Je, kuitwa mbele ya mahakama maalumu kunaweza kubaki kuwa suala la mahakama pekee pale kunapowahusu viongozi wa upinzani miezi michache kabla ya uchaguzi? Nchini Côte d’Ivoire, mahojiano ya viongozi wa PDCI-RDA yanaibua swali hilo, huku mvutano kuhusu uchaguzi wa rais wa Oktoba 2025 ukiendelea kuathiri mjadala wa kisiasa.
Mwelekeo wa kisiasa bado umeathiriwa na uchaguzi wa 2025
PDCI-RDA, mojawapo ya vyama vikuu vya upinzani, iliungana na Chama cha Watu wa Afrika – Côte d’Ivoire (PPA-CI) kuhusu madai ya uchaguzi. Uchaguzi wa rais wa tarehe 25 Oktoba 2025 ulifanyika katika hali ya maandamano makubwa, baada ya wagombea Tidjane Thiam na Laurent Gbagbo kuenguliwa. Maandamano na ghasia pia vilitawala kipindi cha kabla ya uchaguzi.
Mfululizo huo wa matukio bado ni kiini cha kesi za mahakama zinazowahusu viongozi wa kisiasa. Unaendelea katika nchi ambako migogoro ya uchaguzi ya 2010 na 2020 iliathiri kwa muda mrefu imani kati ya wanasiasa. Kwa watu wa Côte d’Ivoire, suala hilo linahusu zaidi ya hatima ya viongozi wa vyama: linahusu pia uwezekano wa kupinga maamuzi ya umma na kutatua mizozo bila kuzusha tena hali ya taharuki.
Côte d’Ivoire ni mwanachama wa ECOWAS, Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi, ambayo hushughulikia masuala ya utulivu na utawala bora katika eneo hilo. Kwa hiyo, ufuatiliaji wa uhuru wa kisiasa na imani katika uchaguzi una umuhimu wa kikanda, ingawa kesi inayoendelea inashughulikiwa na taasisi za Côte d’Ivoire.
Mahojiano yataendelea hadi tarehe 23 Oktoba
Kati ya tarehe 15 na 23 Oktoba 2026, viongozi kadhaa wa PDCI-RDA waliitwa mbele ya ofisi ya uchunguzi ya kitengo cha kupambana na ugaidi cha Mahakama ya Mwanzo ya Abidjan. Taarifa za awali zilitaja viongozi watano; baadaye chama kilitoa taarifa iliyotaja sita. Miongoni mwao ni Georges Philippe Ezaley, makamu mwenyekiti wa PDCI, Roger M’Bia, Alain Cocauthrey, Dia Houphouët Augustin, Hervé Fian na Guillaume Kouakou.
Wito uliotangazwa hadharani haukueleza kwa undani makosa yanayodaiwa dhidi ya kila mmoja. Vyombo vya habari vya Côte d’Ivoire vilihusisha mahojiano hayo na ghasia zinazohusiana na uchaguzi wa rais wa 2025, lakini taarifa zinazopatikana hazitoshi kubainisha kwa usahihi mashtaka ya kila mtu wala ushahidi uliowasilishwa kwenye jalada la kesi.
Tarehe 20 Oktoba, chombo cha habari cha Côte d’Ivoire KOACI kiliripoti kwamba Georges Philippe Ezaley na Roger M’Bia walihojiwa siku iliyotangulia, kisha kushtakiwa na kuwekwa chini ya uangalizi wa mahakama. Makala hiyo, ambayo inategemea vyanzo vilivyo karibu na chama, inataja mashtaka 17. Taarifa hiyo pia ilijumuishwa katika mapitio ya habari ya Afrique-sur7. Kwa kuwa hakuna taarifa ya umma ya mahakama iliyopatikana, maelezo haya yanapaswa kuhusishwa na vyombo hivyo vya habari na hayathibitishi kuwa wahusika wana hatia.
