Mradi wa kilimo unaweza kufungua masoko na kuzalisha ajira. Lakini unapoambatana na tangazo linalohusu mamia ya maelfu ya hekta, swali jingine huibuka: nani ataamua matumizi ya ardhi na wazalishaji wa Tanzania watanufaikaje?
Swali hilo ndilo kiini cha mipango ya kuanzisha shughuli nchini Tanzania iliyotangazwa na kampuni ya India ya BL Agro. Kundi hilo linataja uwekezaji mkubwa. Hata hivyo, kwa sasa, takwimu na malengo yaliyotangazwa hayapaswi kuchanganywa na uwekezaji ambao tayari umefanyika.
Mradi uliotangazwa katika sekta ya kimkakati
Kilimo kina nafasi kubwa katika uchumi wa Tanzania na katika ajira. Nchi inataka kukuza usindikaji wa ndani, hasa ili kukidhi mahitaji yake ya mafuta ya kula na kuongeza thamani ya mazao. Jambo hili haliishii kwenye mashamba: linahusu pia mapato ya vijijini, bei zinazolipwa na watumiaji na utegemezi wa bidhaa zinazoagizwa kutoka nje.
BL Agro, kampuni ya biashara ya kilimo na chakula yenye makao yake nchini India, inasema inaandaa kuingia katika soko hili. Katika mahojiano yaliyochapishwa tarehe 22 Oktoba 2026 na ETRetail, mkurugenzi mkuu wake, Ashish Khandelwal, alieleza mpango wa rupia bilioni 70 kwa kipindi cha miaka kumi, sawa na takriban dola milioni 739 kwa mujibu wa takwimu zilizoripotiwa. Pia alisema mamlaka zilikuwa zikiipatia kampuni ardhi za kilimo kwa mikataba ya upangaji wa muda mrefu, kwa eneo linalokadiriwa kuwa hekta 700,000.
Habari hizi bado ni kauli zilizohusishwa na mkuu huyo wa kampuni. Vyanzo vilivyotumika havithibitishi kuwa mkataba wa ardhi wa eneo hilo umesainiwa, wala kwamba fedha zilizotangazwa zimetolewa. Tofauti hii ni muhimu: yanayozungumziwa ni hatua na miradi iliyowasilishwa na kampuni, si shughuli ambazo tayari zimeanza.
Mpango ulioelezwa unajumuisha vipengele kadhaa. BL Agro inapanga, miongoni mwa mambo mengine, kujenga kiwanda cha kusindika mafuta ya mimea chenye thamani ya rupia bilioni 15 na uwezo uliotangazwa wa kusindika tani 1,100 kwa siku. Kundi hilo linasema linataka kununua mazao kutoka kwa wazalishaji wa ndani, huku likikuza pia mazao yake lenyewe. Pia limetaja uwekezaji katika ufugaji wa ng’ombe na utengenezaji wa matrekta na vifaa vya kilimo nchini. Kampuni inakadiria kuwa shughuli zake zinaweza kuzalisha takriban ajira 100,000 hatimaye; idadi hiyo bado ni makadirio ya kampuni.
Ardhi, wazalishaji na usindikaji wa ndani
Usindikaji ndio kiungo kikuu kati ya mradi huu na vipaumbele vya Tanzania. Kwa mujibu wa takwimu za Wizara ya Kilimo zilizonukuliwa katika taarifa zilizopatikana, nchi ilihitaji takriban tani 733,000 za mafuta ya kula kwa mwaka, huku uzalishaji wa ndani ukiwa karibu tani 306,000. Makadirio haya yanaonyesha pengo kubwa, lakini hayakuweza kuthibitishwa kupitia chapisho jingine huru. Kwa hiyo, lazima yaendelee kuhusishwa na wizara.
Kiwanda kinaweza kutoa soko la uhakika kwa mbegu za mafuta na kusaidia shughuli za uhifadhi, usafirishaji na matengenezo. Hata hivyo, athari kwa wakulima itategemea masharti ya ununuzi: bei zitakazotolewa, mikataba, muda wa malipo, viwango vya ubora vinavyotakiwa na uwezekano wa wakulima wadogo kuuza mazao yao. Uwezo mkubwa wa kiwanda peke yake hauhakikishi mapato bora ya kilimo.
