Mkopo maalumu kwa uchumi ambao bado unaendeshwa na kilimo
Nchini Burundi, kilimo hakilipi chakula cha familia pekee. Pia ndicho kinachowezesha uchumi, urari wa biashara na sehemu kubwa ya ajira. Nchi inapoutegemea sana ardhi, changamoto halisi si kuzalisha zaidi tu. Muhimu zaidi ni kupata ufadhili kwa njia tofauti, ili kutoka kwenye mashamba madogo na kufikia shughuli zenye faida, zinazochakata mazao na kuyauza. Takwimu za FAO zinaonyesha kuwa sekta hii inatoa asilimia 84 ya ajira, takriban asilimia 95 ya chakula kinachopatikana na asilimia 39.6 ya Pato la Taifa la Burundi.
Katika muktadha huu, Gitega, mji mkuu wa kisiasa wa nchi, inaweka matumaini kwenye mfuko mpya wa mikopo wa BIF bilioni 300, sawa na takriban dola milioni 100.5, unaotolewa na CRDB Bank Burundi kwa riba ya asilimia 5 kwa mwaka. Mpango huu unalenga kilimo, ufugaji, uchakataji wa mazao ya kilimo na mifugo, pamoja na shughuli nyingine zinazoonekana kuwa na athari kubwa kiuchumi.
Mambo yaliyo katika mpango uliotangazwa na mamlaka
Utaratibu huu, uliotangazwa na serikali ya Burundi, unalenga kufadhili vifaa, mashine za kilimo na uwekezaji unaohitajika kwa miradi ya uzalishaji. Pia ni sehemu ya mkakati mpana zaidi: kurahisisha upatikanaji wa ardhi za umma kwa miradi ya kilimo, huku taratibu mbili tofauti zikidumishwa. Ugawaji wa ardhi uko chini ya wizara inayohusika na Mazingira, Kilimo na Ufugaji, huku maombi ya ufadhili yakiwasilishwa kupitia benki ya biashara ya CRDB Bank Burundi.
Uamuzi wa kutumia benki ya biashara ni muhimu. Unaonyesha kuwa serikali inatafuta kuhamasisha sekta ya fedha ichukue nafasi ya ufadhili wa umma ambao ni finyu mno. Dhamira ni rahisi: ikiwa watekelezaji wa miradi watapata mikopo kwa urahisi zaidi, wanaweza kununua vifaa, kumwagilia mashamba, kuchakata na kuhifadhi mazao, na kuyauza kwa ufanisi zaidi. Lakini mafanikio yatategemea ubora wa maombi, uwezo wa wakulima kurejesha mikopo na kasi ya utoaji wa fedha. CRDB Bank Burundi inajieleza kuwa benki iliyo karibu na wananchi na inayokuza ujumuishaji wa kifedha, huku mamlaka za Burundi zikieleza kuwa kufunguliwa kwake hivi karibuni Kibimba ni ishara ya kuimarishwa kwa mfumo wa benki.
Serikali pia imehusisha mfuko huu na hatua ambazo tayari zimechukuliwa katika miaka ya karibuni, hasa ugawaji wa mbegu bora na ruzuku ya mbolea. Lengo lililotangazwa ni kuongeza uzalishaji, kuchakata mazao nchini, kuunda ajira, kupunguza uagizaji wa chakula na kuongeza mauzo ya nje. Mwelekeo huu unaendana na Dira ya Burundi 2040-2060, ambayo inaweka kilimo kama kichocheo cha uundaji wa utajiri na inalenga kutenga asilimia 10 ya bajeti ya serikali kwa sekta hiyo, ikilinganishwa na asilimia 9.4 mwaka 2022.
Kwa nini ufadhili bado ni jambo kuu
Changamoto ya Burundi si ukosefu wa shughuli za kilimo, bali uzalishaji mdogo. Katika nchi yenye shinikizo kubwa la idadi ya watu na ambako mashamba mara nyingi ni madogo, yamegawanyika na hayana mashine za kutosha, kila msimu hutegemea upatikanaji wa pembejeo, mikopo na masoko. Benki ya Dunia inaeleza kuwa uchumi umetawaliwa na shughuli zenye uzalishaji mdogo, huku takriban asilimia 85 ya ajira zikiwa katika kilimo cha kujikimu. Kwa upande wake, IMF inakadiria kuwa mikopo kwa sekta binafsi ilishuka hadi karibu asilimia 35 ya Pato la Taifa mwaka 2025, kutoka takriban asilimia 41 mwaka 2023-2024.
