Jumapili, 22 Novemba 2026

Jiunge

UchumiToleo KodivaaKodivaa

Mashamba ya minazi ya Côte d’Ivoire yakabiliwa na mmomonyoko na ukuaji wa Abidjan

Ukanda wa pwani wa Côte d’Ivoire unashuhudia mashamba ya minazi yakipungua kutokana na mmomonyoko na ukuaji wa miji. Hili ni suala la kilimo, ardhi na tabianchi kwa maelfu ya familia.

Soko la pwani la Jacqueville nchini Côte d’Ivoire, lenye wauzaji wa nazi na maisha ya kila siku ya kitongoji.

Pwani inayolisha, lakini inayozidi kusinyaa

Katika ukanda wa pwani wa Côte d’Ivoire, nazi si zao tu. Zinachangia kipato, hulinda udongo wa mchanga na kuziwezesha familia zilizoishi kwa vizazi kati ya bahari, laguni na vitongoji vinavyopanuka kupata riziki. Lakini uchumi huu usioonekana sana sasa unakabiliwa na nguvu mbili zinazosonga pamoja: bahari inayomeza ufuo na mji unaosonga kuelekea ufukweni.

Suala hili linazidi uzalishaji wa kilimo pekee. Côte d’Ivoire ina ukanda wa pwani wenye urefu wa kilomita 566, na zaidi ya theluthi mbili ya ukanda huo umeathiriwa na mmomonyoko, kwa mujibu wa dokezo la Benki ya Dunia. Wakati huohuo, Abidjan inapanuka kwa kasi, kiasi kwamba ukuaji wa miji haujaendana na mahitaji ya mipango miji na ulinzi. Mashamba ya minazi nayo yako katika eneo hili lililo chini ya shinikizo.

Kati ya Abidjan, Jacqueville na Grand-Bassam, shinikizo linaonekana

Kusini mwa Côte d’Ivoire ndiko kunakokusanya sehemu muhimu ya shughuli za pwani. Maeneo ya Dabou, Jacqueville na Grand-Bassam ni miongoni mwa maeneo ambako miradi ya kustahimili mabadiliko ya pwani imeanzishwa au kuimarishwa katika miezi ya hivi karibuni. Mwaka 2024, programu ya miaka 4, iliyofadhiliwa kwa takriban FCFA bilioni 8.4, ilizinduliwa rasmi kwa ajili ya kulinda jamii za pwani nchini Côte d’Ivoire na Ghana. Mwaka 2025, ziara za uwandani zilithibitisha ukubwa wa uharibifu, zikiwemo majengo kuporomoka, watu kuhama makazi na shughuli zinazohusiana na utalii na uvuvi kupungua.

Katika mazingira haya, mashamba ya minazi yana jukumu dhahiri. Yamekuwepo kwa muda mrefu katika ukanda wa pwani wa Côte d’Ivoire, hasa katika maeneo ya Alladian na kandokando ya laguni. Tafiti za vyuo vikuu zinaonyesha kwamba mashamba haya yalitawala mandhari kwa muda mrefu, kabla ya kuanza kupungua kutokana na mashamba kuachwa, minazi kuzeeka na kubadilishwa na mazao ya msimu kama mihogo. Ukuaji wa miji unaharakisha mabadiliko haya, kwa kuwa ardhi iliyo karibu na barabara, fukwe na vituo vya shughuli huvutia watu.

Sekta yenye manufaa, lakini inayodhoofishwa kutoka ndani

Sekta ya nazi bado ni ya kimkakati. Serikali ya Côte d’Ivoire ilisema mwaka 2025 kwamba nchi hiyo ndiyo inayoongoza barani Afrika katika kuuza nje bidhaa na mazao ya ziada ya mnazi. Mwaka huohuo, agizo lilipanua majukumu ya Baraza la Hevea na Michikichi hadi kwenye nazi, ili kuimarisha udhibiti, ufuatiliaji na ufufuaji wa sekta hiyo. Ishara hii ya kitaasisi ni muhimu: inaonyesha kwamba serikali haichukulii tena mnazi kama zao la pembeni, bali kama sekta inayohitaji kupangwa.

