaka pande zote kuheshimu kikamilifu ahadi zao za kusitisha mapigano, kushirikiana na mifumo ya uhakiki na kuepuka vitendo vinavyoweza kuhatarisha mazungumzo. Pia lilisisitiza ulinzi wa raia, hasa wanawake na wasichana, kuzuia ukatili wa kingono, kuwajibisha wahusika wa ukiukaji na kuruhusu misaada ya kibinadamu kufika bila kizuizi.
Wito huu unaonyesha pengo kati ya mazungumzo na maisha ya kila siku. Kwa wakazi wa maeneo yaliyoathiriwa, uaminifu wa mchakato wa amani hupimwa kwa usalama wa kusafiri, kuendelea kwa huduma za afya na shule, na uwezekano wa kupata msaada. Kwa mamlaka ya Kinshasa, suala pia linahusu mamlaka ya kujitawala na uadilifu wa eneo la nchi. Kwa wahusika waliopo Goma, mazungumzo yanahusu nafasi yao katika suluhu ya kisiasa. Vipaumbele hivi havifanani.
Ukweli kwamba AFC/M23 inadhibiti Goma unayapa umuhimu maalumu wa kisiasa mikutano yoyote mjini humo. Lakini mashauriano na vuguvugu hilo hayamaanishi kutambuliwa kwa mamlaka yake wala kufikiwa kwa makubaliano na Kinshasa. Taarifa ya UA inasisitiza wazi mamlaka ya kujitawala, umoja na uadilifu wa eneo la DRC. Pia inabainisha kuwa kanuni hizo zinapaswa kuleta maboresho yanayoonekana kwa jamii zilizoathiriwa.
Hatua moja, bado si mafanikio makubwa
Kuwepo kwa wawezeshaji wa Afrika Goma kunaweza kusaidia kudumisha njia ya mazungumzo na kuoanisha ratiba za kidiplomasia. Hata hivyo, taarifa za umma zinazopatikana hazitaji makubaliano yoyote yaliyotiwa saini wakati wa ziara, wala utaratibu mpya wa kuondoa wanajeshi au kupokonya silaha. UA inazungumzia mashauriano na hatua za kuimarisha uaminifu. Kwa hiyo, kuieleza hatua hii kama mafanikio makubwa kungeenda zaidi ya mambo yaliyothibitishwa.
Ufuatiliaji utategemea utekelezaji wa mpango kazi na uwezo wa pande hizo kufanya ahadi zao zithibitishwe. Pia itabidi kufuatilia iwapo wito wa kusitisha mapigano na kuruhusu misaada ya kibinadamu utaathiri hali katika maeneo husika. Kwa Umoja wa Afrika, changamoto ni mbili: kuendeleza upatanishi unaoongozwa na wahusika wa Afrika na kupata uratibu halisi na juhudi za nje na za kikanda ambazo tayari zimeanzishwa.
Kwa DRC na majirani zake, suala ni kubwa kuliko mkutano mmoja. Maadamu mipango ya kidiplomasia haipunguzi hatari kwa raia na kufafanua wajibu wa pande husika, kuongezeka kwa michakato kunaweza kuendelea bila matokeo yanayoonekana. Kwa hiyo, hatua inayofuata yenye manufaa haitakuwa tamko jingine, bali ishara inayoweza kuthibitishwa ya kuheshimiwa kwa usitishaji mapigano na kuendelea kwa mazungumzo.
Vyanzo vya uhakiki: taarifa ya Jopo la Wawezeshaji wa Umoja wa Afrika, Actualite.cd kuhusu mashauriano Goma na Kigali, Dépêche.cd kuhusu ujumbe Goma na mpango kazi wa Umoja wa Afrika wa Julai-Desemba 2026.



