Kwa serikali ya Tunisia, changamoto ya bajeti ya 2027 haiishii kwenye kiasi cha matumizi: italazimika pia kutafuta fedha za kulipa madeni yanayofikia muda wake na kugharamia huduma za umma. Rasimu inapanga kutumia kwa kiasi kikubwa akiba ya ndani, huku ikitegemea zaidi ufadhili kutoka nje. Hata hivyo, makadirio haya bado yanahitaji kuchunguzwa na Bunge, na mikopo iliyotangazwa lazima ipatikane kwa hakika.
Bajeti bado inajadiliwa
Rasimu ya sheria ya fedha ya 2027 ni mwaka wa pili wa mpango wa maendeleo wa Tunisia wa 2026-2030. Bado inapaswa kujadiliwa na kupitishwa na Bunge la Wawakilishi wa Wananchi. Kwa hiyo, kiasi kilichotajwa ni malengo ya bajeti, si ufadhili ambao tayari umepatikana. Maandishi ya rasimu na ratiba yake vilitangazwa Oktoba 2026, kwa mujibu wa hati ya rasimu ya sheria ya fedha ya 2027.
Tunisia ni mwanachama wa Umoja wa Maghreb ya Kiarabu (UMA), mfumo wa ushirikiano wa kikanda katika Afrika Kaskazini. Lakini katika suala hili, maamuzi yanafanywa kitaifa: serikali huandaa bajeti, huku Bunge likitakiwa kuchunguza maamuzi yaliyomo. Maamuzi hayo yataathiri huduma za serikali, uwekezaji katika maeneo mbalimbali na masharti ya ufadhili kwa biashara.
Soko la ndani lina kipaumbele
Rasimu inapanga kukopa dinari bilioni 26.722 za Tunisia ili kukidhi mahitaji ya ufadhili wa serikali mwaka 2027, ikilinganishwa na dinari bilioni 25.864 zinazotarajiwa mwaka 2026. Takriban dinari bilioni 19.845 zitapatikana kutoka soko la ndani, karibu robo tatu ya jumla. Serikali inapanga kutumia, miongoni mwa njia nyingine, hati fungani za Hazina — hati za deni zinazotolewa na serikali — na mikopo wezeshi kutoka Benki Kuu ya Tunisia.
Kutegemea soko la ndani kunawezesha kukusanya rasilimali bila kutegemea kikamilifu wadai wa kigeni. Lakini fedha hizo hazipatikani bila wajibu: serikali italazimika kurejesha thamani ya hati hizo na kulipa riba iliyopangwa. Ikiwa benki zitatenga rasilimali nyingi zaidi kufadhili Hazina, masharti ya upatikanaji wa mikopo kwa biashara yanaweza pia kuwa suala muhimu. Kiwango cha athari hiyo kitategemea, miongoni mwa mambo mengine, ukwasi uliopo na mahitaji ya mikopo.
Ufadhili wa nje unatarajiwa kuongezeka kwa kasi zaidi. Mikopo kutoka nje inakadiriwa kufikia dinari bilioni 6.877, ikilinganishwa na bilioni 4.269 mwaka 2026, ongezeko la takriban asilimia 61. Rasimu inataja mikopo inayohusishwa na miradi ya umma, ufadhili unaokopeshwa tena na rasilimali zinazolenga bajeti. Baadhi yake inaelezwa kuwa inaweza kutoka kwenye masoko ya kimataifa au uandikishaji wa wawekezaji binafsi, ambao unahitaji mkopeshaji kukubali masharti yaliyopendekezwa.
Miongoni mwa shughuli zinazopangwa ni utoaji wa hati fungani mbili: moja ya euro milioni 450 na nyingine ya dola milioni 350. Taasisi za fedha za kimataifa zimeripotiwa kuonyesha nia ya kuzinunua moja kwa moja. Hata hivyo, uwezekano huo hauimaanishi kuwa makubaliano ya mwisho yamefikiwa. Utekelezaji wake utategemea mazungumzo, masharti ya kifedha na uwezo wa serikali kukamilisha shughuli hizo.
