Nchini Côte d’Ivoire, mazishi hayaishii tu kwenye kuzika. Wakati mwingine hukutanisha familia pana, majirani na jamii nzima katika mila, milo na sherehe za siku kadhaa. Mshikamano huo una gharama: kwa baadhi ya kaya, kumuenzi mpendwa kunamaanisha kukusanya fedha ambazo ni vigumu kupata.
Heshima inayotolewa na jamii nzima
Desturi hutofautiana kulingana na familia, maeneo, dini na uwezo wa kifedha. Katika baadhi ya jamii, sherehe zinazochukua muda mrefu humuenzi marehemu, kuwakaribisha jamaa ambao wakati mwingine wametoka mbali na kuashiria mwisho wa maombolezo. Hata hivyo, kuziwasilisha kama desturi inayofanana kila mahali kutakuwa kupotosha: si familia zote za Côte d’Ivoire zinazoendesha mazishi kwa njia moja.
Kisa cha Valérie Bli Lou, mfanyabiashara anayetoka katika familia isiyo na uwezo mkubwa na ni wa jamii ya Guro, kinaonyesha shinikizo la kifedha linaloweza kusababishwa na maandalizi hayo. Anasema kuwa kwa ajili ya mazishi ya baba yake, tayari ametumia takribani faranga milioni 2.5 za CFA, zikiwemo milioni 1.4 kwa ng’ombe watatu waliokusudiwa kutumika kwenye karamu. Alieleza kuwa alitaka kuheshimu desturi za jamii yake na alihusisha heshima hiyo na baraka za familia. Kiasi hicho na kauli zake zimeripotiwa katika simulizi kuhusu sherehe hiyo.
Gharama si lazima ziishie kwa wanyama na chakula. Usafirishaji wa mwili, jeneza, mavazi, maua, kaburi na kuwakaribisha wageni vinaweza kuongeza matumizi. Kiasi hutegemea mahali, muda wa sherehe na matarajio ya familia. Utafiti wa kitaaluma kuhusu matumizi ya mazishi miongoni mwa wanawake wa Guro unaonyesha kuwa wajibu huu pia unahusiana na majukumu ya kifamilia na mazungumzo kuhusu ufadhili wake.
Gharama na mshikamano
Michango ya jamaa inaweza kusaidia kulipia gharama. Hata hivyo, si mara zote huondoa mzigo unaowakabili wanaoratibu shughuli, hasa wanapolazimika kutoa fedha mapema au kutimiza matarajio ya washiriki wengi. Hamu ya kutomwacha jamaa bila heshima inayostahili inaweza kuambatana na hofu ya kuhukumiwa na jamii au ushindani kati ya familia.
Kwa hiyo, ni muhimu kuepuka kuziona mila hizi kama matumizi ya kujionyesha tu. Mazishi pia yana jukumu la kijamii: hukutanisha watu, kudumisha uhusiano na kuwawezesha jamaa kushiriki moja kwa moja katika maombolezo. Lakini hali hiyo ya kijamii haifanyi gharama kuwa ndogo. Kinyume chake, inaweza kusababisha gharama kugawanywa bila usawa, kulingana na rasilimali, jinsia na nafasi ya mtu ndani ya familia.
Utafiti wa kitaaluma kuhusu desturi za Guro unaeleza sherehe ambazo chakula ni sehemu kubwa ya matumizi na gharama hutofautiana kulingana na uwezo wa familia. Pia unakumbusha kuwa makundi ya kidini yanaweza kutoa msaada wa kujitolea. Uchunguzi huu unaangazia desturi za mazingira maalumu: hauwakilishi wastani wa kitaifa wala kueleza mila zote za Côte d’Ivoire.
