Ijumaa, 20 Novemba 2026

Jiunge

MazingiraToleo Sudan KusiniSudan Kusini

Boma-Badingilo yaijaribu Sudan Kusini kuhusu uhifadhi na amani

Kusini-mashariki mwa Sudan Kusini, mandhari ya uhamaji ya Boma-Badingilo imeingizwa katika Orodha ya Urithi wa Dunia ulio Hatarini. UNESCO yaonya kuhusu migogoro, tabianchi na uhai wa njia muhimu kwa mamilioni ya wanyama.

Meza ya mkutano wa kilele mjini Juba ikiwa na mafaili, vipokea sauti vya tafsiri na bendera ndogo zisizoonekana vizuri katika ukumbi wa taasisi.

Ukanda wa ikolojia wenye umuhimu unaovuka mipaka yake

Kusini-mashariki mwa Sudan Kusini, msimu wa mvua haubadili tu njia. Pia huongoza mwendo wa mamilioni ya wanyama katika eneo ambalo ramani za kiutawala haziwezi kulieleza kikamilifu. Huko, bioanuwai inategemea maji na amani kwa pamoja, na ulinzi wa hifadhi hauwezi kufikiriwa bila kuzingatia eneo linaloizunguka.

Hilo ndilo linaloipa uzito tuzo ya kutambuliwa kwa mandhari ya uhamaji ya Boma-Badingilo, wakati Kamati ya Urithi wa Dunia ya UNESCO ilipoamua, mjini Busan, kuiingiza katika Orodha ya Urithi wa Dunia na pia katika Orodha ya Urithi wa Dunia ulio Hatarini. Eneo hilo lina ukubwa wa hekta 11,236,800, yaani zaidi ya km² 112,000, na linajumuisha, miongoni mwa maeneo mengine, Hifadhi ya Taifa ya Boma, Hifadhi ya Taifa ya Badingilo, nyanda za mafuriko na savana zinazoenea hadi karibu na mpaka wa Ethiopia.

Juba yaweka dau kwa ishara, UNESCO yaangazia dharura halisi

Sudan Kusini, ambayo imekuwa huru tangu 2011, bado inatafuta misingi thabiti. Uchumi wake bado ni dhaifu, taasisi zake ziko chini ya shinikizo na athari za migogoro zinaendelea kuathiri upatikanaji wa huduma, barabara na maeneo ya vijijini. Katika hali hii, uhifadhi si anasa. Unategemea usalama, rasilimali za ufuatiliaji na uwezo wa serikali kushirikiana na jamii zinazoishi karibu na eneo hilo. Nchi hiyo pia ni mwanachama wa Mamlaka ya Maendeleo ya Kiserikali, IGAD, na Jumuiya ya Afrika Mashariki; ECOWAS haihusiki hapa, kwa kuwa Sudan Kusini iko Afrika Mashariki.

Uamuzi wa UNESCO haujatokea bila sababu. Miezi michache mapema, Februari 2026, mamlaka za Sudan Kusini zilikuwa tayari zimeidhinisha uteuzi wa dharura wa eneo hilo kwa ajili ya kuingizwa katika orodha ya dunia. Waziri wa Uhifadhi wa Wanyamapori na Utalii, Denay Jock Chagor, na Waziri wa Utamaduni, Makumbusho na Urithi wa Taifa, Sarah Nyanath, walitia saini nyaraka zilizohitajika mjini Juba ili kuwasilisha ombi hilo. Hatua hiyo ya awali inaonyesha kuwa nchi imeamua kusonga mbele, licha ya gharama za kisiasa na kiutawala za ombi kama hilo.

Jambo kuu ni udhaifu wa mandhari hiyo. UNESCO inaeleza kuwa eneo hilo la ikolojia lina mojawapo ya uhamaji mkubwa zaidi wa mamalia wa nchi kavu duniani, huku kukiwa na makadirio ya kob milioni sita wenye masikio meupe, tiang na swala wa Mongalla wanaohama kulingana na hali ya mazingira. Eneo hilo pia lina tembo, simba, chui, mbwa-mwitu wa Kiafrika, hartebeest, twiga na aina nyingi za ndege. Mwendo huo wa wanyama, unaoonekana kwa kiwango kikubwa na kutegemea njia za asili ambazo bado hazijagawanyika sana, ndio unaolifanya eneo hili kuwa la kipekee.