Nakisi na marejesho: vikwazo viwili tofauti
Rasimu inaonyesha matumizi ya dinari bilioni 68.895 na mapato ya dinari bilioni 54.280, hivyo nakisi inayokadiriwa ni bilioni 14.615. Pia inapanga kulipa dinari bilioni 13.307 za mtaji wa deni. Mtaji huo ni fedha zilizokopwa zinazofikia muda wa kurejeshwa, na ni tofauti na riba inayolipwa kwa deni.
Tofauti hii husaidia kueleza kwa nini mahitaji ya ufadhili ni makubwa kuliko nakisi pekee: serikali inapaswa kufidia pengo kati ya mapato na matumizi, na pia kulipa madeni yanayofikia muda wake. Kwa hiyo, jumla ya mikopo iliyopangwa haipaswi kutafsiriwa kama matumizi mapya kwa ajili ya sera za umma. Sehemu yake pia itatumika kufadhili upya madeni ya awali.
Kwa kaya, matokeo hayatakuwa sawa katika maeneo na sekta zote. Mapato na mikopo vinapaswa kuiwezesha serikali kutekeleza majukumu yake na miradi iliyotangazwa katika maeneo mbalimbali. Wakati huohuo, mzigo wa huduma ya deni unapunguza nafasi iliyopo kwa maamuzi mapya ya bajeti. Biashara zinazotegemea mikopo ya benki nazo zinaweza kuathiriwa ikiwa ufadhili wa Hazina utatumia sehemu kubwa ya rasilimali za ndani.
Suala la uendelevu wa deni
Mjadala hauhusu tu uwezo wa kupata fedha mwaka 2027. Unahusu pia gharama ya rasilimali hizo na uwezekano wa kuzirejesha bila kudhoofisha vipaumbele vingine. Kutegemea kwa kiasi kikubwa ufadhili wa ndani kunaifanya bajeti itegemee uwezo wa benki na soko la ndani. Kwa upande mwingine, ongezeko la mikopo ya nje linaweza kuongeza utegemezi kwa masharti ya wakopeshaji na mabadiliko ya viwango vya ubadilishaji fedha.
Rasimu pia inapanga kutumia mikopo wezeshi kutoka Benki Kuu. Mpango kama huo unaweza kukidhi hitaji la haraka la fedha taslimu, lakini unaibua swali kuhusu uhusiano kati ya sera ya bajeti na sera ya fedha. Benki Kuu ina jukumu tofauti na serikali katika kusimamia fedha na bei. Kwa hiyo, Bunge litapaswa kutathmini masharti na mipaka ya mfumo huu linapochunguza rasimu.
Mwelekeo uliopendekezwa unalinganisha ufadhili wa matumizi ya umma, marejesho ya deni na kulinda upatikanaji wa mikopo kwa uchumi. Takwimu za bajeti pekee hazitoshi kubainisha athari za baadaye kwa ukuaji wa uchumi au hali ya maisha. Athari hizo zitategemea utekelezaji wa matumizi, mapato yatakayokusanywa kwa hakika na masharti yatakayokubaliwa kwa mikopo.
Hatua za kufuatilia
Hatua inayofuata ni wabunge kuchunguza rasimu; wanaweza kujadili makadirio na mifumo ya ufadhili kabla ya kupiga kura. Baadaye itabidi kufuatilia iwapo utoaji wa hati fungani uliotangazwa utakamilika na iwapo ununuzi wa wawekezaji binafsi uliotajwa utatekelezwa. Kwa Tunisia na washirika wake wa kikanda, bajeti hiyo pia itakuwa kiashiria cha namna serikali inavyokusudia kusawazisha mahitaji ya kijamii, uwekezaji katika maeneo mbalimbali na wajibu wa kifedha.
Takwimu za bajeti zilizowasilishwa hapa zimetolewa katika rasimu na kuripotiwa na vyombo vya habari vya Tunisia. TAP imethibitisha hasa jumla ya matumizi yaliyopangwa, huku La Presse de Tunisie ikiripoti mgawanyo wa mikopo na utoaji wa hati fungani unaopangwa. Makadirio ya ufadhili yatasalia kuwa utabiri hadi shughuli hizo zitakapokamilika.