Biashara za ndani zinazohusiana na mazishi
Yopougon, wilaya ya Abidjan, kuna biashara zinazokidhi mahitaji haya: majeneza, mavazi ya mazishi, maua ya bandia, mawe ya makaburi na bidhaa nyingine. Gertrude Brou, muuzaji wa bidhaa hizo na ambaye kwa mujibu wa ushuhuda ulioripotiwa amekuwa akiandaa miili kwa miaka kumi na tano, anaeleza shughuli hiyo kuwa huduma inayokidhi mahitaji halisi. Kwa wafanyabiashara na watoa huduma, mazishi kwa hiyo ni sekta ya ajira, ingawa kifo bado ni mada nyeti.
Shughuli hii inaunganisha kazi na huduma mbalimbali, kuanzia maandalizi ya mwili hadi upangaji wa sherehe. Haimaanishi kuwa familia zote zinaweza kumudu chaguo nafuu. Pale ambapo desturi zinahitaji kuwakaribisha watu wengi, gharama za chakula na usafiri zinaweza kuwa mzigo mkubwa zaidi kwa kaya zisizo na uwezo kuliko familia zinazoweza kugawana gharama au kuomba msaada kutoka kwa mtandao mpana wa watu.
Ulinganisho unaotolewa wakati mwingine kati ya kiasi kilichotumiwa na Valérie Bli Lou na wastani wa mshahara wa mwezi unapaswa kufanywa kwa tahadhari. Unategemea mwaka, kipimo cha mshahara kilichotumiwa na iwapo takwimu ni wastani wa kihisabati au wa kati. Takwimu za Benki ya Dunia kuhusu Côte d’Ivoire hazitoshi, zikitumiwa peke yake, kuthibitisha ulinganifu sahihi na mapato ya mfanyabiashara huyu. Kiasi alichotaja kinaeleweka zaidi kama ushuhuda wa matumizi ya familia kuliko kipimo cha bajeti ya mazishi nchini kote.
Mila hutofautiana kulingana na imani na familia
Desturi za Waislamu hazifanani na zile zilizoelezwa katika ushuhuda wa Guro. Kwa kawaida mazishi hufanyika haraka baada ya kifo, kulingana na mafundisho ya dini, huku mikusanyiko ya sala au ya kutoa msaada ikifanyika baadaye. Hata hapa, desturi na gharama hutofautiana kulingana na familia na mazingira ya eneo husika. Sherehe ya muda mfupi haimaanishi kuwa hakuna gharama.
Côte d’Ivoire ni nchi yenye mila na jamii mbalimbali za kidini, hivyo ni muhimu kuzungumzia mazishi kwa wingi. Yamoussoukro ndiyo mji mkuu wa kisiasa, huku Abidjan ikiwa kitovu cha shughuli nyingi za kiuchumi na huduma za mazishi zinazotajwa hapa. Safari kati ya jiji na maeneo ya asili ya familia zinaweza kuongeza changamoto za kiusafirishaji na kifedha, ingawa si kila mtu hupitia hali hiyo hiyo.
Uwiano kati ya heshima, mila na uwezo
Suala si kuzihukumu familia zinazochagua sherehe kubwa, wala kuwasilisha mila kama mzigo unaowakabili wote kwa namna moja. Ni kuelewa jinsi heshima inayotolewa kwa pamoja inavyoweza kuwasaidia waombolezaji na wakati huohuo kuleta shinikizo la kifedha. Familia zenyewe, vyama na jamii za kidini zinaweza kutafuta suluhisho kwa kupanga michango au kurekebisha sherehe kulingana na uwezo uliopo.
Mjadala huu unavuka mipaka ya Côte d’Ivoire, kwa kuwa mila za mazishi na mshikamano wa kifamilia vina nafasi muhimu katika jamii kadhaa za Afrika Magharibi, ingawa hutofautiana kutoka nchi moja hadi nyingine. Nchini Côte d’Ivoire, changamoto ni kuweka wazi hali halisi ya kiuchumi inayohusiana na desturi hizi bila kupuuza umuhimu wake wa kijamii na kitamaduni. Ushuhuda wa Valérie Bli Lou unaonyesha uamuzi binafsi uliofanywa katika mazingira yenye vikwazo; peke yake, hauthibitishi kuwa familia zote hutumia kiasi hicho.



