Katika Jangwa la Mashariki, Misri inataka kubadilisha utajiri wa chini ya ardhi kuwa kichocheo halisi cha viwanda. Ni dau la kifedha na pia la kimkakati: kuvutia mitaji, kuzalisha zaidi nchini na kuunganisha vyema uchimbaji na shughuli za uchakataji.
Ishara inayoonekana zaidi kwa sasa inatoka kwenye dhahabu. Hata hivyo, mamlaka za Misri hazijawekea malengo yao kwenye madini hayo ya manjano pekee. Fosfeti, chuma, shaba, fedha na manganizi pia ni miongoni mwa rasilimali ambazo Cairo inataka kuzitumia kwa ufanisi zaidi.
Jangwa la Mashariki kiini cha kufufua uchimbaji madini
Toleo la tano la Jukwaa la Uchimbaji Madini la Misri lilifanyika Cairo tarehe 28 na 29 Septemba 2026. Mkutano huo uliwakutanisha maafisa wa umma, kampuni za uchimbaji madini, wawekezaji na taasisi za kifedha. Waandaaji walitangaza kuwa zaidi ya washiriki 6,000 kutoka nchi zaidi ya 50 walitarajiwa kuhudhuria.
Serikali ya Misri ilithibitisha hapo lengo kuu: kuongeza mchango wa shughuli za uchimbaji madini katika pato la taifa hadi takriban 6% ifikapo 2030, kutoka chini ya 1% kwa sasa. Waziri wa Petroli na Rasilimali za Madini, Karim Badawy, aliwasilisha lengo hilo kama matokeo yanayotarajiwa ya mageuzi yanayolenga kuboresha utafutaji, ufadhili na ushiriki wa sekta binafsi.
Mbinu hii ni sehemu ya mwelekeo wa hivi karibuni wa uchumi wa Misri. Baada ya miaka kadhaa ya shinikizo la upatikanaji wa fedha za kigeni, mfumuko wa bei na hitaji la kuvutia uwekezaji wenye tija, Cairo inatafuta vyanzo mbalimbali vya mapato. Kwa hiyo, lengo si kuchimba zaidi pekee. Pia ni kuendeleza huduma za uchimbaji madini, ajira zenye ujuzi, uchakataji viwandani na mauzo ya nje.
Katika ngazi ya kikanda, Misri si mwanachama wa jumuiya ya kiuchumi kama ECOWAS au SADC. Iko Afrika Kaskazini na ina uhusiano na Umoja wa Arabu wa Maghreb, huku pia ikiwa na nafasi muhimu ndani ya Umoja wa Afrika. Eneo lake kati ya Bahari ya Shamu, Mediterania na Mashariki ya Kati pia linaipa jukumu maalumu la usafirishaji wa madini yanayoelekezwa kwenye masoko ya Afrika, Arabu na Asia.
Dhahabu inavutia matangazo ya kwanza ya miradi halisi
AngloGold Ashanti, inayoendesha mgodi wa Sukari, ilitangaza kwenye jukwaa hilo kuwa imewasilisha maombi ya maeneo 19 ya utafutaji wa dhahabu katika Jangwa la Mashariki. Kwa mujibu wa taarifa zilizoripotiwa na Arab Finance na kuthibitishwa na Mamlaka ya Rasilimali za Madini ya Misri, maeneo hayo yatakuwa na ukubwa wa zaidi ya kilomita za mraba 3,000.
Sukari tayari ni mfano mkuu wa sekta ya dhahabu nchini Misri. Mgodi huo, ulio karibu na Marsa Alam, umekuwa ukifanya kazi tangu 2009. Unamilikiwa kwa usawa na kampuni tanzu ya AngloGold Ashanti na Mamlaka ya Rasilimali za Madini na Viwanda vya Uchimbaji Madini ya Misri. Kundi hilo la Afrika Kusini lilichukua udhibiti wa mali hiyo baada ya kununua Centamin mnamo Novemba 2024.
Kampuni hiyo pia inapanga kutumia dola milioni kadhaa kuanza mwaka 2027 kutafuta madini katika maeneo ambayo bado hayajafanyiwa utafiti wa kutosha. Tangazo hili linaendeleza kazi ambazo tayari zimeanzishwa katika maeneo yanayozunguka Sukari. AngloGold Ashanti inaeleza kuwa Jangwa la Mashariki lina matumaini ya kijiolojia, lakini bado halijachunguzwa kwa kiwango kikubwa kwa kutumia mbinu za kisasa.
Maslahi hayatoki kwa kampuni iliyokwisha jikita nchini pekee. Saudi Gold Refinery, kampuni iliyoko Riyadh, ilisema imeomba leseni saba za uchimbaji dhahabu nchini Misri. Inatarajia kuwekeza zaidi ya dola milioni 200 iwapo itapewa vibali hivyo. Hata hivyo, taarifa hii inategemea kupata vibali husika na bado haimaanishi kuwa uwekezaji huo umefanyika.
Kampuni nyingine, zikiwemo Afaq Mining, pia zimeonyesha nia ya kuingia katika sekta hiyo. Miradi hii inaonyesha kuwa mageuzi ya Misri yanaanza kuvutia wawekezaji. Hata hivyo, haihakikishi kupatikana kwa akiba inayoweza kuchimbwa wala kuanza kwa uzalishaji katika maeneo husika.