Hata hivyo, changamoto ni mbili. Kwa upande mmoja, sekta inakabiliwa na upungufu wa kupanda upya mashamba na ukosefu wa kisasa katika baadhi ya maeneo. Kwa upande mwingine, wazalishaji wanakabiliana na shinikizo la ardhi, kwani maeneo ya pwani yanazidi kutafutwa kwa ajili ya makazi, shughuli za kibiashara na miundombinu ya mijini. Katika hali hii, shamba la minazi linaweza kuonekana kwa wakati mmoja kuwa chanzo cha kipato, akiba ya ardhi inayoweza kutumika baadaye na kinga ya asili dhidi ya upepo na mawimbi ya chumvi.

Ushindani huu wa matumizi ya ardhi una athari kubwa kwa kaya. Shamba linapopungua, kipato hushuka. Ufuo unapotoweka, kazi ya mnazi ya kutoa kinga nayo hudhoofika. Hata hivyo, mipango ya sasa ya kustahimili mabadiliko inalenga hasa mbinu inayochanganya miundombinu, urejeshaji wa mikoko na njia mbadala za kujipatia riziki. Kwa maneno mengine, mustakabali wa pwani hauamuliwi na kingo za kuzuia maji pekee; pia huamuliwa na miti, matumizi ya ardhi na maamuzi ya mipango miji.

Kile ambacho hali ya Côte d’Ivoire inafichua kuhusu Afrika Magharibi

Côte d’Ivoire si nchi pekee inayokabiliwa na hali hii. Ukanda wa pwani wa Afrika Magharibi unaathiriwa kila mahali na mchanganyiko wa ukuaji wa miji, miundombinu ya bandari, kupanda kwa kina cha maji ya bahari na kupungua kwa maeneo ya asili yanayokinga pwani. Programu za kikanda kama WACA, programu ya Afrika Magharibi kwa maeneo ya pwani, zinaonyesha hali hii inayowakabili wengi. Kwa hiyo, hatua za kukabiliana nayo zinapaswa kuwa za kikanda na za kitaifa, kwa kuwa maji na mashapo hayasimami kwenye mipaka ya kiutawala.

Kwa Abidjan, mvutano huu ni mkubwa zaidi. Jiji hilo kuu linakusanya sehemu kubwa ya uchumi wa taifa, miundombinu nyeti na watu walio katika hatari ya mafuriko na mmomonyoko. Hivyo, ulinzi wa pwani unawahusu wapandaji minazi na pia wasafirishaji, wavuvi, wafanyabiashara na kaya zilizo kando ya bahari. Fukwe zikisogea nyuma, shughuli nazo huhama. Mashamba ya minazi yakitoweka, sehemu ya uchumi wa eneo hilo na ya kinga ya asili ya ukanda wa pwani nayo hutoweka.

Katika suala hili, changamoto kuu ni muda. Côte d’Ivoire tayari imeanzisha miradi ya kustahimili mabadiliko, mageuzi ya sekta na mipango ya mashauriano na Ghana, Mkataba wa Abidjan na UN-Habitat. Bado haijulikani iwapo zana hizi zitaweza kutekelezwa haraka vya kutosha katika hali halisi, ambako bahari inasonga mbele, maeneo ya makazi yanajengwa kwa msongamano zaidi na minazi inazeeka bila kupandwa upya kila mara. Hapo ndipo sehemu ya mustakabali wa pwani ya Côte d’Ivoire inapoamuliwa kwa vitendo.

Tafsiri ya kiotomatiki. Toleo asili la Kifaransa

Chemsha bongo

Uchumi wa Afrika katika maswali 6

6 questions