Bangui, kupanda kwa bei ya mafuta kunaonekana pia katika gharama za safari na bidhaa. Lakini sasa maandamano dhidi ya ongezeko hilo yanajikita katika eneo jingine: uhuru wa kukutana, kufanya maandamano na kupata wakili unapokuwa kizuizini.
Kutoka bei ya pampu hadi uhuru wa umma
Tarehe 12 Oktoba 2026, mashirika ya kiraia yaliitisha siku ya « jiji kusimama » katika mji mkuu wa Jamhuri ya Afrika ya Kati. Wito wao ulipinga ongezeko la bei ya mafuta lililoanza kutekelezwa mwanzoni mwa mwezi huo, pamoja na athari zake kwa gharama ya maisha. Uhamasishaji wa aina hiyo hulenga kupunguza shughuli kwa kuwaomba wakazi na wafanyabiashara wabaki nyumbani au wafunge biashara zao. Unaweza kuufanya kutoridhika kuonekane, lakini pia huathiri mapato ya biashara ndogo na wafanyakazi wanaolipwa kwa siku.
Maandamano hayo hayajaungwa mkono kwa kauli moja na mashirika ya nchini. Muungano wa Mashirika ya Vyama vya Wafanyakazi kwa Uimarishaji wa Mafanikio ya Kijamii (COSCAS) ulikosoa mpango wa kusimamisha shughuli za jiji, ukisema unaweza kuzidisha matatizo ya kiuchumi. Hata hivyo, wadau wengine wa kiraia waliunga mkono wito huo. Mvutano huo unaonyesha kuwa « nguvu hai » za nchi hazina msimamo mmoja kuhusu njia za kufanya maandamano.
Jamhuri ya Afrika ya Kati ni mwanachama wa Jumuiya ya Kiuchumi na Kifedha ya Afrika ya Kati (CEMAC), inayojumuisha mataifa sita yenye taasisi za pamoja za kiuchumi na kifedha. Hata hivyo, kwa kaya, athari za kupanda kwa bei ya pampu huhisiwa kwanza katika maeneo yao: katika nauli za usafiri Bangui, na pia katika gharama za kupeleka bidhaa kwenye vitongoji na maeneo ya mbali. Watu wanaotegemea usafiri wa kila siku na wauzaji wadogo wana nafasi ndogo ya kumudu gharama hizo kuliko wahusika wa kiuchumi wanaoweza kuhamishia gharama hizo kwa wengine.
Ukamatwaji unaopingwa, upatikanaji wa mawakili wabishaniwa
Tarehe 15 Oktoba, viongozi kadhaa wa uhamasishaji walikamatwa Bangui walipokuwa wakijiandaa kufanya mkutano na waandishi wa habari. Taarifa zilizopo hazikubaliani kuhusu idadi yao: Radio Ndeke Luka iliripoti kukamatwa kwa viongozi wanne, huku mashirika ya kiraia baadaye yakitaja watu watano waliokuwa kizuizini. Kwa hiyo, ni busara kutowasilisha idadi ya watano kana kwamba imethibitishwa kikamilifu.
Mashirika husika yanapinga ukamatwaji huo na kutaka waliozuiliwa waachiliwe. Mawakili wao wanasema hawakuweza kukutana nao walipojaribu kuwatembelea tarehe 17 Oktoba. Wakili Nicolas Tiangaye, aliyetajwa katika taarifa zilizowekwa wazi kuhusu kesi hiyo, anaeleza kuwa mawakili walikuwa wamemwandikia mwendesha mashtaka kumjulisha kuwa wamechukua jukumu la kuwatetea, na walitaka kuwauliza wateja wao kuhusu tuhuma zinazowakabili. Hivyo, upande wa utetezi unapinga vizuizi vya upatikanaji na unaona kuwa vinatatiza maandalizi ya kesi.