Kati ya vita, tabianchi na shughuli za wenyeji, ulinzi wa eneo ni mtihani wa utawala

Kuingizwa kwenye orodha ya maeneo yaliyo hatarini kunaonyesha hali halisi, si kwamba hakuna kinachoweza kufanyika. UNESCO inataja vitisho vinavyohusishwa na migogoro ya silaha na mabadiliko ya tabianchi. Kwa maneno mengine, hatari haitokani tu na shinikizo la utalii au uharibifu wa taratibu wa makazi ya wanyamapori. Pia inatokana na mazingira ambamo harakati za watu na wanyama zinaweza kuzuiwa na ukosefu wa usalama, rasilimali zinagombaniwa na misimu ya mvua inazidi kutotabirika. Katika hali kama hiyo, kuwalinda wanyamapori kunamaanisha kulinda misimu, nyanda za mafuriko na shughuli za wenyeji zinazoendana navyo.

Kwa mamlaka za Juba, suala hili pia lina umuhimu wa kiuchumi. Eneo la urithi wa dunia linaweza kuvutia ufadhili, kuendeleza utalii wa mazingira na kuipa nchi jukwaa la kujitangaza lisilohusishwa tu na simulizi za migogoro. Lakini matokeo hayo hayaji yenyewe. Bila barabara salama, uwepo endelevu wa utawala na mazungumzo na jamii za wafugaji na wakazi wa maeneo ya kando, kuorodheshwa kunabaki kuwa cheo, si sera ya umma. Hivyo, kuna malengo mawili: kutambuliwa kimataifa kwa urithi wa kipekee, na kuweka taasisi chini ya shinikizo ili zihakikishe ulinzi wake halisi.

Suala hili linawahusu moja kwa moja wakazi wa eneo hilo. Kwao, ardhi si mandhari tu. Inategemewa kwa ufugaji, safari, uvuvi wa msimu na aina za muda mrefu za kutegemea maji na malisho. Katika vituo vya mijini, kuorodheshwa huko kunaweza kuchukuliwa kama ishara ya kuaminika kimataifa. Katika maeneo ya pembezoni, kutapimwa kwa manufaa halisi: usalama, ushirikishwaji katika mashauriano, upatikanaji wa mapato na kupunguza migogoro ya matumizi ya ardhi. Mara nyingi hapo ndipo mafanikio halisi ya hatua ya uhifadhi huamuliwa.

Umuhimu kwa Afrika Mashariki na ishara kwa Umoja wa Afrika

Ombi la Boma-Badingilo linazidi suala la Sudan Kusini pekee. Linakumbusha kuwa Afrika Mashariki, mifumo mikubwa ya ikolojia haikomei kwenye mipaka ya kisiasa. Njia za uhamaji, mabonde ya maji na maeneo ya malisho hufuata mantiki ya kikanda. Ndiyo maana uratibu kati ya Juba, IGAD, EAC na nchi jirani zinazohusika ni muhimu sawa na uamuzi uliofanywa Busan. Barani Afrika, uhifadhi wa maeneo makubwa haufanikiwi mara nyingi kwa kujitenga.

Umuhimu wake kwa bara zima uko wazi. Afrika inazidi kuingia katika kipindi ambacho maeneo ya asili yanayotambuliwa duniani si vivutio tu, bali pia ni maeneo yanayohitaji kulindwa dhidi ya tabianchi na migogoro. Mfano wa Sudan Kusini unaonyesha pia kwamba nchi iliyoathiriwa na ukosefu wa utulivu inaweza kuwasilisha ombi kubwa la urithi na kulifanikisha. Kwa Umoja wa Afrika na mashirika ya kikanda, somo ni rahisi: urithi wa asili si suala la pembeni. Unahusu usalama wa chakula, utalii, mamlaka ya kimazingira na nafasi ya jamii katika usimamizi wa rasilimali.

Sasa kinachofuata ni hatua za kiutawala na kiutendaji. Kuorodheshwa pekee hakulindi nyanda, njia za uhamaji wala wanyamapori. Kunafungua fursa. Swali halisi kwa Juba na kwa eneo zima ni iwapo fursa hiyo itatumika kuimarisha ufuatiliaji, ufadhili na ushirikiano wa kuvuka mipaka, au eneo hilo litabaki kuwa hazina inayotambuliwa wakati tayari ni kuchelewa kuihifadhi kwa muda mrefu.

Tafsiri ya kiotomatiki. Toleo asili la Kifaransa

Chemsha bongo

Mazingira ya Afrika: chemsha bongo

6 questions