Rasilimali zinazojulikana, lakini bado hazijachakatwa kwa kiwango kikubwa
Uwezo wa Misri wa kuzalisha dhahabu hukadiriwa mara kwa mara kuwa takriban wakia milioni 7.3, sawa na karibu tani 226. Idadi hii ni makadirio ya rasilimali, si akiba inayoweza kurejeshwa mara moja. Kwa hiyo, inapaswa kutofautishwa na akiba inayoweza kuchimbwa kwa faida na uzalishaji uliorekodiwa kwa hakika.
Kulingana na takwimu zilizotajwa kutoka Shirika la Utafiti wa Jiolojia la Marekani (USGS), Misri ilizalisha takriban tani 17 za dhahabu mwaka 2024. Inakadiriwa kuwa Sukari ilizalisha tani 14.1. Hivyo mgodi huo unaendelea kuwa na mchango mkubwa katika uzalishaji wa kitaifa, jambo linaloimarisha umuhimu wake wa kiuchumi na pia utegemezi wa sekta hiyo kwa miradi michache mikubwa.
Kuongezeka kwa bei ya dhahabu tangu 2024 kunafanya utafutaji kuvutia zaidi. Kunaongeza thamani inayoweza kupatikana kutoka kwenye migodi mipya na, kwa nadharia, kurahisisha upatikanaji wa ufadhili. Hata hivyo, gharama bado ni kubwa. Utafiti wa kijiolojia, barabara, nishati, maji, mitambo ya uchakataji na usimamizi wa taka za migodi vyote vinahitaji ufadhili.
Kwa hiyo, changamoto kwa Misri ni kubadilisha faida ya kijiolojia kuwa mnyororo wa thamani. Kuongeza uzalishaji hakutatosha iwapo mapato yataendelea kujikita kwenye uchimbaji na vifaa, huduma za kiufundi na uchakataji vitategemea kwa kiasi kikubwa uagizaji kutoka nje. Katika hali hii, mafunzo kwa wahandisi, wanajiolojia na mafundi wa Misri yanakuwa suala muhimu.
Fosfeti na uchakataji viwandani katika malengo
Dhahabu ilitawala matangazo ya jukwaa hilo, lakini fosfeti ina nafasi muhimu katika mkakati wa taifa. Benki ya Dunia ilijadiliana na mamlaka za Misri kuhusu mbinu za ufadhili, usaidizi kwa miradi binafsi na kuimarisha ujuzi katika sekta ya uchimbaji madini.
Fosfeti ina umuhimu wa pekee kwa sababu inaweza kusambaza malighafi kwa viwanda vinavyoitumia kama pembejeo. Hutumika hasa kutengeneza mbolea, sekta inayohusiana moja kwa moja na kilimo na usalama wa chakula. Kwa hiyo, maendeleo yake yanaweza kuwa na athari tofauti na ya dhahabu, kwa kusaidia shughuli za viwanda na kilimo zilizo karibu zaidi na soko la ndani.
Mafanikio ya mpango huo pia yatategemea mfumo wa udhibiti. Cairo inataka kutoa masharti yanayoonekana kuwa na ushindani zaidi kwa wawekezaji, huku ikidumisha nafasi yake ya kusimamia rasilimali. Mgawanyo wa mapato, kodi, uwazi katika utoaji wa vibali, ulinzi wa wafanyakazi na usimamizi wa mazingira vitafuatiliwa kwa karibu.
Manufaa hayatakuwa sawa katika maeneo yote. Cairo inajikita kwenye maamuzi na huduma za kifedha, ilhali maeneo ya migodi yako katika sehemu za mbali za jangwani. Kwa hiyo, jamii za wenyeji zitatarajia ajira, miundombinu na huduma endelevu, si shughuli za uchimbaji wa muda tu.
Malengo yatakayopimwa kwa vitendo
Jukwaa la Uchimbaji Madini la Misri limethibitisha zaidi mwelekeo mmoja: Misri inataka kufanya uchimbaji madini kuwa mhimili mwingine wa uchumi wake. Matangazo kuhusu AngloGold Ashanti na Saudi Gold Refinery yameifanya nchi hiyo ionekane zaidi. Hata hivyo, bado yako katika hatua za utafutaji, maombi ya vibali au nia ya kuwekeza.
Hatua inayofuata itakuwa ya vitendo: kutoa leseni, kuthibitisha rasilimali, kupata ufadhili na kujenga uwezo wa uchakataji. Serikali pia italazimika kuonyesha kuwa mageuzi hayo yanaweza kuzaa miradi ya mara kwa mara, zaidi ya mfano wa Sukari pekee.
Kwa Afrika Kaskazini na Umoja wa Afrika, itakuwa muhimu kufuatilia uzoefu wa Misri. Unazua swali linalowahusu nchi nyingi barani: jinsi ya kubadilisha utajiri wa chini ya ardhi kuwa viwanda vinavyozalisha thamani, ujuzi na mapato ya umma yanayotabirika. Jibu halitapimwa sana kwa idadi ya matangazo, bali kwa kiwango cha uzalishaji, ajira zitakazoundwa na sehemu ya madini itakayochakatwa nchini ifikapo 2030.