Kwa upande wao, vyanzo vya polisi vilivyonukuliwa katika taarifa za kesi hiyo vinasema waliochukuliwa wanajisikia vizuri na vinahalalisha vizuizi hivyo kwa sababu za usalama. Maelezo hayo hayajawashawishi mawakili wao. Kwa sasa, tuhuma dhidi ya wanaharakati na mazingira halisi ya kuzuiliwa kwao yanapaswa kuripotiwa kwa kuonyesha chanzo: taarifa zilizopo haziruhusu kuthibitisha mambo hayo kwa kujitegemea.
Tarehe 17 Oktoba, mwendesha mashtaka wa Jamhuri katika Mahakama Kuu ya Bangui alitangaza kufunguliwa kwa uchunguzi unaowalenga watu walioanzisha wito mpya wa siku ya jiji kusimama. Anawatuhumu kwa kuchochea uasi wa raia. Taarifa zilizochapishwa zinatofautiana kuhusu tarehe iliyopangwa ya hatua hiyo mpya — 19 au 20 Oktoba — na hazithibitishi kwa uhakika iwapo ratiba ilibadilika. Kwa mujibu wa taarifa ya tangazo lake, ofisi ya mwendesha mashtaka pia iliwaomba wananchi waripoti watu waliohusika.
Kesi itafuatiliwa hata nje ya Bangui
Hatua zitakazofuata zitategemea, miongoni mwa mambo mengine, iwapo mahabusu watafikishwa kwa mwendesha mashtaka na maamuzi yatakayochukuliwa kuhusu upatikanaji wao wa utetezi. Kufunguliwa kwa uchunguzi si sawa na kutiwa hatiani. Kwa mamlaka, lengo ni kuhakikisha sheria na utulivu wa umma vinafuatwa; kwa mashirika yanayopinga ukamatwaji huo, suala ni iwapo dai kuhusu bei ya mafuta linaweza kutolewa bila kuzuiwa. Mambo yanayoweza kuthibitishwa — msingi wa kisheria wa ukamatwaji, muda wa kuzuiliwa na polisi, upatikanaji wa mawakili na mashtaka rasmi yanayoweza kuwekwa — yatasaidia kufafanua mjadala huu.
Kesi hiyo pia inagusa maisha ya kila siku ya kiuchumi. Mafuta hutumika kusafirisha watu na bidhaa. Kwa hiyo, kupanda kwa bei kunaweza kuathiri nauli, usambazaji wa bidhaa madukani na bei ya bidhaa zinazoletwa kwa barabara. Katika mji mkuu, madereva na wauzaji wanaweza kurekebisha bei zao au kupunguza shughuli zao; nje ya Bangui, umbali kutoka sokoni unaweza kufanya gharama za usafiri ziwe na athari kubwa zaidi. Ukubwa wa athari hizi hutofautiana kulingana na maeneo na kazi: taarifa zilizokaguliwa hapa hazijathibitisha takwimu mahususi kuhusu mabadiliko yake.
Hatimaye, hali hii inazijaribu taasisi za kitaifa zinazopaswa kuhakikisha utulivu wa umma na haki za utetezi. Kutokubaliana kati ya vyama vya wafanyakazi na mashirika yaliyoanzisha uhamasishaji kunaonyesha pia kuwa mwitikio wa kijamii hauishii katika mzozo kati ya serikali na wapinzani wake. Katika nchi mwanachama wa CEMAC, maamuzi ya kitaifa kuhusu bei na namna mamlaka zinavyoshughulikia maandamano yanafuatiliwa na wananchi na wadau wa kiraia wa eneo hilo. Hatua za mahakama zitakazofuata, pamoja na namna ya kushughulikia ongezeko la bei ya pampu, zitaonyesha iwapo mgogoro huu utabaki kuwa uhamasishaji wa muda mfupi au utazindua mazungumzo mapana zaidi kuhusu uwezo wa kununua na uhuru wa umma.