Kuwekwa chini ya uangalizi wa mahakama si hukumu. Ni hatua inayochukuliwa wakati kesi inaendelea, na masharti yake mahususi hutegemea uamuzi wa hakimu. Watu wanaotuhumiwa wana haki ya kuchukuliwa kuwa hawana hatia hadi ithibitishwe vinginevyo, na wanapaswa kufahamishwa makosa wanayodaiwa kutenda na kupewa fursa ya kujitetea.
Haki, upinzani na imani ya umma
Matumizi ya kitengo cha kupambana na ugaidi yanaangaziwa kwa namna ya pekee, hasa kwa sababu wito unawahusu viongozi wa kisiasa na sababu mahususi hazijawekwa wazi katika taarifa zinazopatikana. Hilo pekee halitoshi kuhitimisha kwamba haki inatumiwa kisiasa. Hata hivyo, uwazi kuhusu makosa yanayodaiwa, vitendo husika na dhamana zinazotolewa kwa watu wanaohojiwa ni muhimu ili kuzuia kesi hiyo isionekane kama adhabu ya kisiasa.
PDCI inalaumu kuwa kuna nia ya kuunyamazisha upinzani. Hayo ni maoni ya chama, si ukweli uliothibitishwa na mahakama. Kwa upande wao, katika taarifa zilizopitiwa, mamlaka hazijaweka wazi hadharani ushahidi mahususi kwenye jalada la kesi inayowahusu viongozi hao. Kwa hiyo, tofauti kati ya tuhuma za kisiasa, hatua za uchunguzi na maamuzi ya hakimu inapaswa kuwekwa wazi.
Athari zitawahusu watu wengi zaidi ya viongozi walioitwa. Kwa wanachama, kesi hiyo inaweza kuongeza kutokuwa na imani na taasisi au, kinyume chake, hali hiyo ikaeleweka kupitia mchakato ulio wazi. Kwa wakazi wa Abidjan na watu wa maeneo mengine, suala pia ni usawa mbele ya sheria. Biashara na wadau wa uchumi wana maslahi katika mazingira ya kisiasa yanayotabirika, hasa nyakati za uchaguzi.
Mfululizo huu wa matukio pia unaihusu PPA-CI, ambayo viongozi wake kadhaa wameitwa au kufunguliwa mashtaka katika kesi zinazohusiana na machafuko ya 2025. Ulinganisho huo pekee hauthibitishi kuwa kesi hizo zinashughulikiwa kwa namna moja: kila kesi lazima itathminiwe kwa kuzingatia matukio na ushahidi wake. Hata hivyo, unasisitiza umuhimu wa taarifa sahihi na zinazopatikana kuhusu kesi za mahakama pale vyama kadhaa vya upinzani vinapohusika.
Hatua zinazofuata za kufuatilia
Mahojiano yaliyotangazwa yanatarajiwa kuendelea hadi tarehe 23 Oktoba. Mambo ya kufuatilia ni pamoja na uwezekano wa taarifa kutoka kwa mwendesha mashtaka au majaji, masharti yanayoambatana na uangalizi wa mahakama na hatua zitakazochukuliwa kuhusu wito mwingine. Kwa sasa, taarifa za umma pekee haziruhusu hitimisho lolote kuhusu dhima ya jinai ya viongozi waliohojiwa.
Kwa Côte d’Ivoire, suala la haraka ni kulinda uhuru wa mahakama na imani katika kutopendelea kwake. Kwa ECOWAS na washirika wengine wa kikanda, kesi hii inakumbusha kwamba utulivu haupimwi tu kwa kutokuwepo kwa ghasia: unategemea pia uwezo wa taasisi kushughulikia mizozo ya kisiasa kwa taratibu zinazoeleweka, zinazowapa wahusika fursa ya kusikilizwa na zilizo za haki.
Vyanzo vilivyopitiwa: Fraternité Matin kuhusu wito, Linfodrome kuhusu ratiba ya mahojiano, KOACI kuhusu taarifa ya kuwekwa chini ya uangalizi wa mahakama ya tarehe 20 Oktoba, Afrique-sur7 kuhusu mapitio ya habari ya tarehe 20 Oktoba, Baraza la Usalama la Taifa la Côte d’Ivoire kuhusu maandalizi ya uchaguzi.