Suala la ardhi linahitaji umakini huo huo. Nchini Tanzania, wawekezaji wa kigeni wanaweza kupata haki za kumiliki ardhi kwa madhumuni ya uwekezaji kupitia taratibu zilizowekwa; umiliki wa ardhi hauhamishiwi tu kwa kampuni. Mamlaka ya Tanzania inayosimamia uwekezaji na maeneo maalumu ya kiuchumi inaeleza mifumo ya haki za kumiliki ardhi na upangishaji wa pili. Hivyo, kuchapisha mikataba, kuweka wazi mipaka ya maeneo na kushauriana na jamii husika ni muhimu, hasa pale ardhi za vijiji zinapohusika.
Takwimu ya hekta 700,000 iliyotajwa kwenye mahojiano ni kubwa sana. Hata hivyo, yenyewe haitoi taarifa kuhusu mahali ardhi zilipo, hadhi yake, upatikanaji wake wala jinsi zitakavyogawanywa kwa kilimo, ufugaji na matumizi mengine. Maelezo hayo yatakuwa muhimu kutathmini athari kwa wakulima waliopo, upatikanaji wa maji na shughuli za ndani.
Ufundi wa mashine: ahadi ya viwanda na mtihani wa upatikanaji
Mpango wa kutengeneza vifaa unaendana na sera ya umma ambayo tayari imeanza kutekelezwa. Mwaka 2026, Tanzania ilizindua mkakati mpya wa ufundi wa mashine za kilimo unaohusu muongo ujao. Serikali inalenga, miongoni mwa mambo mengine, kununua matrekta 10,000 na kuanzisha vituo vya huduma. Wizara ya Kilimo ya Tanzania ilitangaza mkakati huo wakati wa mkutano wa kikanda ulioandaliwa pamoja na FAO jijini Dar es Salaam.
Sera hii haihusu tu kuagiza au kuunganisha mashine. Kwa mkulima mdogo, kupata huduma ya kukodisha mashine kunaweza kuwa rahisi zaidi kuliko kununua trekta. Pia kunahitajika vipuri, mafundi, waendeshaji waliofunzwa na vifaa vinavyofaa kwa mazao na udongo. Ripoti ya mwaka ya wizara inaonyesha ongezeko la maeneo yaliyolimwa kwa kutumia matrekta kati ya 2019-2020 na 2023-2024, huku ikisisitiza kuwa ufundi wa mashine bado haujaenea kwa usawa.
Kwa hiyo, iwapo BL Agro itaanzisha uzalishaji wa ndani, manufaa yatategemea jinsi utakavyolingana na mahitaji hayo. Vifaa vilivyotengenezwa nchini vinaweza kusaidia matengenezo na ajira za viwandani. Lakini manufaa yake kwa wakulima yatategemea gharama, upatikanaji wake nje ya miji mikubwa na huduma zinazotolewa vijijini.
Ahadi zitakazopimwa katika eneo hili
Tanzania ni mwanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), shirika la kikanda linalowezesha ushirikiano na biashara kati ya nchi kadhaa jirani. Uzalishaji mkubwa zaidi wa kilimo na chakula nchini Tanzania unaweza kuhudumia soko la ndani na, iwapo viwango, bei na uwezo wa usafirishaji vitaruhusu, masoko ya kikanda. Hata hivyo, matarajio hayo si dhamana ya soko: wazalishaji na wasindikaji wa ndani watahitaji kupata masoko kwa masharti yanayowezekana.
Kwa Dodoma, changamoto ni kugeuza nia ya mwekezaji kuwa manufaa yanayoweza kupimwa: viwanda vilivyojengwa kweli, ununuzi kutoka kwa wazalishaji wa Tanzania, ajira za kudumu na vifaa vinavyofikika. Kwa jamii za vijijini, uwazi kuhusu ardhi na masharti ya ushiriki vitakuwa muhimu sawa na kiasi kilichotangazwa. Kwa BL Agro, hatua muhimu itakuwa kuhama kutoka mazungumzo hadi vibali, mikataba inayoweza kuthibitishwa na uwekezaji uliofanyika.
Kwa hiyo, mambo yatakayofuatiliwa baadaye ni ya moja kwa moja: uthibitisho rasmi wa maeneo yanayohusika, ratiba ya kazi, fedha zilizopatikana na masharti ya ununuzi wa ndani. Mambo hayo yasipobainishwa, mradi huu unabaki kuwa azma kubwa ya viwanda, lakini bado si mabadiliko yaliyotekelezwa katika kilimo cha Tanzania.