Kwa maneno mengine, ahadi ya BIF bilioni 300 haipaswi kuchukuliwa kama tangazo la benki tu. Zaidi ya yote, inaonyesha ugumu wanaokumbana nao wakulima, wafugaji na wachakataji katika kupata ufadhili unaowafaa. Kwa kawaida benki hazitoi mikopo kwa urahisi kwa shughuli zinazokabiliwa na hatari za hali ya hewa, faida ndogo na ucheleweshaji wa malipo. Hata hivyo, sehemu muhimu ya mapato ya vijijini hutegemea shughuli hizo. Mikoani, manufaa ya mpango kama huu yanaweza kuonekana wazi: matrekta zaidi, viwanda vingi zaidi vya uchakataji, upotevu mdogo baada ya mavuno na ajira nyingi zaidi za msimu. Mijini, athari inayotarajiwa ni upatikanaji wa bidhaa sokoni na utulivu wa bei.
Serikali ya Burundi pia inazungumzia uchumi unaopaswa kuzalisha kwa kiwango kikubwa zaidi. Lengo hili linaendana na vipaumbele vya Benki ya Maendeleo ya Afrika, ambayo hivi karibuni ilisisitiza changamoto za ufadhili wa maendeleo nchini Burundi na umuhimu wa kuhamasisha rasilimali zaidi kwa sekta za uzalishaji. Nchi bado inakabiliwa na uhaba wa ukwasi, upungufu wa fedha za kigeni na mfumuko mkubwa wa bei, ingawa ukuaji wa uchumi umeendelea kuhimili hali hiyo.
Uamuzi huu unasema nini kuhusu Burundi na mazingira yake ya kikanda
Burundi haifanyi maamuzi haya peke yake. Nchi hiyo ni mwanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, au EAC, shirika la kikanda lenye nchi wanachama washirika wanane na makao yake makuu Arusha, Tanzania. EAC inasisitiza ujumuishaji wa uchumi, uzalishaji wa bidhaa zenye thamani iliyoongezwa na uwekezaji kama vichocheo vya muunganiko wa kikanda. Katika muktadha huu, kuimarisha viwanda vya mazao ya kilimo nchini Burundi si hatua ya pekee tu: pia ni njia ya kuandaa biashara za ndani kwa soko kubwa zaidi la kikanda.
Umuhimu wake unaenea hata nje ya EAC. Eneo la Biashara Huria la Bara la Afrika, linalosimamiwa na Umoja wa Afrika, limekusudiwa kurahisisha biashara kati ya nchi za Afrika na minyororo ya thamani ya kikanda. Burundi inataka kupata nafasi imara zaidi humo ikiwa kilimo chake hatimaye kitaondoka katika mfumo wa kujikimu. Huo ndio hasa mwelekeo uliowekwa katika Dira ya Burundi 2040-2060: kuunganisha kilimo, uchakataji wa ndani, ajira na usalama wa chakula.
Bado kuna swali la msingi: je, mfuko huu utawafikia wakulima wenye uwezo wa kuwekeza kwa kweli, au waendeshaji waliokwisha kuwa na miundo imara pekee? Hapo ndipo athari halisi itakapoamuliwa. Ikiwa mikopo itawafikia wazalishaji, vyama vya ushirika na biashara ndogo na za kati za mazao ya kilimo, mpango huo unaweza kuunga mkono mnyororo mzima, kutoka shambani hadi kiwandani. Ikiwa itabaki kwenye maombi machache imara, huenda ikaongeza upatikanaji wa ufadhili, lakini bila kubadilisha kwa kina uchumi wa vijijini. Nchini Burundi, mapambano ya maendeleo mara nyingi hufanyika kwenye mpaka huo: kupeleka mikopo mahali utajiri unapozalishwa, kisha kuusindikiza hadi sokoni.



